Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · गोष्ट संग्रह

भरतमुनी आणि पाचवा वेद

सगळ्यांना पाहता आणि ऐकता येईल असा आनंद देव ब्रह्मदेवांकडे मागतात. ब्रह्मदेव चार वेदांतून शब्द, गीत, हालचाल आणि भावना घेऊन नाट्यवेद विणतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: कला आणि संगीत हे सगळ्यांसोबत वाटण्यासाठीचे आनंद आहेत.

या गोष्टीत

पात्रे
ब्रह्मदेव, भरतमुनी, शिव आणि पार्वती
मूळ ग्रंथ
नाट्यशास्त्र, अध्याय १ (उत्पत्ती कथा)
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

प्रत्येक शास्त्रीय भारतीय नर्तकाला आणि अभिनेत्याला ही उत्पत्ती कथा माहीत असते, जी भरतमुनींच्या नावे असलेल्या नाटक, संगीत आणि नृत्यावरच्या प्राचीन संस्कृत ग्रंथाच्या, नाट्यशास्त्राच्या, पहिल्या अध्यायातून येते. ही इतिहास नव्हे तर आख्यायिका आहे, तरीही भरतनाट्यम, कथकली आणि इतर कलाप्रकार स्वतःचे वर्णन कसे करतात, हे ती आजही ठरवते, आणि त्यांच्या केंद्रस्थानी रस असतो. जग किंवा त्यातल्या जीवांच्या निर्मितीच्या कथांपेक्षा वेगळी, ही कथा एका कलेचा जन्म सांगते: शब्द, गीत, हालचाल आणि भावना चार वेदांतून घेऊन सगळ्यांसाठी खुल्या असलेल्या पाचव्या वेदात विणल्या जातात. शिवांचे तांडव आणि पार्वतीचे लास्य त्यात सामील होतात, आणि कलेला संपूर्ण जगाचा आरसा म्हटले जाते. गरोदरपणात हे बाळासोबत संगीत, ताल आणि कोमल भावना वाटण्याचे एक आनंदी आमंत्रण आहे.

ही प्राचीन गोष्ट सांगते की कला फक्त थोड्यांसाठी राखून ठेवण्यासाठी नव्हे, तर सगळ्यांसोबत वाटण्यासाठी बनली. ती संगीत, नृत्य आणि कथाकथन यांना दिलासा देण्याचे, आनंद देण्याचे आणि शिकवण्याचे हळुवार मार्ग म्हणून मान देते.

नाटक हा संपूर्ण जगाचा आरसा आहे.

खूप खूप वर्षांपूर्वी, जुने ग्रंथ सांगतात, एक काळ असा होता जेव्हा जगातले लोक अस्वस्थ झाले होते. काही आनंदी होते आणि काही दुःखी, काही कामात गुंग होते आणि काही कंटाळलेले, आणि त्यांची मने अनेकदा बेचैन असत.

देव स्वर्गातून पाहत होते आणि त्यांना काळजी वाटली. म्हणून देवांचा राजा इंद्र इतर देवांसोबत कमळावर बसलेल्या सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवांकडे गेला.

"हे पितामह," इंद्र खाली वाकून म्हणाला, "आम्हाला काहीतरी नवे हवे आहे. एकाच वेळी पाहता आणि ऐकता येईल असे काहीतरी. आनंद देणारे आणि हळुवारपणे शिकवणारे काहीतरी. आणि ते सगळ्यांसाठी हवे, फक्त थोड्यांसाठी नव्हे."

ब्रह्मदेवांनी डोळे मिटले आणि विचार केला.

चार वेद हे ज्ञानाचे खजिने होते, पण सगळ्यांनाच ते शिकता येत नव्हते. ब्रह्मदेवांना असा पाचवा वेद निर्माण करायचा होता, जो सगळ्या लोकांसाठी खुला असेल: लहान आणि मोठे, श्रीमंत आणि गरीब, ज्ञानी आणि साधे.

म्हणून ब्रह्मदेव खोल ध्यानात गेले. त्यांनी डोळे उघडले, तेव्हा त्यांनी चारही वेदांमधून हळुवारपणे देणग्या गोळा केल्या.

ऋग्वेदातून त्यांनी बोललेला शब्द घेतला, म्हणजे गोष्टी मोठ्याने सांगता येतील.

सामवेदातून त्यांनी गीत आणि सूर घेतले, म्हणजे संगीत हवेत भरून राहील.

यजुर्वेदातून त्यांनी हालचाल आणि हावभाव घेतले, म्हणजे शरीरही बोलू शकेल.

अथर्ववेदातून त्यांनी भावना घेतल्या, मनाच्या अनेक चवी, ज्यांना रस म्हणतात: प्रेम आणि हास्य, आश्चर्य आणि शांती, धैर्य आणि करुणा.

त्यांनी ते सगळे एका तेजस्वी वस्त्रातल्या धाग्यांसारखे एकत्र विणले. आणि असा नाट्यवेदाचा जन्म झाला, नाटक, संगीत आणि नृत्याची कला.

"हे जगापर्यंत कोण पोहोचवेल?" इंद्राने विचारले.

ब्रह्मदेव हसले. "देव आपापल्या कामांत गुंतलेले आहेत. मी हे एका धीराच्या, विद्वान आणि नम्र ऋषींना देईन."

आणि म्हणून त्यांनी भरत ऋषींना बोलावले.

भरत शांतपणे आले आणि त्यांनी नमस्कार केला. ब्रह्मदेवांनी त्यांना सगळे शिकवले: भावनेने कसे बोलावे, कसे गावे, हात फूल किंवा पक्षी कसे दाखवू शकतात, डोळे आनंद किंवा ओढ कशी दाखवू शकतात.

भरतांनी लक्षपूर्वक ऐकले. मग ते घरी गेले आणि त्यांनी हे सगळे आपल्या शंभर मुलांना शिकवले, ज्यांनी मोठ्या आनंदाने त्याचा सराव केला.

दिवसभर त्यांचा आश्रम संगीताने निनादत असे. ढोल मंद, स्थिर ताल धरत. गाण्यात आवाज चढत-उतरत. पाय जमिनीवर ठेका धरत आणि गिरक्या घेत, आणि घोट्यांवरचे छोटे घुंगरू उन्हात पावसाच्या थेंबांसारखे चमकत.

कैलास पर्वतावरून पाहणारे भगवान शिव प्रसन्न झाले. त्यांनी आपले स्वतःचे शक्तिशाली नृत्य, तांडव, अर्पण केले, गडगडाटासारख्या उर्जेने भरलेले. देवी पार्वतीने आपले सुंदर नृत्य, लास्य, अर्पण केले, वाहत्या पाण्यासारखे कोमल.

ब्रह्मदेवांनी आपल्या मऊ पावलांनी आणि चमकत्या हास्याने सादरीकरणात सामील होण्यासाठी सुंदर अप्सरा, स्वर्गीय नर्तिकाही निर्माण केल्या.

मग पहिल्या नाटकाची वेळ आली. ते इंद्राच्या एका आनंदी उत्सवात झाले. देव आणि इतर अनेक जण पाहायला जमले.

काही प्रेक्षक नाराज झाले, कारण त्यांना वाटले की नाटक त्यांची थट्टा करत आहे. गोंधळ आणि गडबड झाली, आणि नाटक थांबवावे लागले.

तेव्हा ब्रह्मदेव सगळ्यांशी प्रेमाने बोलले. "ही कला कुणाची थट्टा करण्यासाठी बनलेली नाही," ते म्हणाले. "नाटक हा संपूर्ण जगाचा आरसा आहे. त्यात तुम्हाला देव आणि माणसे, सुख आणि दुःख, काम आणि विश्रांती दिसतील. थकलेल्यांना दिलासा देणे, दुःखी लोकांना आनंद देणे आणि सगळ्यांना ज्ञान देणे, हा त्याचा उद्देश आहे."

हे ऐकून सगळे शांत झाले. दिव्य शिल्पकार विश्वकर्म्याने एक सुंदर नाट्यगृह बांधले, आणि नाटके शांततेत सुरू राहिली.

खूप काळानंतर भरतांची शिकवण नाट्यशास्त्र नावाच्या एका महान ग्रंथात गोळा केली गेली. आजही भरतनाट्यम, कथक आणि ओडिसीचे नर्तक, आणि भारतभरातले अभिनेते आणि संगीतकार सुरुवात करण्याआधी भरतमुनींना नमस्कार करतात.

तर आता झोप, बाळा. तुझे आयुष्य गाण्यांनी आणि गोष्टींनी भरलेले असो, आणि तुझे मन जगातल्या प्रत्येक गोड रसाची चव घेवो.

पुढची गोष्ट वाचा →तुकाराम आणि चिमण्या

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमचे मन अस्वस्थ असताना कोणत्या गाण्याने, नृत्याने किंवा गोष्टीने तुम्हाला दिलासा दिला आहे?

संकल्प: मी माझे दिवस माझ्या बाळाला आणि मला आनंद देणाऱ्या संगीताने आणि गोष्टींनी भरते.

आशीर्वाद: तुझे आयुष्य गाण्यांनी, गोष्टींनी आणि प्रत्येक गोड रसाने भरलेले असो.

पात्रे

ब्रह्मदेव
— सगळ्यांसाठी देणगी बनवणारे सृष्टिकर्ते.
भरतमुनी
— कला शिकवणारे धीराचे ऋषी.
शिव आणि पार्वती
— उत्साही आणि सुंदर नृत्याची भर घालणारे.

बोध

कला आणि संगीत हे सगळ्यांसोबत वाटण्यासाठीचे आनंद आहेत.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, मी तुझ्यासाठी गाईन आणि नाचेन. संगीत नेहमी तुझे मन आनंदाने भरो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

तुला गाणे, नाचणे की अभिनय करणे सगळ्यात जास्त आवडते?

स्रोत: नाट्यशास्त्र, अध्याय १ (उत्पत्ती कथा)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गौतम स्वामी क्षमा मागतात

    तेच मूल्य

    जैन शास्त्रांतली ही गोष्ट दाखवते की नम्रता आणि सत्यवचन एकत्र असतात. सर्वात ज्ञानी माणसांकडूनही चुका होऊ शकतात, आणि लवकर क्षमा मागितल्याने मन हलके राहते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

भरतमुनी आणि पाचवा वेद ही गोष्ट काय शिकवते?

ही प्राचीन गोष्ट सांगते की कला फक्त थोड्यांसाठी राखून ठेवण्यासाठी नव्हे, तर सगळ्यांसोबत वाटण्यासाठी बनली. ती संगीत, नृत्य आणि कथाकथन यांना दिलासा देण्याचे, आनंद देण्याचे आणि शिकवण्याचे हळुवार मार्ग म्हणून मान देते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा