Jataka · गोष्ट संग्रह
आनंद आणि पाणी देणारी मुलगी
एका गरम दिवशी भिक्षू आनंद प्रकृती नावाच्या मुलीकडे पाणी मागतात. ती म्हणते की ती खालच्या जातीची आहे, पण आनंद म्हणतात की त्यांनी फक्त पाणी मागितले आहे.
गोष्टीचे तात्पर्य: प्रत्येक व्यक्ती सारख्याच माया आणि मानाला पात्र आहे.
या गोष्टीत
- पात्रे
- आनंद, प्रकृती
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
आनंद आणि प्रकृती यांची ही भेट बौद्ध कथाकारांनी शार्दूलकर्ण अवदानात जपली, आणि पुढे रवींद्रनाथ टागोरांनी आपल्या 'चांडालिका' या नृत्यनाट्यात ती पुन्हा सांगितली. विहिरीकाठच्या अनेक कथा एखाद्या परीक्षेवर किंवा बक्षिसावर उभ्या असतात, पण ही कथा एकाच वाक्यावर उभी आहे: आनंदांनी पाणी मागितले होते, कोणाची जात नाही. यातले नाट्य अगदी शांत आहे — पुढे केलेली ओंजळ, राणीला करावा तसा नमस्कार — आणि प्रकृतीमध्ये झालेला बदल प्रत्येक वाटसरूला पाणी देणाऱ्या आयुष्यात फुलतो. गर्भवती आईसाठी, प्रत्येक व्यक्ती मायेला पात्र आहे हा शांत विश्वास बाळ येण्याआधी रुजवण्यासारखे सुंदर बीज आहे.
ही कथा दाखवते की एक प्रेमळ उत्तर एखाद्याला खऱ्या अर्थाने दिसल्यासारखे वाटायला कशी मदत करू शकते. तुम्ही इतरांना आणि तुमच्या बाळाला देत असलेली माया शांतपणे आयुष्ये बदलू शकते.
त्यांनी आपली ओंजळ पुढे केली आणि शांतपणे वाट पाहू लागले, जणू जगात यापेक्षा सहज दुसरे काहीच नव्हते.
आनंद हे बुद्धांचे चुलत भाऊ आणि सर्वात जवळचे मित्र होते. ते मृदू आवाजाचे, उबदार हसणारे एक शांत भिक्षू होते. एका गरम दुपारी ते घरी परत चालले होते. सकाळभर ते श्रावस्ती नगरीत होते, आणि आता धुळीच्या रस्त्यावर सूर्य कडक तळपत होता. त्यांचा घसा कोरडा पडला होता, आणि उन्हात त्यांचे भगवे वस्त्र जड वाटत होते.
एका गावाच्या कडेला आनंदांना आंब्याच्या झाडाखाली एक दगडी विहीर दिसली. तिच्याजवळ एक लहान मुलगी उभी होती आणि थंडगार, स्वच्छ पाण्याची बादली ओढत होती. तिचे नाव प्रकृती होते. तिचे डोळे चमकदार होते आणि लांब काळे केस साध्या कापडाने बांधलेले होते. मातीचा घडा भरताना ती हळूच गुणगुणत होती.
आनंद विहिरीजवळ गेले आणि हसले. "ताई," ते प्रेमाने म्हणाले, "मला थोडे पाणी प्यायला मिळेल का?" प्रकृतीने आश्चर्याने वर पाहिले. मग तिने नजर खाली केली आणि विहिरीपासून मागे सरकली. "अहो पवित्र भिक्षू," ती हळूच म्हणाली, "मी तुम्हाला पाणी देऊ शकत नाही. मी खालच्या जातीची आहे, लोक ज्या कुटुंबाला कमी लेखतात त्या कुटुंबातली. माझ्या हातचे पाणी प्यायलात, तर लोक म्हणतील तुम्ही अपवित्र झालात."
त्या काळी पुष्कळ लोकांना वाटायचे की काही कुटुंबे इतरांपेक्षा खालची असतात. ते त्यांच्यासोबत जेवत नसत, त्यांना शिवत नसत आणि त्यांच्याकडून पाणीही घेत नसत. प्रकृतीने आयुष्यभर असे कठोर शब्द ऐकले होते. लोक तिला टाळण्यासाठी रस्ता ओलांडून जात, आणि कधी कधी मुले तिच्याशी खेळत नसत. म्हणून मागे सरकायची आणि नजर जमिनीवर ठेवायची तिला सवयच झाली होती.
पण आनंद मागे सरकले नाहीत. त्यांनी तिच्याकडे प्रेमळ नजरेने पाहिले आणि मान हलवली. "ताई," ते हळूच म्हणाले, "मी तुम्हाला तुमची जात किंवा कुटुंब विचारले नाही. मी फक्त पाणी मागितले आहे." त्यांनी आपली ओंजळ पुढे केली आणि शांतपणे वाट पाहू लागले, जणू जगात यापेक्षा सहज दुसरे काहीच नव्हते.
प्रकृती अगदी स्तब्ध उभी राहिली. आजवर कोणीच तिच्याशी असे बोलले नव्हते. थरथरत्या हातांनी तिने हळूच मातीचा घडा उचलला आणि आनंदांच्या ओंजळीत थंड पाणी ओतले. त्यांनी मनसोक्त पाणी प्यायले आणि हसले. "धन्यवाद," ते म्हणाले. "आज दिवसभरात मी प्यायलेले हे सर्वात गोड पाणी आहे." मग त्यांनी तिला नमस्कार केला, अगदी एखाद्या राणीला करावा तसा, आणि ते रस्त्याने पुढे निघून गेले.
प्रकृती त्यांना जाताना पाहत राहिली, आणि तिचे मन उबदार, भरून आले. पहिल्यांदाच कोणीतरी तिला खालच्या जातीची मुलगी म्हणून नाही, तर पाणी देऊ शकणारी एक प्रेमळ व्यक्ती म्हणून पाहिले होते. त्या संध्याकाळी तिच्या मनातून ते शांत भिक्षू जातच नव्हते. तिने आईला सगळे सांगितले, आणि आई डोळे विस्फारून ऐकत राहिली.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी प्रकृती चालत चालत त्या उपवनापर्यंत गेली, जिथे बुद्ध आणि त्यांचे भिक्षू राहत होते. उंच झाडांची ती एक शांत बाग होती, जिथे भिक्षू सावलीत शांत बसले होते. तिथे एका मोठ्या झाडाखाली आनंद आणि बुद्ध एकत्र बसलेले तिला दिसले. शांत, प्रेमळ डोळ्यांचे जागृत गुरू बुद्ध, ती जवळ आल्यावर हसले.
"कृपा करा," प्रकृती लाजत म्हणाली, "आनंदांनी मला जो प्रेमळपणा दाखवला, तो मला शिकायचा आहे." पाहणाऱ्यांपैकी काही जण कुजबुजले की खालच्या जातीच्या मुलीला शिकवता येत नाही. पण बुद्धांनी हळूच हात वर केला, आणि कुजबुज थांबली. "माझ्या बागेत," ते म्हणाले, "कोणी उच्च नाही, कोणी नीच नाही. प्रत्येक मन प्रेमळ आणि शहाणे व्हायला शिकू शकते. जशा सगळ्या नद्या समुद्राला मिळाल्यावर एक होतात, तसे इथे सगळे लोक समान आहेत."
म्हणून प्रकृती तिथेच राहिली आणि शिकली. ती शांत बसायला आणि हळू श्वास घ्यायला शिकली, मृदू बोलायला आणि प्रत्येक जीवाची काळजी घ्यायला शिकली. कालांतराने ती भिक्षुणी झाली, म्हणजे शांती आणि ज्ञानासाठी आयुष्य वाहणारी स्त्री. ती शांत आणि शहाणी झाली, आणि जे लोक तिला टाळण्यासाठी रस्ता ओलांडत, तेच आता प्रेमळ सल्ल्यासाठी तिच्याकडे येऊ लागले.
अनेक वर्षांनंतरही प्रकृतीला विहिरीजवळची ती गरम दुपार आठवत असे. जेव्हा एखादा थकलेला वाटसरू तिच्या वाटेने जाई, तेव्हा ती हसून त्याला पाणी देई. "तुम्ही कोण आहात हे मी विचारत नाही," ती म्हणे. "हे घ्या तुमच्यासाठी पाणी." आणि वाटसरू पाणी पिऊन तेवढीच माया अनुभवत, जशी तिने त्या दिवशी अनुभवली होती.
उपवनावर संध्याकाळ उतरली, तेव्हा भिक्षूंनी झाडांखाली छोटे तेलाचे दिवे लावले. आनंद आणि प्रकृती त्या मंद प्रकाशात बसून बुद्धांचे शांत शब्द ऐकत होते. वर आकाशात एक एक करून तारे उगवले, आणि खाली सगळ्यांवर सारखेच चमकू लागले.
बाळा, तुला भेटणारी प्रत्येक व्यक्ती, ती जशी आहे तशीच, प्रेमाला पात्र आहे. आनंदांसारखे तूही नेहमी इतरांमधले चांगले मन पाहावेस.
जातक मधील आणखी
बाळासोबत विचार करा
कोणाच्या तरी प्रेमळपणामुळे तुम्हाला खऱ्या अर्थाने कोणीतरी पाहिल्यासारखे कधी वाटले?
संकल्प: मला भेटणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीमधले चांगले मन मी पाहते.
पात्रे
- आनंद
- — बुद्धांचे प्रेमळ मित्र, जे सगळ्यांना सारखाच मान देतात.
- प्रकृती
- — गावातली एक लाजरी मुलगी, जिचे मन मायेने फुलून येते.
बोध
प्रत्येक व्यक्ती सारख्याच माया आणि मानाला पात्र आहे.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तुला भेटणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचे चांगले मन तू नेहमी पाहावेस.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
आनंदांनी प्रकृतीला राणीसारखा नमस्कार का केला?
स्रोत: बौद्ध परंपरा (आनंद आणि प्रकृतीची कथा, शार्दूलकर्ण अवदान)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आनंद आणि पाणी देणारी मुलगी ही गोष्ट काय शिकवते?
ही कथा दाखवते की एक प्रेमळ उत्तर एखाद्याला खऱ्या अर्थाने दिसल्यासारखे वाटायला कशी मदत करू शकते. तुम्ही इतरांना आणि तुमच्या बाळाला देत असलेली माया शांतपणे आयुष्ये बदलू शकते.