Jataka · दिवस 149 · आठवडा 22
चाळीस वर्षांचं मौन
प्राचीन काशीत वडाखाली राहणारे एक तपस्वी चाळीस वर्षं बोललेले नाहीत. एक गर्विष्ठ विद्वान एकोणपन्नास प्रश्न घेऊन येतो, आणि तपस्वी त्याला फक्त थंड पाणी आणि प्रेमळ नजर देतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: शांत दयाळूपणा अनेक शब्दांपेक्षा जास्त शिकवू शकतो.
या गोष्टीत
- पात्रे
- मौनी बाबा, तरुण विद्वान
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 149 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 22 · ७ पैकी दिवस 2
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 22: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- चाळीस वर्षांचं मौन
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
जातक कथांची परंपरा सांगते की शांत आणि स्थिर सहवास अनेक शब्दांपेक्षा जास्त शिकवू शकतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की शांत, घाई नसलेले क्षण आईचा श्वास आणि हृदयाचे ठोके स्थिर व्हायला मदत करू शकतात.
तो नेहमी त्यांना आधी पाणी द्यायचा, एकही शब्द बोलण्यापूर्वी.
पानाच्या द्रोणात भात, मातीच्या मडक्यात थंड पाणी: रोज सकाळी गावकरी हे घेऊन प्राचीन काशी राज्याच्या सीमेवरच्या जंगलात जायचे. एका मोठ्या वडाच्या झाडाखाली राहणाऱ्या एका तपस्व्यासाठी ते हे नेत असत. जातक कथा सांगतात की या जन्मात बोधिसत्त्व, म्हणजे जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता, तोच हा तपस्वी होता.
गावकरी त्यांना फक्त मौनी बाबा म्हणायचे. एकेकाळी ते गुरू होते, तरुण विद्यार्थ्यांनी गजबजलेली त्यांची शाळा होती. दुपारच्या हवेत चिमण्यांसारखे प्रश्न उडत असायचे. मग एका सकाळी, कोणालाही कारण न सांगता, ते झाडांमध्ये निघून गेले, वडाखाली बसले, आणि पुन्हा कधी बोलले नाहीत.
चाळीस वर्षं गेली. काशीचे राजे तीनदा बदलले. वड आणखी पसरला, संथ तपकिरी दोरखंडांसारख्या नव्या पारंब्या खाली सोडत. तपस्वी अधिक वृद्ध, अधिक कृश आणि अधिक सौम्य झाले, जसा नदीतला दगड खूप खूप काळाने गुळगुळीत होतो.
मुलं त्यांच्यासाठी रानफुलं आणायची. ते प्रत्येक फूल कपाळाला लावायचे आणि हसायचे. कधी कधी एखादी आई कडेवर रडणारं बाळ घेऊन यायची आणि वडाच्या सावलीत बसून झोके द्यायची. थोड्याच वेळात बाळ रडायचं थांबायचं आणि नुसतं पानांकडे पाहत राहायचं. का, ते कोणालाच सांगता यायचं नाही. लोक आपल्या आयुष्याची भीती थोडी कमी घेऊन घरी जायचे.
एके दिवशी राजधानीतून एक तरुण विद्वान आला. त्याने ग्रंथालयातलं प्रत्येक पुस्तक वाचलं होतं आणि दरबारातला प्रत्येक वादविवाद जिंकला होता. ताडपत्राच्या एका नव्या पट्टीवर नीट क्रमांक घातलेले एकोणपन्नास प्रश्न त्याच्याकडे होते.
वाट लांब होती आणि दिवस उष्ण होता. त्याचे पाय दुखत होते आणि धुळीने भरले होते. तो एक शब्द बोलण्याआधीच वृद्ध तपस्वी हळूच उठले, आपल्या मातीच्या मडक्यातून एका पेल्यात पाणी ओतलं आणि त्याच्यापुढे धरलं.
विद्वानाने डोळे मिचकावले. त्याने पुटपुटत आभार मानले आणि पाणी प्यायला. पाणी थंड होतं आणि त्याला मातीची हलकी चव होती.
तो वृद्धांसमोर बसला, घसा साफ केला आणि पहिला प्रश्न वाचला.
तपस्व्यांनी त्याच्याकडे पाहिलं. ते बोलले नाहीत.
विद्वान थांबून राहिला. एक पान गळलं. दूर कुठेतरी कोकिळा कुहुकली. तपस्वी त्याच्याकडे पाहतच राहिले, डोळ्यांत कठोरपणा नव्हता, फक्त खूप स्थिरता होती.
विद्वानाने दुसरा प्रश्न वाचला. उत्तर नाही. त्याने तिसरा वाचला. सातव्यापर्यंत त्याचा आवाज लहान झाला होता. बाराव्यापर्यंत त्याने वाचणं पूर्णच थांबवलं होतं.
तो ताडपत्र मांडीवर ठेवून बसून राहिला. कोरड्या जमिनीत पाणी झिरपतं तशी शांतता त्याच्या आत झिरपली: हळूहळू, पूर्णपणे, कोणताही आवाज न करता. त्याला वडात फिरणारा वारा ऐकू आला. त्याला स्वतःचा श्वास ऐकू आला. आणि इतक्या वर्षांत पहिल्यांदाच त्याच्या लक्षात आलं की त्याचं हृदय इतका वेळ किती वेगाने धडधडत होतं.
सूर्याची किरणं फांद्यांमधून तिरपी खाली आली, तेव्हा विद्वान उठला. त्याने कोणतंही भाषण केलं नाही. वृद्ध फुलं कपाळाला लावायचे तसा त्याने फक्त रिकामा पेला कपाळाला लावला. मग तो गावाकडे परत निघाला.
अर्ध्या वाटेवर तो एका ओढ्यापाशी थांबला. त्याने प्रश्नांचं ताडपत्र काढलं आणि पाण्यात सोडून दिलं. एखाद्या छोट्या हिरव्या नावेसारखं ते तरंगत दूर जाताना तो पाहत राहिला.
आयुष्यभर लोक त्याच्याबद्दल म्हणायचे, "तो छान ऐकून घेतो." थकलेले प्रवासी त्याच्या दारी आले की तो नेहमी त्यांना आधी पाणी द्यायचा, एकही शब्द बोलण्यापूर्वी. हे तो एका वडाखाली, मौनाने दिलेल्या एका पेल्यातून शिकला होता.
अनेक वर्षांनी, विद्वान स्वतः वृद्ध झाला, तेव्हा एका तरुण विद्यार्थ्याने त्याला विचारलं की मौनी बाबांनी काय शिकवलं. तो बराच वेळ विचार करत राहिला. मग स्वयंपाकघरात गेला, एक पेला थंड पाण्याने भरला आणि विद्यार्थ्याच्या हातात ठेवला.
तिकडे जंगलात वड आपल्या संथ पारंब्या खाली सोडत राहिला, आणि त्याच्या सावलीत मातीचं मडकं भरलेलं, थंड, पुढच्या थकलेल्या प्रवाशासाठी तयार ठेवलेलं होतं.
बाळा, कोणत्याही शब्दांच्या आधीच तुझी आई तुला आपली शांतता देत आहे.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
पाली ग्रंथसंग्रहातल्या जातक संग्रहात बुद्धांच्या पूर्वजन्मांच्या सुमारे साडेपाचशे कथा आहेत, आणि त्यांतल्या अनेक कथांमध्ये धीर आणि संयम शिकवणारे तपस्वी दिसतात. काशीजवळच्या जंगलात घडणारी ही कथा त्याच परंपरेत सांगितली आहे. तिचं वेगळेपण असं की तिच्या शिकवणीत एकही शब्द नाही. एक गर्विष्ठ तरुण विद्वान ताडपत्रावर एकोणपन्नास प्रश्न घेऊन येतो, आणि वृद्ध तपस्वी फक्त थंड पाण्याचा पेला आणि प्रेमळ, स्थिर नजर देऊन उत्तर देतात. बाराव्या प्रश्नापर्यंत विद्वान वाचणं थांबवतो, आणि नंतर आपलं ताडपत्र छोट्या हिरव्या नावेसारखं ओढ्यात सोडून देतो. गर्भवती आईसाठी तिची शेवटची ओळ खूप कोमल आहे: कोणत्याही शब्दांच्या आधीच ती आपली शांतता बाळासोबत वाटत असते.
बाळासोबत विचार करा
तुम्हाला तुमच्या बाळासाठी कशा प्रकारची 'खोली' व्हायचं आहे, आतून ती कशी वाटते?
संकल्प: माझा शांत सहवास ही एक भेट आहे, आणि मी जपलेल्या शांततेत माझं बाळ वाढतं.
आशीर्वाद: तुमचा सहवास तुमच्या बाळाला वाढण्यासाठी एक मोकळी, शांत खोली ठरो.
पात्रे
- मौनी बाबा
- — मौनातून शिकवणारे दयाळू तपस्वी, बोधिसत्त्व.
- तरुण विद्वान
- — सुरुवातीला गर्विष्ठ, तो ऐकायला शिकतो.
बोध
शांत दयाळूपणा अनेक शब्दांपेक्षा जास्त शिकवू शकतो.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, शांततेतही मी तुला माझं सगळं प्रेम पाठवत आहे.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
तपस्व्यांनी विद्वानाला उत्तरांऐवजी काय दिलं?
स्रोत: बौद्ध जातक परंपरा (पाली ग्रंथसंग्रह)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 22व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- सावली देणारं वडाचं झाड · दिवस 61
अशीच गोष्ट
जातक परंपरा अनेकदा सर्व जीवांना आसरा देणाऱ्या वृक्षदेवतांच्या गोष्टी सांगते, आणि भारतीय गावांनी फार पूर्वीपासून वडाला सगळ्यांची, पवित्र सावली मानलं आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की हिरव्या, सावलीच्या जागी वेळ घालवल्याने आणि प्रेमळ समाजाचा भाग असल्याच्या भावनेने आईला निवांत व्हायला मदत होते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
चाळीस वर्षांचं मौन ही गोष्ट काय शिकवते?
जातक कथांची परंपरा सांगते की शांत आणि स्थिर सहवास अनेक शब्दांपेक्षा जास्त शिकवू शकतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की शांत, घाई नसलेले क्षण आईचा श्वास आणि हृदयाचे ठोके स्थिर व्हायला मदत करू शकतात.
चाळीस वर्षांचं मौन गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 22 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.