Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Saints & Scientists · વાર્તા સંગ્રહ

હેલન કેલર અને 'પાણી' શબ્દ

હેલન કેલર જોઈ કે સાંભળી શકતી નથી અને તેની પાસે શબ્દો નથી. તેનાં ધીરજવાળાં શિક્ષિકા એની સલિવન તેના હાથમાં શબ્દો લખે છે.

વાર્તાની શીખ: ધીરજભર્યો પ્રેમ કોઈ પણ દરવાજો ખોલી શકે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
હેલન કેલર, એની સલિવન
સ્રોત ગ્રંથ
હેલન કેલર, The Story of My Life (1903)
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા

આ વાર્તા પાછળ

હેલન કેલરે પાણીના પંપ પાસેની એ સવારનું વર્ણન 1903માં પ્રકાશિત પોતાની આત્મકથા The Story of My Life માં કર્યું છે, અને એ દિવસ વિશે તેમનાં શિક્ષિકા એની સલિવનનો પોતાનો પત્ર પણ પુસ્તકમાં સામેલ છે. શિક્ષણના ઇતિહાસમાં આ સૌથી પ્રસિદ્ધ સફળતાઓમાંની એક છે, અને બાળકોને આ પ્રસંગ ઘણી વાર એ પળ તરીકે શીખવાય છે જ્યારે ભાષાએ તેમના માટે દુનિયા ખોલી. અચાનક મળતી ભેટોની દંતકથાઓથી અલગ, આ ધીરજની સાચી વાર્તા છે: હેલન તેને આંગળીઓની રમત માનતી રહી ત્યારે પણ એની અઠવાડિયાં સુધી તેની હથેળીમાં શબ્દો લખતાં રહ્યાં, જ્યાં સુધી એક હાથ પર ઠંડું પાણી અને બીજામાં W-A-T-E-R આખરે જોડાઈ ન ગયાં. જીવનભરનું નામ 'ટીચર' તેને હૂંફથી પૂરી કરે છે. ગર્ભાવસ્થા માટે તે ઉજવે છે કે નાનકડું બાળક કેટલા પ્રેમથી દરેક વસ્તુનું નામ શીખશે.

હેલનની સફળતા એક એવાં શિક્ષિકાથી આવી જેમણે પાઠ નિષ્ફળ લાગ્યા પછી પણ લાંબો સમય પ્રયત્ન ચાલુ રાખ્યો. ધીરજ અને પ્રેમભરી હાજરી એવા દરવાજા ખોલે છે જે બીજું કશું ખોલી ન શકે.

તેના હાથ પરથી વહેતી આ ઠંડી, અદ્ભુત વસ્તુનું એક નામ હતું. તેનું નામ પાણી હતું.

ઘણા સમય પહેલાં, અલાબામાના એક લીલાછમ ખૂણામાં હેલન કેલર નામની એક નાની છોકરી રહેતી હતી.

હેલન નાનકડું બાળક હતી ત્યારે તેને તાવ આવ્યો અને ગયો. તે પછી હેલન જોઈ શકતી નહોતી, અને સાંભળી શકતી નહોતી.

તેની દુનિયા શાંત, અંધારી જગ્યા બની ગઈ. તે ઓસરી પાસેના હનીસકલનાં ફૂલો સૂંઘી શકતી. તે હાથ પર હૂંફાળો તડકો અનુભવી શકતી. પણ આમાંથી કશા માટે તેની પાસે શબ્દો નહોતા.

શબ્દો વિના હેલનને ઘણી વાર ખોવાયેલું લાગતું. ક્યારેક તે રડતી. ક્યારેક પગ પછાડતી. તેને બોલવું હતું, પણ કશું નીકળતું નહીં.

તેનાં માતા-પિતા તેને ખૂબ પ્રેમ કરતાં, અને તેમણે મદદ શોધી. છેવટે એક યુવાન શિક્ષિકા તેમના ઘરે આવ્યાં. તેમનું નામ એની સલિવન હતું.

એની પોતે પણ અંધારા વિશે થોડું જાણતાં હતાં. એક સમયે તેમની પોતાની આંખો ખૂબ નબળી હતી. એટલે તેઓ ધીરજભર્યું હૃદય લઈને આવ્યાં.

પહેલા દિવસે એનીએ હેલનને એક ઢીંગલી આપી. પછી હેલનનો નાનકડો હાથ પકડીને તેમાં આંગળીઓ દબાવીને આકારો બનાવ્યા. D-O-L-L.

હેલને એ આકારોની નકલ કરી. તે હોશિયાર અને ચપળ હતી. પણ તેના માટે એ ફક્ત આંગળીઓની રમત હતી. તેને હજી ખબર નહોતી કે એ આકારોનો કોઈ અર્થ છે.

દિવસે દિવસે એની હેલનના હાથમાં શબ્દો લખતાં. કેક. કપ. મગ. ટોપી. હેલન દરેકની નકલ કરતી, તોય એ આકારો ખાલી લાગતા.

કેટલાક દિવસો અઘરા હતા. હેલન ચિડાઈ ગઈ અને નવી ઢીંગલી જમીન પર ફેંકી દીધી, અને તે તૂટી ગઈ. એનીએ ચૂપચાપ ટુકડા વાળી લીધા. તેઓ ગુસ્સે નહોતાં. તેઓ બસ ઇચ્છતાં હતાં કે હેલન સમજે કે તેની કેટલું બધું રાહ જોઈ રહ્યું છે.

એનીએ હાર ન માની. તેઓ રાહ જોતાં, અને હજી ખીલ્યો ન હોય એવા બગીચા પર પડતા વરસાદ જેવી કોમળતાથી લખતાં રહ્યાં. તેઓ હેલનને તડકામાં ફરવા લઈ જતાં, અને તેને પાંદડાં, છાલ અને હથેળી નીચે નરમ ઘાસ અનુભવવા દેતાં.

એનીના આવ્યાના લગભગ એક મહિના પછી, વસંતની એક સવારે, બંને રસ્તે ચાલીને કૂવાઘર સુધી ગયાં. હવામાં હનીસકલની સુગંધ હતી.

કોઈ પંપથી પાણી કાઢતું હતું. એનીએ હેલનનો હાથ પકડીને નળ નીચે રાખ્યો. ઠંડું પાણી તેની આંગળીઓ પરથી ધસી આવ્યું.

અને હેલનના બીજા હાથમાં એનીએ એક શબ્દ લખ્યો. W-A-T-E-R. પહેલાં ધીમેથી. પછી ફરી, વધુ ઝડપથી.

હેલન સાવ સ્થિર ઊભી રહી. એક હાથ પર પાણી વહેતું રહ્યું. બીજા હાથમાં અક્ષરો ફરતા રહ્યા. તેણે એ ઝડપી, સાવચેત આંગળીઓના સ્પર્શ પર પૂરું ધ્યાન આપ્યું, જાણે તે પોતાની ત્વચાથી સાંભળતી હોય.

અંદર ક્યાંક ઊંડે એક ભુલાયેલી યાદ જાગી. બીમારી પહેલાં, બાળક તરીકે, હેલને પાણી માટે એક શબ્દ બોલવાનું શરૂ કર્યું હતું. હવે એ શબ્દ પાછો આવતો લાગ્યો, જાણે કોઈ પક્ષી ઘેર પાછું ફરતું હોય.

અને પછી, અંધારા ઓરડામાં બારી ખૂલે તેમ, હેલન સમજી ગઈ.

તેના હાથ પરથી વહેતી આ ઠંડી, અદ્ભુત વસ્તુનું એક નામ હતું. તેનું નામ પાણી હતું.

પછીથી હેલને લખ્યું કે આ જીવંત શબ્દે તેના આત્માને જગાડ્યો, અને તેને પ્રકાશ, આશા અને આનંદ આપ્યાં.

તે ઘૂંટણિયે બેઠી અને જમીનને સ્પર્શ કર્યો. આ શું છે? તેણે હાથથી પૂછ્યું. એનીએ શબ્દ લખ્યો. તેણે પંપને સ્પર્શ કર્યો. તેણે વેલના માંડવાને સ્પર્શ કર્યો. દરેક વસ્તુનું નામ હતું.

પછી હેલન વળી અને એનીને સ્પર્શ કર્યો. ટીચર, એનીએ લખ્યું. હેલન જીવનભર તેમને એ જ નામે બોલાવતી રહી.

ઘેર પાછા ફરતાં હેલનને તૂટેલી ઢીંગલી યાદ આવી. તે ફંફોસતી ફંફોસતી ટુકડાઓ સુધી પહોંચી, અને પહેલી વાર તેને દુઃખ થયું, અને આંસુ આવ્યાં. હવે તે સમજતી હતી કે તેણે શું કર્યું હતું.

સૂરજ આથમ્યો ત્યાં સુધીમાં હેલન ઘણા નવા શબ્દો શીખી ગઈ હતી. એ રાતે, પહેલી વાર, તેને આવતી કાલની આતુરતાથી રાહ હતી.

હેલન મોટી થઈને પુસ્તકો વાંચતી, પુસ્તકો લખતી, અને દુનિયાભરમાં ફરતી, જેમને અવાજની જરૂર હતી તેમના માટે બોલતી. અને એની લગભગ પચાસ વર્ષ તેની પડખે રહ્યાં.

આ બધું એક ધીરજવાળાં શિક્ષિકા, એક નાનકડા હાથ અને એક ઠંડા શબ્દથી શરૂ થયું.

હવે શાંતિથી સૂઈ જા, નાનકડા. દુનિયા તારી રાહ જોતાં નામોથી ભરેલી છે, અને હું દરેક નામ પ્રેમથી તને શીખવીશ.

આગળની વાર્તા વાંચો →નાનો રવિ અને કોલસાની દીવાલો

સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ

બાળક સાથે વિચારો

તમે તમારા બાળક સાથે સૌથી પહેલો કયો શબ્દ વહેંચવા ઇચ્છો છો, અને સ્પર્શથી તે કેવી રીતે શીખવી શકો?

સંકલ્પ: હું મારા બાળક સાથે અને મારી જાત સાથે ધીરજ રાખું છું; સમજ પોતાના સમયે ખીલે છે.

આશીર્વાદ: દરેક નવો શબ્દ તારા માટે પ્રકાશની બારી ખોલે, અને ધીરજવાળા હાથ હંમેશાં તારા હાથને દોરે.

પાત્રો

હેલન કેલર
— એક જિજ્ઞાસુ છોકરી જેની દુનિયા એક શબ્દથી ખૂલે છે.
એની સલિવન
— એક શિક્ષિકા જેમની ધીરજ ક્યારેય હાર નથી માનતી.

બોધ

ધીરજભર્યો પ્રેમ કોઈ પણ દરવાજો ખોલી શકે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, હું તને પ્રેમથી દરેક વસ્તુનું નામ શીખવીશ: પાણી, આકાશ, મા.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

એની સલિવન હેલન સાથે કેવી રીતે વાત કરતાં?

સ્રોત: હેલન કેલર, The Story of My Life (1903)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થા ડાયટ ચાર્ટ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

હેલન કેલર અને 'પાણી' શબ્દ વાર્તા શું શીખવે છે?

હેલનની સફળતા એક એવાં શિક્ષિકાથી આવી જેમણે પાઠ નિષ્ફળ લાગ્યા પછી પણ લાંબો સમય પ્રયત્ન ચાલુ રાખ્યો. ધીરજ અને પ્રેમભરી હાજરી એવા દરવાજા ખોલે છે જે બીજું કશું ખોલી ન શકે.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ें

કોઈ સગર્ભાને મોકલો