Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Sikh · दिवस 194 · आठवडा 28

माता खिवींचं ताऱ्यांखालचं स्वयंपाकघर

एका थंड रात्री माता खिवी खडूर साहिबच्या लंगरमध्ये खीर वाढतात. एका भुकेल्या प्रवाशाला भीती वाटते की आपल्याला हाकलून दिलं जाईल.

गोष्टीचे तात्पर्य: पंगतीत प्रत्येकाला समान जागा मिळायलाच हवी.

या गोष्टीत

पात्रे
माता खिवी, इमरत, दया, गुरू अंगद
मूळ ग्रंथ
जनमसाखी
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 194 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 28 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 28: बाळाची वाढ

परंपरा सांगते की माता खिवींनी शीख लंगरला अशी जागा बनवलं जिथे सगळे समान म्हणून बसतात, आणि गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये त्यांचा गौरव आहे. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की आपलंसं करणाऱ्या समाजाचा भाग असल्यानं आईला आधार आणि सुरक्षितता वाटू शकते.

जमिनीला रेशीम आणि चिंध्या यांतला फरक कळत नाही.

पंजाबमधल्या खडूर साहिबच्या अंगणात मोठमोठ्या लोखंडी भांड्यांतून वाफेचे मऊ ढग वर येत होते. हिवाळ्याची थंड रात्र होती, आणि आकाश ताऱ्यांनी भरलेलं होतं. त्यांच्या खाली विणलेल्या चटयांवर लोकांच्या लांब रांगा जेवण वाढलं जाण्याची वाट पाहत बसल्या होत्या. हे होतं दुसरे शीख गुरू, गुरू अंगद यांच्या पत्नी माता खिवी यांचं लंगरचं स्वयंपाकघर.

त्या वाफेला खिरीचा सुगंध होता: दुधात हळूहळू शिजवलेला भात, गुळानं गोड केलेला आणि तुपानं दाट झालेला. माता खिवी त्यांच्या खिरीसाठी प्रसिद्ध होत्या. ती राजांनाही शोभेल अशी होती, आणि तरीही इथे ती सगळ्यांसाठी होती.

अंगणाच्या कडेला, सावलीत लपलेला इमरत नावाचा एक माणूस थरथरत होता. तो खूप लांबून, थेट काबूलहून चालत आला होता. त्याचे जोडे झिजून फाटले होते. भुकेनं त्याचं पोट दुखत होतं.

तो थकलेल्या डोळ्यांनी त्या रांगांकडे पाहत होता. त्याला दिसलं की बारीक लोकरीत गुंडाळलेला साहिब चंद नावाचा एक श्रीमंत व्यापारी, हातांना माती लागलेल्या एका शेतकऱ्याच्याच रांगेत बसला होता. इमरतचा त्यावर विश्वासच बसेना.

"एवढा वेळ थांबावं लागणार का?" साहिब चंद कुरकुरला. "थंडी हाडांत शिरतेय. माझ्यासारख्या माणसाला आधी वाढायला हवं."

इमरतचं मन खचलं. त्याला वाटलं, इथेसुद्धा श्रीमंतांनाच आधी मान. माझ्यासारख्या फाटक्या अनोळखी माणसाला हाकलूनच देतील.

त्यानं आपली पातळ शाल आणखी घट्ट ओढून घेतली. तो पुन्हा थंड अंधारात परत फिरणारच होता, इतक्यात त्याला दया नावाचा एक तरुण सेवादार बादली घेऊन रांगांमधून फिरताना दिसला. त्या मुलाचं हसू वाफेइतकंच उबदार होतं. त्यानं शेतकऱ्याची वाटी आणि व्यापाऱ्याची वाटी अगदी सारख्याच काळजीनं भरली.

मग इमरतला स्वतः माता खिवी दिसल्या. प्रत्येक पाहुण्याला आपलं स्वागत झाल्यासारखं वाटावं याची काळजी घेत त्या शांतपणे रांगांमधून फिरत होत्या. त्यांची नजर संपूर्ण अंगणावरून फिरली, आणि क्षणभर अंधारातून ती इमरतच्या नजरेला भिडली. त्याला वाटलं, कोणीतरी आपल्याला पाहिलं.

तरीही तो जागचा हलला नाही. याआधी त्याला शहरांच्या वेशीवरून हाकलून दिलं गेलं होतं. इथे काय वेगळं असणार?

माता खिवी हळूहळू प्रवेशद्वाराकडे आल्या. त्याच्यापासून काही पावलं दूर थांबून त्यांनी फक्त चटईवरच्या एका रिकाम्या जागेकडे मान हलवून खूण केली.

नेमकं त्याच वेळी दयाचंही लक्ष त्याच्याकडे गेलं आणि तो घाईघाईनं जवळ आला.

"ये, भाऊ," तो म्हणाला. "तुझ्यासाठी एक उबदार जागा आहे. खीर तयार आहे."

इमरतनं आपल्या धुळीनं माखलेल्या, फाटक्या कपड्यांकडे पाहिलं. "पण माझ्याकडे काहीच नाही. मी अनोळखी आहे."

दया हसला. "इथे तुला फक्त तुझी भूक घेऊन यायची आहे."

दया त्याला एका रांगेकडे घेऊन जात असताना साहिब चंदनं कपाळावर आठ्या घातल्या.

"थांबा! त्या मळक्या माणसाला माझ्याजवळ बसवू नका!"

अंगण शांत झालं. सगळ्यांनी माता खिवींकडे पाहिलं. त्या बोलल्या तेव्हा त्यांचा आवाज मोठा नव्हता, पण सगळ्यांना तो ऐकू आला.

"साहिब चंद, या स्वयंपाकघरात आपण सगळे एक कुटुंब म्हणून बसतो. जमिनीला रेशीम आणि चिंध्या यांतला फरक कळत नाही. आपण सगळे एकाच निर्मात्याची भुकेली लेकरं आहोत."

त्यांनी दयाकडून पळी घेतली. त्या इमरतला रांगेच्या मधोमध एका जागी घेऊन गेल्या आणि त्याच्या शेजारी गुडघ्यावर बसल्या. आपल्या स्वतःच्या हातांनी त्यांनी मातीची एक साधी वाटी वाफाळत्या खिरीनं भरली आणि त्याच्या गारठलेल्या बोटांत ठेवली.

ती ऊब त्याच्या हातांत पसरली. त्यानं पहिला घास घेतला. ती गोड, दाट आणि उबदार होती. पण त्याहूनही जास्त, तिला आपलं स्वागत झाल्याची चव होती.

त्यानं वर पाहिलं. थोड्या अंतरावर गुरू अंगद शांतपणे बसून पाहत होते. गुरूंची नजर माता खिवींच्या नजरेला मिळाली, आणि त्यांनी हलकेच, प्रेमानं मान डोलावली.

साहिब चंदनं आपल्या वाटीकडे पाहिलं. त्याचा चेहरा लाल झाला. त्यानं गप्प बसून आपली खीर खाल्ली. थोड्या वेळानं तो सरकून इमरतच्या थोडा जवळ आला, आणि एक शब्दही न बोलता त्यानं आपली बारीक लोकरीची शाल खांद्यावरून काढून त्या अनोळखी माणसाभोवती पांघरली.

इमरत प्रत्येक घासाची चव घेत हळूहळू खात होता. त्याच्या धुळीनं माखलेल्या गालांवरून अश्रू ओघळत होते, पण ते कृतज्ञतेचे अश्रू होते.

जेवणानंतर त्याला धर्मशाळेतल्या एका उबदार कोपऱ्यात नेलं गेलं. कितीतरी दिवसांनी पहिल्यांदाच त्याचं पोट भरलं होतं. तिथे पडून संध्याकाळच्या प्रार्थनेचा मंद आवाज ऐकताना त्याला वाटलं की आज त्याच्या मनालाही अन्न मिळालं आहे.

गुरू ग्रंथ साहिब माता खिवींच्या लंगरची स्तुती करतो; त्यांची खीर तुपानं दाट होती आणि एखाद्या मोठ्या, पानांनी भरलेल्या झाडासारखी त्यांनी अनेकांना सावली दिली, असं त्यात म्हटलं आहे. आजही प्रत्येक लंगरमध्ये जमिनीवरच्या रांगा सगळ्यांसाठी सारख्याच असतात.

अंगणात दयानं मोठ्या भांड्यातली उरलेली शेवटची खीर खरवडून काढली आणि उभ्या उभ्याच ताऱ्यांकडे पाहत हसत ती खाल्ली.

बाळा, आपल्या पंगतीत तुझ्यासाठी नेहमी एक उबदार जागा असेल, आणि तू घरी आणशील त्या प्रत्येकासाठीही.

पुढची गोष्ट वाचा →खडूरचे पाणक्ये

शीख मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

शीख स्मृती गुरू अंगद यांच्या पत्नी माता खिवी यांचा खडूर साहिब येथे त्यांनी चालवलेल्या लंगरसाठी गौरव करते, आणि स्वतः गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये, बलवंड आणि सत्ता यांच्या रामकली की वारमध्ये, त्यांच्या स्वयंपाकघराची आणि तुपानं दाट खिरीची स्तुती आहे. आजही प्रत्येक गुरुद्वाऱ्याच्या केंद्रस्थानी लंगर आहे, जिथे कोणीही जमिनीवर बसून जेवू शकतो. हे कथन काबूलहून आलेल्या एका थरथरत्या प्रवाशावर आणि शेवटी आपली स्वतःची शाल देणाऱ्या एका गर्विष्ठ व्यापाऱ्यावर केंद्रित आहे, त्यामुळे समान रांगांचा धडा रागावण्यातून नव्हे, तर मनपरिवर्तनातून मिळतो. होणाऱ्या आईसाठी ही तिच्या बाळाचं स्वागत करणाऱ्या पंगतीची आणि घराची एक उबदार प्रतिमा आहे.

बाळासोबत विचार करा

आज तुम्ही तुमची स्वतःची ऊब आणि पोषण कोणाबरोबर तरी वाटून घेण्याचा एक साधा मार्ग कोणता?

संकल्प: माझं मन एक स्वागत करणारं स्वयंपाकघर आहे, जे भेटणाऱ्या प्रत्येकाला अन्न आणि प्रेम देतं.

आशीर्वाद: माझ्या गोड बाळा, तुझं मन नेहमी उदार राहो, आणि तुला भेटणाऱ्या प्रत्येक माणसात तुला दैवी प्रकाश दिसो.

पात्रे

माता खिवी
— त्या असं स्वयंपाकघर चालवतात जिथे सगळे एक कुटुंब म्हणून बसतात.
इमरत
— एक थकलेला प्रवासी, ज्याला कळतं की इथे त्याचं खरंच स्वागत आहे.
दया
— एक दयाळू तरुण सेवादार, जो त्याला चटईवर घेऊन येतो.
गुरू अंगद
— ते पाहतात आणि शांत समाधानानं मान डोलावतात.

बोध

पंगतीत प्रत्येकाला समान जागा मिळायलाच हवी.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या लाडक्या, आमच्याजवळ तुझ्यासाठी नेहमी एक उबदार जागा असेल. तूही इतरांचं असंच स्वागत करावंस.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

माता खिवींनी त्या प्रवाशाला सगळ्यांबरोबरच का बसवलं?

स्रोत: शीख परंपरा; माता खिवींच्या लंगरची स्तुती गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये आहे (बलवंड आणि सत्ता यांची रामकली की वार)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 28व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

माता खिवींचं ताऱ्यांखालचं स्वयंपाकघर ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की माता खिवींनी शीख लंगरला अशी जागा बनवलं जिथे सगळे समान म्हणून बसतात, आणि गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये त्यांचा गौरव आहे. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की आपलंसं करणाऱ्या समाजाचा भाग असल्यानं आईला आधार आणि सुरक्षितता वाटू शकते.

माता खिवींचं ताऱ्यांखालचं स्वयंपाकघर गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 28 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा