Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Panchatantra · गोष्ट संग्रह

ब्रह्मदत्त आणि छोटा खेकडा

ब्रह्मदत्ताची आई त्याला एकट्याने प्रवास न करण्यास सांगते. तिला आनंद व्हावा म्हणून तो एका छोट्या डबीत एक इवलासा खेकडा सोबत घेतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमळ सल्ला ऐका, आणि सगळ्यात छोट्या मित्राचीही कदर करा.

या गोष्टीत

पात्रे
ब्रह्मदत्त, छोटा खेकडा, त्याची आई
मूळ ग्रंथ
पंचतंत्र
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: पंचतंत्र, खंड 5 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पंचतंत्राच्या पाचव्या तंत्रात, अपरीक्षितकारकम् मध्ये, दडलेली ही छोटी बोधकथा कुणीही सोबत्याशिवाय लांबच्या रस्त्याला निघू नये याची आठवण करून देण्यासाठी सांगितली जात असे. पंचतंत्राच्या बहुतेक कथांमध्ये चतुर कोल्हे, कावळे किंवा माकडे एकमेकांवर मात करतात; इथे मात्र नायक कल्पना करता येईल असा सगळ्यात छोटा जीव आहे, तळ्यातला एक खेकडा, जो केवळ आईने सांगितले म्हणून कापराच्या डबीत नेला जातो. त्या तपशिलामुळे कथेला तिची ऊब मिळते: आईची प्रेमळ विनंती, जिला अर्धवट हसण्यावारी नेले गेले, ती शांतपणे शहाणी ठरते. या पुनर्कथेत खेकडा फक्त पाहुणा निघून जाईपर्यंत आपली जागा धरून ठेवतो, आणि ब्रह्मदत्त आपल्या मित्राला मुक्त करून उपकाराची परतफेड करतो. गरोदरपणासाठी यात एक हळुवार विचार आहे: आईची काळजी तिच्या बाळासोबत सगळीकडे जाते.

आईची साधी इच्छा तिच्या मुलाचे संरक्षण बनते, आणि सगळ्यात छोटा सोबती सगळ्यात शूर ठरतो. ही गोष्ट आपल्यावर प्रेम करणाऱ्यांचे ऐकण्याचा मान राखते.

प्रेमाचा शब्द कधीच हसण्यावारी नेऊ नये.

आंब्याच्या झाडांच्या सावलीतल्या एका गावात ब्रह्मदत्त नावाचा एक तरुण ब्राह्मण आपल्या म्हाताऱ्या आईसोबत राहत होता.

एक दिवस ब्रह्मदत्ताला दूरच्या एका गावाला जायचे होते. त्याने एका कापडी पिशवीत तांदळाच्या वड्या आणि पाण्याचा तांब्या भरला, आणि चपला घट्ट बांधल्या.

त्याची आई हात जोडून दाराशी उभी होती. "बाळा," ती म्हणाली, "रस्ता लांब आहे. मला वचन दे की तू एकटा प्रवास करणार नाहीस. कुणालातरी सोबत घे."

ब्रह्मदत्त प्रेमाने हसला. "आई, रस्ता सुरक्षित आहे. माझ्या दिशेने कुणीच जात नाहीये."

पण आईचे डोळे प्रेमाने आणि काळजीने भरलेले होते, म्हणून त्याने तिच्या पायांना स्पर्श केला आणि म्हणाला, "ठीक आहे. मी सोबती शोधेन."

ती त्याच्यासोबत गावाच्या वेशीपर्यंत चालत गेली, जिथे एक छोटे तळे होते. त्याच्या काठावरच्या दगडांमध्ये एक छोटा खेकडा चिखलात तिरका तिरका चालत होता.

आईने खाली वाकून त्याला हळूच उचलले. "हे घे," ती मंद हसत म्हणाली. "या छोट्याला सोबत घे. मग निदान तू एकटा तरी नसशील."

ब्रह्मदत्ताला आईचे मन दुखवायचे नव्हते. त्याने पिशवीतून कापराची एक छोटी डबी काढली, ओल्या पानांच्या बिछान्यावर खेकड्याला आत ठेवले, आणि त्याला श्वास घेता यावा म्हणून झाकण हलकेच लावले.

"आता मला सोबती आहे," तो म्हणाला, आणि आईने त्याला आशीर्वाद दिला आणि तो दिसेनासा होईपर्यंत हात हलवत राहिली.

सकाळभर तो चालत राहिला. सूर्य उंच चढला, रस्त्यावरून धूळ उडाली, आणि उष्णतेने हवा थरथरू लागली.

दुपारी तो एका मोठ्या झाडाजवळ पोहोचला, ज्याची सावली रुंद आणि थंड होती. त्याची मुळे विसावलेल्या हातांसारखी पसरली होती, आणि त्याच्या पानांतून मंद वारा वाहत होता.

"मी इथे थोडा वेळ विश्रांती घेईन," ब्रह्मदत्त म्हणाला. त्याने पिशवी डोक्याजवळ ठेवली, गवतावर आडवा झाला आणि लवकरच गाढ झोपी गेला.

त्या झाडाच्या ढोलीत एक काळा साप राहत होता. जुने कथेकरी सांगतात की सापांना कापराचा गोड वास खूप आवडतो, आणि वाऱ्याने तो वास फांद्यांतून नेला, तसा साप जागा झाला.

तो सावलीसारखा शांतपणे खोडावरून खाली सरकला, आणि झोपलेल्या प्रवाशाकडे आणि त्याच्या पिशवीकडे सरपटत आला.

पण छोट्या खेकड्यालाही सापाचा वास आला होता. त्याचे इवलेसे डोळे देठांवर वर उचलले गेले. त्याने डबीचे झाकण ढकलून उघडले आणि तो हळूच गवतावर बाहेर आला.

खेकडा खूप लहान होता आणि साप खूप लांब. पण खेकडा कचरला नाही. साप झोपलेल्या माणसाजवळ आला, तेव्हा खेकड्याने आपल्या दोन्ही नांग्या उचलल्या आणि सापाला जोरात चिमटा काढला, आणि पूर्ण ताकदीने धरून ठेवले.

साप वळवळला, फिरला आणि फुत्कारला, पण शूर छोट्या खेकड्याने एका क्षणासाठीही सोडले नाही.

शेवटी सापाने हार मानली. तो सुटला आणि जितक्या वेगाने जाता येईल तितक्या वेगाने उंच गवतात सरपटत निघून गेला, आणि परत आला नाही.

खेकडा तिरका चालत पुन्हा पिशवीजवळ आला आणि नांग्या मिटून सावलीत बसला, जणू काही घडलेच नव्हते.

ब्रह्मदत्त जागा झाला, तेव्हा सूर्य सरकला होता आणि सावल्या लांब झाल्या होत्या. त्याने आळस दिला आणि उठून बसला, आणि मग त्याला धुळीत साप आल्याची खूण दिसली, आणि तो पळून गेल्याच्या खुणाही.

त्याने आपल्या पिशवीजवळ इतक्या शांतपणे बसलेल्या छोट्या खेकड्याकडे पाहिले, आणि अचानक त्याला सगळे समजले.

"छोट्या मित्रा," तो हळूच म्हणाला, "मी झोपलो असताना तू पहारा दिलास." त्याने खेकड्याला अगदी हळुवारपणे आपल्या तळहातावर उचलले.

मग त्याला दाराशी उभी असलेली आई आठवली. "माझी आई बरोबर होती," तो हळूच म्हणाला. "प्रेमाचा शब्द कधीच हसण्यावारी नेऊ नये. तुझ्यासारखा छोटा सोबती असला तरी, एकट्याने प्रवास करू नये."

घरी परतताना ब्रह्मदत्त एका स्वच्छ ओढ्याजवळ थांबला आणि त्याने पुन्हा एकदा आभार मानत खेकड्याला थंड दगडांमध्ये सोडून दिले.

आणि गावी पोहोचल्यावर त्याने आईला घट्ट मिठी मारली आणि सगळे सांगितले, आणि ती एकाच वेळी हसली आणि रडलीही.

आता शांत झोप, बाळा. सगळ्यात लांबच्या रस्त्यावरही प्रेम तुझ्या शेजारी चालते.

पुढची गोष्ट वाचा →उपमन्यू आणि दुधाचा सागर

पंचतंत्र मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आईचा किंवा वडीलधाऱ्यांचा कोणता प्रेमळ सल्ला तुम्ही आजही सोबत बाळगता?

संकल्प: रस्ता कुठेही नेवो, माझे प्रेम माझ्या बाळासोबत जाते.

आशीर्वाद: बाळा, तू कधीही एकटा चालू नकोस, आणि छोटे मित्रही तुला सुरक्षित ठेवोत.

पात्रे

ब्रह्मदत्त
— आईचे ऐकणारा तरुण प्रवासी.
छोटा खेकडा
— मोठ्या शूर मनाचा इवलासा मित्र.
त्याची आई
— तो सुरक्षित राहावा असे वाटणारी प्रेमळ आई.

बोध

प्रेमळ सल्ला ऐका, आणि सगळ्यात छोट्या मित्राचीही कदर करा.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू कधीच एकट्याने प्रवास करणार नाहीस; मी नेहमी तुझ्यासोबत आहे. छोटे मित्रही मोठे मदतनीस असू शकतात.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

ब्रह्मदत्ताने छोट्या खेकड्याला सोबत का नेले?

स्रोत: पंचतंत्र, तंत्र ५ (अपरीक्षितकारकम्)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

ब्रह्मदत्त आणि छोटा खेकडा ही गोष्ट काय शिकवते?

आईची साधी इच्छा तिच्या मुलाचे संरक्षण बनते, आणि सगळ्यात छोटा सोबती सगळ्यात शूर ठरतो. ही गोष्ट आपल्यावर प्रेम करणाऱ्यांचे ऐकण्याचा मान राखते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा