Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Saints & Scientists · દિવસ 195 · અઠવાડિયું 28

દોરડું અને પથ્થર

નાનકડો બોપદેવ સૌથી ધીમો વિદ્યાર્થી છે અને ગુરુકુળમાંથી ભાગી જાય છે. ગામના કૂવે તે જુએ છે કે નરમ દોરડાએ સખત પથ્થરમાં ઊંડા કાપા પાડ્યા છે.

વાર્તાની શીખ: વારંવારનો સ્થિર અભ્યાસ એ કરી શકે છે જે ઝડપ નથી કરી શકતી.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
બોપદેવ, કૂવા પરનાં વૃદ્ધ સ્ત્રી, ગુરુજી
સ્રોત ગ્રંથ
૧૩મી સદીના સંસ્કૃત વૈયાકરણ વોપદેવ (બોપદેવ)ની ભારતીય પરંપરાગત કથા
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 195 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 28 · 7 માંથી દિવસ 6
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 3
આ અઠવાડિયે બાળક
બાળક પોપચાં પટપટાવી શકે છે અને REM ઊંઘમાં સપનાં જોઈ શકે છે. ત્રીજું ત્રિમાસિક શરૂ થાય છે. અઠવાડિયું 28: બાળકનો વિકાસ
આજની વાર્તા
દોરડું અને પથ્થર

પરંપરા કહે છે કે વિદ્વાન વોપદેવે કૂવા પરના દોરડાના નિશાનમાંથી ધીરજ શીખી, અને "કરત કરત અભ્યાસ" કહેવત શીખવે છે કે સતત અભ્યાસ ધીમા શીખનારને પણ જ્ઞાની બનાવે છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ઉતાવળને બદલે નાના, સ્થિર પ્રયત્નો માતાને વધુ સક્ષમ અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

નરમ દોરડું, એ જ જગ્યા, વારંવાર. અને પથ્થર ઘસાઈ જાય છે.

ગામના કૂવાની પથ્થરની પાળ પર દોરડું કિચૂડ, કિચૂડ કરતું હતું. પાસેના એક પગથિયે એક છોકરો હથેળીમાં દાઢી ટેકવીને બેઠો હતો, ગાલ પર આંસુ સુકાતાં હતાં. તેનું નામ બોપદેવ હતું, અને ઘણાં વર્ષો પછી દુનિયા તેને સંસ્કૃત વ્યાકરણના મહાન વિદ્વાન વોપદેવ તરીકે ઓળખવાની હતી. પણ આ ગરમ બપોરે તેને જરાય વિદ્વાન જેવું નહોતું લાગતું. તેને લાગતું હતું કે તે દુનિયાનો સૌથી ધીમો છોકરો છે.

તેને એક વિદ્વાન ગુરુના ગુરુકુળમાં ભણવા મોકલ્યો હતો. બીજા છોકરાઓ ઝડપથી શ્લોક શીખી જતા. તેઓ સ્પષ્ટ, આત્મવિશ્વાસભર્યા અવાજે સૂત્રો અને વ્યાકરણના નિયમો બોલતા. બોપદેવ ખૂબ પ્રયત્ન કરતો, પણ શબ્દો તેના મગજમાં ટકતા જ નહીં. સવારે એક પંક્તિ શીખે, ને સાંજ સુધીમાં તો આંગળીઓમાંથી પાણીની જેમ સરકી જાય.

બીજા છોકરાઓ તેને ચીડવતા. "ભૂલકણો બોપદેવ!" તેઓ હસતા. ગુરુજી પણ, દયાળુ હોવા છતાં, ક્યારેક નિસાસો નાખતા, જ્યારે બોપદેવ દસમી વાર એ જ શ્લોકમાં અટકતો.

તે સવારે બોપદેવે મન બનાવી લીધું હતું. "હું ભણવા માટે બન્યો જ નથી," તેણે પોતાને કહ્યું. "હું ઘરે જતો રહીશ."

એટલે તેણે પોતાની થોડી વસ્તુઓ એક કપડામાં બાંધી અને ચૂપચાપ ગુરુકુળમાંથી નીકળી ગયો. પગ થાકી ગયા અને ગળું સુકાઈ ગયું ત્યાં સુધી તે ધૂળિયા રસ્તે ચાલતો રહ્યો. પછી તે ગામના આ કૂવે આવ્યો અને પગથિયે બેસી ગયો.

સ્ત્રીઓ પિત્તળ અને માટીનાં વાસણો લઈને આવતી-જતી હતી. દરેક સ્ત્રી પોતાનું વાસણ લાંબા દોરડે બાંધતી, કૂવામાં ઉતારતી, અને હાથે હાથે પાછું ખેંચતી. દોરડું પથ્થરની ધાર પરથી સરકતાં કિચૂડ કરતું. પછી બીજી સ્ત્રી આવતી, પછી ત્રીજી.

બોપદેવ જોતો હતો, પણ ખરેખર કશું જોતો નહોતો. પછી કંઈક તેની નજરે ચડ્યું.

કૂવાની પથ્થરની પાળ પર, જ્યાં દોરડાં ઉપર-નીચે સરકતાં હતાં, ત્યાં ઊંડા કાપા હતા. સખત પથ્થરમાં લીસા, વળાંકવાળા ખાડા પડી ગયા હતા, જાણે કોઈએ ટાંકણાથી કોતર્યા હોય.

તે ઊભો થયો અને નજીક ગયો. તેણે એક કાપા પર આંગળી ફેરવી. તે કાચ જેવો લીસો હતો.

તેની બાજુમાં એક વૃદ્ધ સ્ત્રી પાણી ભરતી હતી. "શું જુએ છે, બેટા?" તેમણે પૂછ્યું.

"આ નિશાન, આજી," તેણે કહ્યું. "પથ્થરમાં આ કોણે કાપ્યા?"

વૃદ્ધ સ્ત્રી હસી પડ્યાં. "કોઈએ નથી કાપ્યા. દોરડાએ કર્યા છે."

"દોરડાએ?" બોપદેવ બોલ્યો. "પણ દોરડું તો નરમ છે. એ તો ઘાસ અને કપાસનું વળેલું છે. અને પથ્થર કેટલો સખત છે."

"હા," તેમણે વાસણ ઉપર ખેંચતાં કહ્યું. "પણ દોરડું રોજ, વારંવાર એ જ જગ્યા પરથી જાય છે. મારી મા અહીં પાણી ભરતી, અને એની મા પણ. વર્ષોવર્ષ, નરમ દોરડું, એ જ જગ્યા, વારંવાર. અને પથ્થર ઘસાઈ જાય છે."

તેમણે વાસણ કેડે ગોઠવ્યું અને ગલીમાં ચાલ્યાં ગયાં.

બોપદેવ એકદમ સ્થિર ઊભો રહ્યો, તેની આંગળી કાપામાં ટેકવેલી હતી.

તેણે વિચાર્યું, જો નરમ દોરડું ફક્ત એ જ જગ્યા પરથી વારંવાર જઈને સખત પથ્થરને ઘસી શકે, તો મારું નરમ મન પણ અઘરા શ્લોકો શીખી શકે, જો હું તેમને વારંવાર દોહરાવું. મારે ઝડપી બનવાની જરૂર નથી. મારે બસ ચાલતા રહેવાની જરૂર છે.

તેણે પોટલી ખોલી, અને ફરી વધુ કસીને બાંધી. ખોબામાં ઠંડું પાણી ભરીને પીધું. પછી તે પાછો ફર્યો અને આખો રસ્તો ચાલીને ગુરુકુળ પહોંચ્યો.

ગુરુજીએ તેને ધૂળવાળો અને થાકેલો અંદર આવતો જોયો, અને ભમરો ઊંચી કરી. બોપદેવે ગુરુજીના પગે સ્પર્શ કર્યો.

"ગુરુજી, હું ભાગી ગયો હતો," તેણે પ્રામાણિકતાથી કહ્યું. "પણ હું પાછો આવ્યો છું. હું ધીમે ધીમે શીખીશ, પથ્થર પરના દોરડાની જેમ. કૃપા કરીને મને ફરી પ્રયત્ન કરવા દો."

ગુરુજી હસ્યા અને તેના માથે હાથ મૂક્યો.

તે દિવસથી બોપદેવ નવી જાતની ધીરજથી ભણવા લાગ્યો. તે દરેક શ્લોક સવાર-સાંજ ઘણી વાર દોહરાવતો. તે પોતાને ઝડપી છોકરાઓ સાથે સરખાવતો નહીં. ધીમે ધીમે તેના પોતાના મનમાં પણ કાપા પડવા લાગ્યા.

વર્ષો પછી વોપદેવે સંસ્કૃત વ્યાકરણનું મુગ્ધબોધ નામનું પ્રખ્યાત પુસ્તક લખ્યું, જેણે અઘરું લાગતું હોય તેવા વિદ્યાર્થીઓ માટે ભણવાનું સહેલું બનાવ્યું. અને તે જૂના કૂવાને ક્યારેય ભૂલ્યો નહીં.

કથા કહે છે કે જ્યારે તે પોતે ગુરુ બન્યો, અને કોઈ વિદ્યાર્થી શીખી ન શકવાને કારણે રડતો બેઠો હોય, ત્યારે વોપદેવ તેને પાસેના કૂવા સુધી ફરવા લઈ જતા. ત્યાં તેઓ છોકરાની બાજુમાં શાંતિથી ઊભા રહેતા અને દોરડું ઉપર-નીચે કિચૂડ કરતું હોય ત્યારે તેને પથ્થરના લીસા કાપા પર આંગળીઓ ફેરવવા દેતા.

નાનકડા, તું તારી પોતાની ગતિએ મોટો થઈશ, અને દરેક નાનકડો પ્રયત્ન પોતાની છાપ છોડી જશે.

આગળની વાર્તા વાંચો →કનકની બારી

સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: સંતો અને વૈજ્ઞાનિકો પરંપરાની વાર્તા

આ વાર્તા પાછળ

વોપદેવ, અથવા બોપદેવ, આશરે તેરમી સદીના સંસ્કૃત વૈયાકરણ હતા અને મુગ્ધબોધના રચયિતા હતા. તેમના શાળાના દિવસોની એક પરંપરાગત ભારતીય કથા ભણવામાં મુશ્કેલી અનુભવતાં બાળકોને હિંમત આપવા વારંવાર કહેવાય છે. તેની છબી ઘરગથ્થુ અને ચોક્કસ છે: રોજ રોજ એ જ જગ્યા પરથી જતા નરમ દોરડાએ ગામના કૂવાની પથ્થરની પાળમાં પાડેલા ઊંડા કાપા. જે કથાઓમાં ધીમો વિદ્યાર્થી અચાનક પ્રતિભાશાળી બની જાય છે તેનાથી જુદું, બોપદેવ બસ પોતાના ગુરુ પાસે પાછો જાય છે અને ધીરજભર્યા પુનરાવર્તનથી શીખે છે, અને પછી બીજા મુશ્કેલી અનુભવતા વિદ્યાર્થીઓને એ કાપા સ્પર્શવા દઈને મદદ કરે છે. આ કથા ગર્ભાવસ્થા સાથે સરસ બેસે છે, જ્યારે બાળક રોજ થોડું થોડું મોટું થાય છે, અને દરેક નાનું પગલું ચૂપચાપ મહત્ત્વનું હોય છે.

બાળક સાથે વિચારો

જીવનમાં ક્યાં તમે ધીમા હોવા બદલ પોતાની સાથે બહુ કડક રહ્યાં છો? બોપદેવનો કૂવો તમને શું કહેશે?

સંકલ્પ: હું નાનાં, સ્થિર પગલાંથી આગળ વધું છું. મારી ધીરજ મારી તાકાત છે.

આશીર્વાદ: આજે તારો દરેક નાનો પ્રયત્ન સારી છાપ છોડે, અને તું પોતાની સાથે ધીરજ રાખે.

પાત્રો

બોપદેવ
— ધીમો શીખનાર, જે અભ્યાસની શક્તિ શોધે છે.
કૂવા પરનાં વૃદ્ધ સ્ત્રી
— તેઓ સમજાવે છે કે દોરડું પથ્થરને કેવી રીતે ઘસે છે.
ગુરુજી
— તેઓ ધીરજથી બોપદેવનું પાછું સ્વાગત કરે છે.

બોધ

વારંવારનો સ્થિર અભ્યાસ એ કરી શકે છે જે ઝડપ નથી કરી શકતી.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા લાડકા, તારે ક્યારેય સૌથી ઝડપી બનવાની જરૂર નથી. હળવેથી પ્રયત્ન કરતો રહેજે, અને તું કંઈ પણ શીખી જઈશ.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

નરમ દોરડાએ સખત પથ્થર પર નિશાન કેવી રીતે પાડ્યું?

સ્રોત: ૧૩મી સદીના સંસ્કૃત વૈયાકરણ વોપદેવ (બોપદેવ)ની ભારતીય પરંપરાગત કથા

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા થોડી મિનિટ ધ્યાન અને શ્વાસ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 28મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

દોરડું અને પથ્થર વાર્તા શું શીખવે છે?

પરંપરા કહે છે કે વિદ્વાન વોપદેવે કૂવા પરના દોરડાના નિશાનમાંથી ધીરજ શીખી, અને "કરત કરત અભ્યાસ" કહેવત શીખવે છે કે સતત અભ્યાસ ધીમા શીખનારને પણ જ્ઞાની બનાવે છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ઉતાવળને બદલે નાના, સ્થિર પ્રયત્નો માતાને વધુ સક્ષમ અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

દોરડું અને પથ્થર ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 28 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો