Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Sikh · दिवस 223 · आठवडा 32

गुरु हर राय यांची औषधी बाग

लहानपणी हर राय यांच्या रुंद अंगरख्याने गुलाबाची तीन फुलं तुटतात आणि ते जपून चालायला शिकतात. सातवे शीख गुरु म्हणून ते कीरतपूरला औषधी बाग सांभाळतात आणि येणाऱ्या सगळ्यांना मदत करतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: काळजी आणि प्रेमळपणा सगळ्यांसाठी आहे, मित्र असो वा अनोळखी.

या गोष्टीत

पात्रे
गुरु हर राय, गुरु हरगोबिंद, बादशहाचा मुलगा
मूळ ग्रंथ
जनमसाखी
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 223 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 32 · ७ पैकी दिवस 6
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 32: बाळाची वाढ

शीख परंपरा सांगते की गुरु हर राय यांनी औषधी बाग सांभाळली आणि गुरूंना विरोध केलेल्या घराण्यालाही मोकळेपणाने औषध दिलं. ती आईबाबांना प्रत्येक जिवाबद्दलची सौम्यता आणि काळजी ही कुटुंबाची जगण्याची रीत म्हणून विचार करायला लावते.

झाडाखाली बसणाऱ्या सगळ्यांना झाड सावली देतं.

छोटा हर राय कीरतपूरच्या बागेतून धावत होता, तेवढ्यात त्याचा लांब अंगरखा एका गुलाबाच्या झुडपात अडकला.

गुलाबी रंगाची तीन फुलं देठांपासून तुटली आणि वाटेवर पडली. हर राय थांबला. त्याने गुडघे टेकले आणि ती एकेक करून उचलली, आणि आपल्या तळहातांवर धरली. ती अजूनही मऊ आणि सुगंधाने भरलेली होती, पण झुडपावर ती पुन्हा कधीच उमलणार नव्हती.

त्याचे आजोबा, गुरु हरगोबिंद, आंब्याच्या झाडाच्या सावलीतून सगळं पाहत होते. ते रागावले नाहीत. ते फक्त शांतपणे म्हणाले, "बाळा, तुझा अंगरखा रुंद आहे. आपण काहीतरी रुंद घालतो, तेव्हा आजूबाजूला जे वाढत आहे ते तुटू नये म्हणून जपून चालायला हवं."

हर रायने मान डोलावली. त्या दिवसापासून फुलांमधून चालताना तो प्रत्येक वेळी आपला अंगरखा एका हातात गोळा करून धरायचा. आणि लोक म्हणतात की तो धडा त्याने आयुष्यभर मनात जपला: मोठं आयुष्य हळुवारपणे जगायला हवं. म्हणजे छोट्या जिवांना त्याचा त्रास होत नाही.

वर्षं गेली. हर राय एक उंच, शांत तरुण झाला, आणि शिखांचे सातवे गुरु झाले. कीरतपूरच्या बागेवर त्यांचं पूर्वीपेक्षाही जास्त प्रेम होतं. ती शिवालिक टेकड्यांच्या पायथ्याशी, सतलज नदीच्या थंड पाण्याजवळ होती, आणि जिवांनी भरलेली होती.

तिथे तुळस आणि पुदिन्याच्या रांगा होत्या. कडुनिंबाची झाडं होती, आवळ्याची झाडं होती, आणि अश्वगंधेची झुडपं होती. उन्हात कापडावर मुळं वाळत घातलेली असायची, आणि एका थंड खोलीत मधाच्या आणि तुपाच्या मातीच्या बरण्या असायच्या. गुरु हर राय यांनी देशातल्या उत्तम हकीमांना आणि वैद्यांना, म्हणजे बरं करणाऱ्यांना, येऊन आपलं ज्ञान शिकवायला बोलावलं होतं. सगळे मिळून वनौषधी वाढवायचे आणि औषधं बनवायचे. गुरूंनी एक दवाखाना उघडला, अशी जागा जिथे आजारी असलेल्या कुणालाही मोफत औषध दिलं जायचं. तापाने फणफणलेला शेतकरी, खोकणाऱ्या बाळाची आई, पाय दुखणारा प्रवासी, सगळ्यांचं स्वागत होतं.

तिथे ते प्राणीही सांभाळायचे. पायाला लागलेलं एक हरीण. अजून उडता न येणारे पक्षी. गुरु सकाळी त्यांच्याजवळ बसायचे आणि स्वतः त्यांच्या जखमा स्वच्छ करायचे.

एक दिवस धुळीने माखलेला, काळजीत असलेला एक घोडेस्वार रस्त्याने दौडत आला. त्याने नमस्कार केला आणि म्हणाला, "मी दिल्लीहून, बादशहा शाहजहानच्या दरबारातून आलो आहे. बादशहांचे थोरले पुत्र, शहजादा दारा शिकोह, खूप आजारी आहेत. शाही वैद्यांनी सगळे उपाय करून पाहिले. ते म्हणतात की योग्य औषधासाठी एक दुर्मीळ हिरडा आणि एक खास लवंग लागते, आणि अख्ख्या दिल्लीत कुणाकडेही ती नाही. आम्ही ऐकलं की तुमच्या बागेत सगळं आहे."

गुरूंच्या सोबत्यांनी एकमेकांकडे पाहिलं. हा तोच मुघल दरबार होता, ज्याचे सैनिक एकेकाळी गुरु हरगोबिंदांविरुद्ध लढले होते. काहींनी कपाळाला आठ्या घातल्या. काही कुजबुजले, "आपण का मदत करायची?"

गुरु हर राय क्षणभर शांत राहिले. मग ते म्हणाले, "हाताकडे पाहा. एका हाताने माणूस फूल तोडतो. त्याच हाताने माणूस ते अर्पण करतो. गुरूंचं घर एखाद्या झाडासारखं असतं. त्याच्या सावलीत बसायला जो कुणी येईल, मित्र असो की कधीकाळी त्यावर दगड फेकणारा, झाड सगळ्यांना सावली देतं. झाडाखाली बसणाऱ्या सगळ्यांना झाड सावली देतं."

ते स्वतः भांडारात गेले. त्यांनी वाळवलेली फळं आणि लवंगा शोधल्या, स्वच्छ पांढऱ्या कापडात बांधल्या, आणि त्या काळचे वैद्य करायचे तसं औषधात कुटून घालण्यासाठी एक छोटा मोतीही ठेवला. त्यांनी ते गाठोडं घोडेस्वाराच्या हातात दिलं. "लवकर जा," ते म्हणाले. "आणि शहजाद्यांना सांग की आम्ही त्यांच्यासाठी प्रार्थना करतो."

घोडेस्वार दिल्लीला परत गेला. औषध बनवलं गेलं. हळूहळू, दिवसेंदिवस, शहजादा दारा शिकोह पुन्हा बरे झाले.

शहजादे हे कधीच विसरले नाहीत. ते गुरूंना भेटायला आले, आणि दोघं एकत्र बसून देवाबद्दल, कवितेबद्दल, आणि सगळी माणसं एकच कुटुंब कशी आहेत याबद्दल बोलले. दारा शिकोहांना शिकण्याची आवड होती. त्यांनी अनेक धर्मांच्या पवित्र ग्रंथांचा अभ्यास केला होता. गुरूंमध्ये त्यांना ऐकून घेणारा एक मित्र सापडला.

इकडे कीरतपूरला बाग वाढत राहिली. तुळस पसरली. आवळ्याच्या झाडांना आंबट हिरवी फळं आली. हरणाचा पाय बरा झाला, आणि एका सकाळी ते सावकाश चालत टेकड्यांमध्ये निघून गेलं.

आणि आजोबांनी शिकवलं होतं तसंच गुरु हर राय आपल्या बागेतून चालत राहिले, अंगरखा एका हातात धरून, म्हणजे त्यांच्या जाण्याने वाढणारं काहीही तुटू नये.

बाळा, तूही वाढत आहेस, शांतपणे, त्या बागेतल्या वनौषधींसारखं. तू नेहमी हळुवार चालावंस. तुझे हात बरं करणारे असोत.

पुढची गोष्ट वाचा →अनोळखी वाटसरूचं गाणं

शीख मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

शीख साखी सातवे गुरु, गुरु हर राय, यांची झाडं, प्राणी आणि माणसं यांच्याबद्दलच्या करुणेसाठी आठवण ठेवतात; शिवालिक टेकड्यांच्या पायथ्याशी कीरतपूरला त्यांनी औषधी वनस्पतींची बाग आणि आजारी लोकांच्या शुश्रूषेची जागा सांभाळली. आठवणीत राहिलेले दोन प्रसंग ही पुनर्कथा घडवतात: लहानपणी त्यांच्या रुंद अंगरख्याने झुडपावरची तीन गुलाबाची फुलं पडली आणि आजोबा गुरु हरगोबिंद यांनी त्यांना जपून चालायला सांगितलं, तो क्षण, आणि त्यांनी मुघल दरबारातल्या शहजादा दारा शिकोह यांना पाठवलेल्या वनौषधी. जुन्या दुराव्यांच्या पलीकडे दिलेली उदारता, जी सगळ्यांना सावली देणाऱ्या झाडाच्या ओळीत सामावली आहे, हेच तिचं वेगळेपण आहे. होणाऱ्या आईसाठी ती काळजी घेणाऱ्या आणि बरं करणाऱ्या हळुवार हातांबद्दल बोलते.

बाळासोबत विचार करा

असं कुणी आहे का, ज्याला मदत करणं तुम्हाला कठीण वाटतं? तरीही त्यांना सावली देणं कसं दिसेल?

संकल्प: मी माझ्या आयुष्यात हळुवारपणे वावरते, आणि ज्यांना गरज आहे त्या सगळ्यांची काळजी घेते.

आशीर्वाद: आज तुम्ही हळुवार चालावं, आणि तुमचे हात ज्यांना स्पर्श करतील त्या सगळ्यांना दिलासा देवोत.

पात्रे

गुरु हर राय
— सगळ्यांची काळजी घेणाऱ्या हातांचे सौम्य गुरु.
गुरु हरगोबिंद
— त्यांना जपून चालायला शिकवणारे आजोबा.
बादशहाचा मुलगा
— मदत मिळालेला आणि मित्र झालेला शहजादा.

बोध

काळजी आणि प्रेमळपणा सगळ्यांसाठी आहे, मित्र असो वा अनोळखी.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तुझे हात बरं करणारे आणि मदत करणारे असोत.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

तुटलेल्या गुलाबांपासून छोटा हर राय काय शिकला?

स्रोत: शीख परंपरा (कीरतपूर येथील गुरु हर राय यांच्या साखी)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 32व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गुरू नानकांसाठी दूध आणणारा मुलगा · दिवस 236

    अशीच गोष्ट

    बुराची रोजची दुधाची वाटी दाखवते की संयमानं पुन्हा पुन्हा केलेली छोटी काळजीची कामं खोल नात्यांमध्ये वाढतात. तुम्ही रोज तुमच्या शरीराची आणि बाळाची घेत असलेली शांत काळजीही अगदी तशीच महत्त्वाची आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गुरु हर राय यांची औषधी बाग ही गोष्ट काय शिकवते?

शीख परंपरा सांगते की गुरु हर राय यांनी औषधी बाग सांभाळली आणि गुरूंना विरोध केलेल्या घराण्यालाही मोकळेपणाने औषध दिलं. ती आईबाबांना प्रत्येक जिवाबद्दलची सौम्यता आणि काळजी ही कुटुंबाची जगण्याची रीत म्हणून विचार करायला लावते.

गुरु हर राय यांची औषधी बाग गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 32 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा