Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · दिवस 264 · आठवडा 38

घाटाच्या पायऱ्यांवर कबीर

काशीतल्या तरुण विणकर कबीराला गुरू रामानंदांकडून शिकायची ओढ असते. पहाटेपूर्वी तो घाटाच्या पायऱ्यांवर झोपतो, आणि 'राम, राम' म्हणताना रामानंदांचा पाय त्याला लागतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: मोठं शहाणपण काही साध्या, प्रेमळ शब्दांतही राहू शकतं.

या गोष्टीत

पात्रे
कबीर, रामानंद, नीरू आणि नीमा
मूळ ग्रंथ
कबीराची पारंपरिक आख्यायिका (भक्ती परंपरा)
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 264 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 38 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 38: बाळाची वाढ

कबीर दाखवतो की शहाणपण काही साध्या, प्रेमळ शब्दांतही येऊ शकतं. तुम्ही रोज तुमच्या बाळाशी बोलता ते हळुवार शब्दही अगदी तशीच एक देणगी आहेत.

देव तुझ्या स्वतःच्या श्वासाइतका जवळ आहे.

कबीर हा चपळ, कुशल बोटांचा आणि खोल, स्वप्नाळू डोळ्यांचा एक तरुण विणकर होता. गंगेकाठच्या जुन्या काशी नगरीत तो आपल्या प्रेमळ आई-वडिलांसोबत, नीरू आणि नीमा यांच्यासोबत, राहायचा. रोज ते कुटुंब आपल्या लाकडी मागावर बसून खट-खट आवाज करत सुती कापड विणायचं. आणि रोज, विणताना, कबीर देवाचा विचार करायचा.

काशीत रामानंद नावाचे एक महान गुरू राहायचे — पांढरी दाढी आणि शांत चेहरा असलेले एक उंच संत. रोज सकाळी सूर्योदयापूर्वी ते स्नान आणि प्रार्थना करायला गंगेवर जायचे. अनेक शिष्य त्यांच्याकडून शिकायचे, आणि ते त्यांना देवाचं एक प्रेमळ नाव, रामाचं नाव, स्मरायला शिकवायचे. कबीराला कशाहीपेक्षा जास्त त्यांचा शिष्य व्हायची ओढ होती.

पण कबीर लाजाळू होता, आणि एका गरीब विणकराचा मुलगा होता. "इतक्या मोठ्या गुरूंना मला शिकवा असं मी कसं सांगू?" त्याला प्रश्न पडायचा. कित्येक दिवस तो आपल्या मागावर बसून याचा विचार करत होता. मग एका संध्याकाळी त्याला एक कल्पना सुचली. त्याला ठाऊक होतं की रामानंद नेहमी, कुणीही उठण्याच्या खूप आधी, अंधारात पंचगंगा घाटाच्या पायऱ्या उतरतात.

त्या रात्री कबीर आपल्या बिछान्यात झोपला नाही. पहाटेपूर्वी तो हळूच घरातून बाहेर पडला आणि शांत गल्ल्यांतून नदीकडे चालत गेला. घाटाच्या दगडी पायऱ्या, पाण्याकडे उतरणारा तो रुंद जिना, थंड आणि रिकाम्या होत्या. कबीर खालच्या एका पायरीवर शांतपणे आडवा झाला. वर तारे मावळत होते, आणि अंधारात नदी हळूच कुजबुजत होती.

तो धीराने, कान देऊन वाट पाहत राहिला. शेवटी त्याला पायऱ्या उतरणाऱ्या पावलांचा मंद आवाज ऐकू आला. ते रामानंद होते, रोजच्यासारखे करड्या प्रकाशात हळूहळू नदीकडे चालत येत होते. पायरीवर झोपलेला मुलगा त्यांना दिसला नाही. त्यांचा पाय कबीराच्या खांद्याला लागला, आणि ते आश्चर्याने थांबले.

"राम, राम!" रामानंद हळुवारपणे म्हणाले, जसं अचानक काही घडलं की लोक म्हणतात. कबीर उठून बसला, त्याचा चेहरा आनंदाने उजळला होता. त्याने गुरूंच्या पायांना स्पर्श केला आणि हात जोडले. त्याच्यासाठी ते दोन मृदू शब्द जगातली सगळ्यात मौल्यवान देणगी होते. "धन्यवाद, गुरुजी," तो कुजबुजला. "तुम्ही मला देवाचं नाव दिलंत."

रामानंदांनी खाली त्या तरुण विणकराकडे पाहिलं, आणि त्यांचं मन उबेने भरून आलं. त्यांना मुलाच्या डोळ्यांत चमकणारं प्रेम दिसलं आणि काय घडलं ते त्यांना समजलं. ते हसले आणि त्यांनी कबीराच्या डोक्यावर हळुवार हात ठेवला. मग ते स्नानासाठी नदीकडे पुढे गेले, आणि कबीर जाग्या होणाऱ्या गल्ल्यांतून संपूर्ण वाटभर "राम, राम" म्हणत घरी धावत गेला.

त्या सकाळपासून कबीर रामानंदांना आपले गुरू, आपले प्रिय शिक्षक, मानू लागला. तो आपल्या मागावर विणत राहिला, पण आता काम करताना गाऊ लागला. त्याची गाणी छोटी आणि साधी होती — दोहे, म्हणजे कुणालाही लक्षात राहतील अशा दोन ओळींच्या रचना. "देव दूर देवळांत किंवा डोंगरांवर नाही," तो गायचा. "देव तुझ्या स्वतःच्या श्वासाइतका जवळ आहे."

विणकराच्या घराजवळून जाणारे लोक थांबून ऐकायचे. आया आपल्या मुलांना त्याचे दोहे गाऊन दाखवायच्या, आणि शेतकरी शेतात ते गुणगुणायचे. कबीराचं शहाणपण गावागावांत आणि शहराशहरांत, संपूर्ण देशभर पसरलं. तरीही तो नेहमी नम्र राहिला — आपलं कापड विणत, आणि घाटाच्या पायऱ्यांवरची ती हळुवार सकाळ आठवत.

म्हातारा झाल्यावरही कबीर कधी कधी पहाटेपूर्वी पंचगंगा घाटावर जायचा. तो थंड दगडी पायऱ्यांवर बसून गंगेवर उगवणारा सोनेरी सूर्य पाहायचा. त्याला अंधारातली ती मंद पावलं आठवायची, आणि ज्या दोन प्रेमळ शब्दांनी त्याचं आयुष्य बदललं, तेही. आणि पाण्यावरच्या सकाळच्या प्रकाशासारखं त्याचं मन एका शांत उबेने भरून यायचं.

बाळा, नदीकाठच्या शांत पायऱ्यांवर कबीराला जसा देव सापडला, तसं तुलाही साध्या शब्दांत शहाणपण आणि प्रत्येक श्वासात प्रेम सापडो.

पुढची गोष्ट वाचा →मागाची प्रार्थना

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

2 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

काशीचे पंधराव्या शतकातले विणकर-कवी कबीर हे भक्ती चळवळीतल्या महान आवाजांपैकी एक आहेत, आणि त्यांचे दोहे आजही रोजच्या हिंदीत उद्धृत केले जातात आणि उत्तर भारतातल्या घरांत गायले जातात. एक लाडकी आख्यायिका सांगते की पहाटेपूर्वी पंचगंगा घाटाच्या पायऱ्यांवर झोपून ते संत रामानंदांचे शिष्य कसे झाले, आणि हे कथन त्याच परंपरेचं अनुसरण करतं. त्याचं वेगळेपण म्हणजे त्यातली शांत कल्पकता: उघडपणे विचारू न शकणारा एक लाजाळू, गरीब मुलगा रामाचं नाव मिळवण्याचा एक हळुवार मार्ग शोधतो, आणि गुरू हसून आणि त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून उत्तर देतात. होणाऱ्या आईसाठी ही आठवण आहे की हळुवारपणे बोललेले साधे शब्द संपूर्ण आयुष्य घडवू शकतात.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या बाळाने आयुष्यभर सोबत न्यावेत, असे कोणते काही प्रेमळ शब्द तुम्हाला आवडतील?

संकल्प: माझे साधे, प्रेमळ शब्द माझ्या बाळासाठी आशीर्वाद आहेत.

पात्रे

कबीर
— देवावरच्या प्रेमाने भरलेल्या मनाचा एक लाजाळू तरुण विणकर.
रामानंद
— कबीराच्या डोळ्यांतलं प्रेम ओळखणारे एक महान गुरू.
नीरू आणि नीमा
— कबीराचे प्रेमळ आई-वडील.

बोध

मोठं शहाणपण काही साध्या, प्रेमळ शब्दांतही राहू शकतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तुला साध्या शब्दांत शहाणपण आणि प्रत्येक श्वासात प्रेम सापडो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

घाटाच्या पायऱ्यांवर कबीराने कोणते दोन शब्द ऐकले?

स्रोत: कबीराची पारंपरिक आख्यायिका (भक्ती परंपरा)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 38व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

घाटाच्या पायऱ्यांवर कबीर ही गोष्ट काय शिकवते?

कबीर दाखवतो की शहाणपण काही साध्या, प्रेमळ शब्दांतही येऊ शकतं. तुम्ही रोज तुमच्या बाळाशी बोलता ते हळुवार शब्दही अगदी तशीच एक देणगी आहेत.

घाटाच्या पायऱ्यांवर कबीर गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 38 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा