Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 4 · आठवडा 1

सुदामा आणि कृष्णाची अमर मैत्री

सुदामा आणि कृष्णाची अमर मैत्री — कृष्ण लीला गोष्टीचे चित्र

सांदीपनी ऋषींच्या आश्रमात शिकताना कृष्ण आणि सुदामा जिवलग मित्र होतात. कितीतरी वर्षांनी गरीब सुदामा पोह्यांची छोटी पुरचुंडी घेऊन राजा कृष्णाला भेटायला जातो.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरी मैत्री संपत्ती नाही, मन पाहते.

या गोष्टीत

पात्रे
कृष्ण, सुदामा, सुशीला
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 4 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 1 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 1: बाळाची वाढ

परंपरा मानते की प्रेमाने दिलेली भेट कधीच लहान नसते, आणि मूठभर पोह्यांवरचा कृष्णाचा आनंद ही कल्पना जिवंत ठेवतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की गरोदरपणात मित्र आणि कुटुंबाचा आधार जाणवला की ताण कमी होऊ शकतो, म्हणून तुमच्या पाठीशी उभ्या असलेल्या माणसांची आठवण काढायला आजची रात्र छान आहे.

कृष्णाने सुदाम्याच्या फाटक्या कपड्यांकडे एकदाही पाहिले नाही. त्याला फक्त आपला मित्र दिसत होता.

उज्जैन नगरीत, सांदीपनी ऋषींच्या आश्रमात, दोन मुले एका छोट्या शेकोटीजवळ बसली होती. एक होता कृष्ण, चपळ आणि विनोदांनी भरलेला. दुसरा होता सुदामा, बारीक आणि शांत, जो बोलण्यापेक्षा ऐकायचा जास्त.

ते दोघे खूप वेगळे होते. पण आश्रमातल्या पहिल्या आठवड्यापासूनच ते मित्र झाले.

ते सूर्योदयाआधी उठून नदीवर अंघोळीला जायचे. कुशाच्या चटईवर शेजारी शेजारी बसून धडे शिकायचे. आपले जेवण — चपात्या आणि थोडासा गूळ — वाटून खायचे, आणि मोठे झाल्यावर काय करायचे यावर रात्री उशिरापर्यंत गप्पा मारायचे.

एका दुपारी गुरुपत्नीने त्यांना जंगलात लाकडे आणायला पाठवले. ते झाडांमध्ये खूप आत गेले असताना काळे ढग दाटून आले. मुसळधार पाऊस सुरू झाला. वाटेचा चिखल झाला, आणि उजेड करडा झाला.

दोघांना परतीची वाट सापडेना. म्हणून ते एका मोठ्या झाडाखाली खांद्याला खांदा लावून बसले, आणि लाकडांची मोळी आपल्या दोघांच्या मध्ये कोरडी ठेवली. रात्रभर ते थंडीत आणि ओलेचिंब होते. पण कृष्ण गोष्टी सांगत होता, सुदामा हसत होता, आणि रात्र सरून गेली.

सकाळी त्यांचे गुरू दिवा घेऊन त्यांना शोधत आले. त्यांना दोघे एकमेकांना टेकून झोपलेले दिसले, आणि लाकडे अजूनही कोरडी होती.

वर्षे गेली. मुले मोठी झाली आणि आपापल्या वाटेने गेली.

कृष्ण समुद्रकाठच्या झगमगत्या द्वारका नगरीचा राजा झाला. सुदामा एका छोट्या गावात गरीब ब्राह्मण झाला. तो आपली पत्नी सुशीला आणि मुलांबरोबर एका झोपडीत राहायचा. तो शिकवायचा, प्रार्थना करायचा, आणि कधीच तक्रार करायचा नाही. पण काही रात्री सगळ्यांना पुरेल इतके अन्न नसायचे.

एका संध्याकाळी सुशीला हळूच म्हणाली, "तुम्ही तुमच्या मित्राला, कृष्णाला भेटायला का जात नाही? त्यांचे तुमच्यावर खूप प्रेम होते."

सुदामा अडखळला. "राजाकडे रिकाम्या हाती कसा जाऊ?"

सुशीलेने सगळी झोपडी शोधली. तिला मूठभर पोहे सापडले, आणि तिने ते एका जुन्या कापडाच्या कोपऱ्यात बांधले. ती छोटीशी भेट होती. पण त्यांच्याकडे होते ते एवढेच.

सुदामा कितीतरी दिवस चालत राहिला. चालताना त्याला आश्रम, शेकोटी आणि पावसातली ती रात्र आठवत होती. शेवटी तो द्वारकेला पोहोचला, तेव्हा ठिगळे लावलेल्या धोतरात सोन्याच्या महालाच्या दारात उभा राहून त्याला स्वतःला खूप लहान वाटले.

पण पहारेकऱ्यांनी कृष्णाला सांगितले की सुदामा नावाचा एक गरीब ब्राह्मण दारात आला आहे, तेव्हा कृष्ण सिंहासनावरून ताडकन उठला. तो अनवाणीच धावत बाहेर आला.

"सुदामा!"

त्याने आपल्या जुन्या मित्राला घट्ट मिठी मारली, जणू मधे काही वेळ गेलाच नव्हता. पहारेकरी बघतच राहिले. द्वारकेच्या राजाच्या गालांवर अश्रू होते.

कृष्णाने सुदाम्याला आत नेले आणि आपल्या स्वतःच्या आसनावर बसवले. त्याने मित्राचे धुळीने भरलेले, थकलेले पाय स्वतःच्या हातांनी धुतले. राणी रुक्मिणी त्याला वारा घालत होती. कृष्णाने सुदाम्याच्या फाटक्या कपड्यांकडे एकदाही पाहिले नाही. त्याला फक्त आपला मित्र दिसत होता.

सुदाम्याने पोह्यांची छोटी पुरचुंडी पाठीमागे लपवायचा प्रयत्न केला. महालासाठी ती भेट फारच गरीब वाटत होती.

कृष्णाने ती पाहिली. "माझ्यासाठी काय आणलेस?" त्याने विचारले, आणि हळूच ती त्याच्या हातातून काढून घेतली. त्याने कापड सोडले आणि त्याचा चेहरा उजळला. "पोहे! माझे आवडते!" जगातली सर्वात उत्तम मेजवानी असल्यासारखे त्याने मूठभर पोहे खाल्ले.

त्या रात्री दोघे मित्र कितीतरी तास बोलत राहिले. गुरुजी, पाऊस आणि लाकडांच्या आठवणींवर ते हसले. सुदाम्याने काहीच मागितले नाही. आपण काही मागायला आलो होतो, हेच तो विसरून गेला.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तो घरी निघाला, हातात अजूनही काहीच नव्हते. पण तो दुःखी नव्हता. त्याने आपल्या मित्राला पाहिले होते.

तो गावात पोहोचला तेव्हा थांबून पाहतच राहिला. जिथे त्याची झोपडी होती, तिथे भरलेल्या स्वयंपाकघराचे एक मजबूत घर उभे होते. त्याची मुले नवे कपडे घालून धावत बाहेर आली. सुशीला हसत दारात उभी होती. कृष्णाने एकही शब्द न बोलता सगळे समजून घेतले होते.

सुदामा पुढचे सगळे आयुष्य सुखात जगला, पण पोहे बांधलेले ते जुने कापड त्याने जपून ठेवले. कधी कधी संध्याकाळी तो ते उलगडायचा, गुडघ्यावर सरळ करायचा, आणि पावसात एका झाडाखाली लाकडे कोरडी ठेवत बसलेल्या दोन मुलांची आठवण काढायचा.

बाळा, एके दिवशी तुलाही असा मित्र मिळो, जो फक्त तुलाच पाहील.

पुढची गोष्ट वाचा →वादळाची भेट

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

सुदाम्याच्या द्वारका भेटीची कथा भागवत पुराणाच्या दशम स्कंधात सांगितली आहे, आणि ती आजही भारतातले मैत्रीचे सर्वात लाडके चित्र आहे. ती भजनांत आणि नृत्यनाट्यांत पुन्हा पुन्हा सांगितली जाते, आणि त्या आठवणीत भक्त आजही कृष्णाला पोह्यांचा साधा नैवेद्य दाखवतात. या कथेचे वेगळेपण म्हणजे तिची शांत चौकट: ती सांदीपनींच्या आश्रमात झाडाखाली पावसाळी रात्र एकत्र घालवणाऱ्या मुलांपासून सुरू होते, आणि पोहे बांधलेले जुने कापड जपून ठेवणाऱ्या सुदाम्यावर संपते. कृष्ण अनवाणी धावत येतो आणि मित्राचे पाय धुतो, आणि सुदामा काहीच मागत नाही. गरोदर वाचकासाठी ही शब्दांची गरज नसलेल्या प्रेमाची एक उबदार गोष्ट आहे.

गुजरातच्या किनाऱ्यावरील पोरबंदर येथे सुदाम्याला मोठ्या प्रेमाने आठवले जाते; तिथले सुदामा मंदिर त्याला समर्पित असलेल्या मोजक्या मंदिरांपैकी एक आहे. त्याच किनाऱ्यावर थोड्या अंतरावर द्वारका आहे, जिथे भाविक कृष्णाच्या नगरीशी जोडलेल्या द्वारकाधीश मंदिराचे दर्शन घेतात. पंधराव्या शतकातील गुजराती संत-कवी नरसिंह मेहता यांनी सुदाम्याच्या भेटीची पदे गायली, आणि हा प्रसंग हिंदी व गुजराती भजनांत, हरिकथेत आणि मुलांच्या पुस्तकांत खूप प्रिय आहे. काही कुटुंबे जन्माष्टमीला थोडे पोहे अर्पण करून ही भेट आठवतात — सुदाम्याने आपल्या कापडात बांधून आणलेले तेच मूठभर पोहे. गर्भारपणात ही गोष्ट आठवण करून देते की संयम आणि नम्रतेने जपलेली नाती ही आपण मुलांना देऊ शकणाऱ्या सर्वात मोठ्या भेटींपैकी आहेत.

बाळासोबत विचार करा

तुमचा सुदामा किंवा तुमचा कृष्ण कोण आहे — असा मित्र, ज्याचे प्रेम कधी बदलले नाही? आज तुम्हाला त्यांना काय सांगायला आवडेल?

संकल्प: मी प्रेमाने देते ते नेहमीच पुरेसे असते, आणि मला जवळ धरणाऱ्या माणसांमुळे मी श्रीमंत आहे.

आशीर्वाद: तुमच्या बाळाला कृष्ण-सुदाम्यासारख्या खऱ्या आणि साध्या मैत्री लाभोत.

पात्रे

कृष्ण
— आपल्या जुन्या मित्राला कधीच न विसरणारा आनंदी राजा.
सुदामा
— काहीच न मागणारा शांत, साधा मित्र.
सुशीला
— प्रेमाची भेट पाठवणारी सुदाम्याची पत्नी.

बोध

खरी मैत्री संपत्ती नाही, मन पाहते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू जसा आहेस तसे तुझ्यावर प्रेम करणारे मित्र तुला मिळोत, आणि तूही तसाच मित्र हो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

सुदाम्याने कृष्णासाठी कोणती भेट आणली होती?

स्रोत: भागवत पुराण परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 1व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

सुदामा आणि कृष्णाची अमर मैत्री ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा मानते की प्रेमाने दिलेली भेट कधीच लहान नसते, आणि मूठभर पोह्यांवरचा कृष्णाचा आनंद ही कल्पना जिवंत ठेवतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की गरोदरपणात मित्र आणि कुटुंबाचा आधार जाणवला की ताण कमी होऊ शकतो, म्हणून तुमच्या पाठीशी उभ्या असलेल्या माणसांची आठवण काढायला आजची रात्र छान आहे.

सुदामा आणि कृष्णाची अमर मैत्री गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 1 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा