Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 242 · आठवडा 35

रेडा आणि मूक साक्षीदार

एक मोठा रेडा नदीच्या थंड चिखलात विश्रांती घेतो. एक खोडकर माकड त्याला पुन्हा पुन्हा त्रास देतं, पण रेडा शांतच राहतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: संयम आपली मनःशांती जपतो, आणि सौम्य संयम इतरांनाही बदलू शकतो.

या गोष्टीत

पात्रे
रेडा (बोधिसत्त्व), माकड, वृक्षदेवता
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 242 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 35 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 35: बाळाची वाढ

बौद्ध परंपरा महिस जातकाला क्षांतीची, म्हणजे मनःशांती जपणाऱ्या संयमी सहनशीलतेची शिकवण मानते. ती पालकांना चिथावणीला शांतपणे सामोरं जाण्याबद्दल विचार करायला सुचवते, हे कौशल्य प्रत्येक मूल कधी ना कधी तपासून पाहतंच. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की सावकाश श्वास घेतल्यानं शरीराची ताणाला दिलेली प्रतिक्रिया मवाळ होऊ शकते.

रागावणं सोपं आहे. त्याला काहीच किंमत लागत नाही. संयम कठीण आहे. पण शांती हा एक खजिना आहे

रोज सकाळी जंगलातला एक मोठा रेडा नदीकाठच्या थंड चिखलात उतरायचा आणि खांद्यापर्यंत पाण्यात तासन्तास उभा राहून जंगलाचे आवाज ऐकायचा. त्याचा रंग ओल्या मातीसारखा होता. त्याची शिंगं डोक्यावरून दोन वाकड्या चंद्रकोरींसारखी मागे वळली होती. त्यांच्यावर चतुर येऊन बसायचे. छोटे मासे त्याच्या खुरांना चावे घ्यायचे. जातक कथा सांगतात की हा रेडा म्हणजे आपल्या अनेक जन्मांपैकी एका जन्मातले बोधिसत्त्व होते.

वर उंच वडाच्या झाडावर एक माकड राहत होतं. ते अस्वस्थ उत्साहानं आणि खोडकरपणानं भरलेलं होतं. शांत जगाला डिवचून काय होतं ते पाहणं हा त्याचा आवडता खेळ होता.

एका उष्ण दुपारी माकडाला नदीत स्तब्ध उभा असलेला रेडा दिसला. माकडाला ती स्तब्धता म्हणजे जणू खेळायचं आमंत्रणच वाटली.

आधी ते एका खालच्या फांदीवर उतरलं आणि वाईट नावं ठेवत बडबडलं. रेडा हललासुद्धा नाही.

मग त्यानं जास्त पिकलेली बोरं तोडली आणि रेड्याच्या रुंद पाठीवर फेकली. त्यांचे जांभळे डाग पडले. रेड्यानं फक्त आपल्या लांब पापण्यांचे डोळे मिचकावले, जणू एखादी माशी येऊन बसली होती.

माकड आणखी धीट झालं. ते रेड्याच्या मागून दबकत गेलं, त्याची शेपटी जोरात ओढली आणि खिदळत झाडावर पळालं. रेड्यानं हळूच आपलं मोठं डोकं वळवलं, गोड गवताचा वास येणारा एक मंद सुस्कारा सोडला, आणि पुन्हा आपल्या विश्रांतीत रमला.

माकडाला काही कळेना. रागानं मारलेली डरकाळी कुठे होती? अंगावर धावून येणं कुठे होतं? मजा कुठे होती?

दिवसामागून दिवस माकड आपल्या खोड्या करत राहिलं. ते रेड्याच्या पाठीवर उडी मारून टाचा मारत घोड्यासारखं त्याच्यावर स्वारसुद्धा झालं. तरीही रेडा शांतच राहिला.

त्या वडाच्या झाडात एक वृक्षदेवता, एक यक्ष राहत होता, ज्यानं शेकडो वर्षं जंगल पाहिलं होतं. शेवटी तो यक्ष बोलला, त्याचा आवाज वाळलेल्या पानांच्या सळसळीसारखा होता.

"हे महान रेड्या," तो म्हणाला, "तू या मूर्ख प्राण्याचं का सहन करतोस? तुझ्या शिंगांच्या एका झटक्यात त्याला पुढच्या दरीत फेकून देण्याइतका तू बलवान आहेस."

रेड्यानं एक लांब, सावकाश श्वास घेतला. त्याच्याभोवती पाण्यावर तरंग उठले. तो बोलला तेव्हा त्याचा आवाज नदीसारखा खोल आणि स्थिर होता.

"मी रागावलो," तो म्हणाला, "तर मी माझी स्वतःची शांती गमावून बसेन. माझी ताकद लहान, मूर्ख जिवांना चिरडण्यासाठी नाही. रागावणं सोपं आहे. त्याला काहीच किंमत लागत नाही. संयम कठीण आहे. पण शांती हा एक खजिना आहे, आणि मला तो जपायचा आहे."

तो थांबला. "ते एक अस्वस्थ पोर आहे. जंगलात त्याच्या उत्साहासाठी जागा आहे, आणि माझ्या मनात संयमासाठी जागा आहे. कदाचित एक दिवस ते शिकेल."

वर पानांमध्ये लपलेलं माकड जागच्या जागी थिजलं. रेडा तक्रार करेल या अपेक्षेनं ते ऐकत होतं. हे त्याला अपेक्षित नव्हतं.

प्रत्येक शब्द त्याच्यावर एखाद्या शांत तळ्यात टाकलेल्या खड्यासारखा पडला. त्यानं आपल्या हातांकडे पाहिलं, ज्या हातांनी बोरं फेकली होती आणि शेपटी ओढली होती. पहिल्यांदाच त्याला स्वतःला हुशार वाटलं नाही. त्याला स्वतःला लहान वाटलं.

आता त्याला रेडा वेगळा दिसू लागला. एक मोठं, मंद लक्ष्य म्हणून नव्हे, तर अशा ताकदीचा कोणीतरी म्हणून जी माकडानं याआधी कधीच पाहिली नव्हती: ती ताकद म्हणजे आतून किंवा बाहेरून कोणाच्याही ढकलण्यानं न हलण्याची ताकद.

हळूहळू, शांतपणे माकड झाडावरून खाली उतरलं. गवतात पडलेला सगळ्यात पिकलेला, गोड आंबा त्यानं शोधला, जो त्यानं स्वतःसाठी राखून ठेवला होता.

ते नदीकाठी चालत गेलं. त्याचा तोरा नाहीसा झाला होता. ते एकेक पाऊल जपून टाकत होतं.

रेडा त्याला येताना पाहत होता. त्याच्या डोळ्यांत राग नव्हता, आणि गर्वही नव्हता. फक्त शांतता.

माकड पाण्याच्या काठापर्यंत आलं आणि त्यानं मान खाली घातली. त्यानं आंबा पुढे केला.

"हे महान जीवा," ते हळूच म्हणालं. "मला माफ कर."

रेड्यानं सावकाश डोळे मिचकावले. त्यानं आपलं मोठं, मऊ नाक पुढे केलं आणि माकडाच्या हातातून आंबा हळुवारपणे घेतला.

आणखी शब्दांची गरजच नव्हती.

त्या दिवसापासून माकड बदललं. ते अजूनही उंच फांद्यांवरच राहायचं, पण आता ते त्रास द्यायचा प्रयत्न करत नसे. बऱ्याचदा ते नदीवरच्या एका फांदीवर बसून चिखलातल्या आपल्या मोठ्या, संयमी मित्राकडे पाहत राहायचं. कधीकधी ते रेड्याच्या नाकासमोरच एक पिकलेलं अंजीर टाकायचं.

रेड्याच्या शिंगांवर चतुर पुन्हा येऊ लागले, आणि नदी त्याच्याभोवती सावकाश, तपकिरी आणि उबदार वाहत राहिली.

बाळा, असेही दिवस येतील जेव्हा कोणी तुझी शेपटी ओढेल. तेव्हा तुला त्या रेड्याचा खोल, सावकाश श्वास सापडो.

पुढची गोष्ट वाचा →स्वतःची परीक्षा घेणारा विद्वान

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

बुद्धांच्या आधीच्या जन्मांच्या पाली जन्मकथा असलेल्या शेकडो जातक कथांमध्ये महिस जातक वेगळं ठरतं, कारण त्याचा नायक जवळजवळ काहीच करत नाही. बोधिसत्त्व इथे जंगलातला एक मोठा रेडा आहे, जो शिंगांच्या एका झटक्यात माकडाची चिडवाचिडवी थांबवू शकला असता, पण तो फक्त नदीच्या चिखलात सावकाश श्वास घेत राहतो. अनेक जातकं हुशारीवर किंवा धाडसी सुटकेवर फिरतात, पण इथे संपूर्ण नाट्य संयमाचं आहे, आणि वृक्षदेवतेच्या प्रश्नामुळे रेडा सांगू शकतो की रागामुळे त्याची स्वतःची शांती जाईल. माकड बदलतं ते शिक्षा मिळाल्यामुळे नव्हे, तर त्याच्या कानावर दया पडल्यामुळे. होणाऱ्या आईसाठी लहान लहान त्रास साचत असताना शांतता जपण्याचं हे एक सौम्य चित्र आहे.

बाळासोबत विचार करा

गोंगाटानं भरलेल्या जगात स्वतःची शांती जपणं म्हणजे तुमच्यासाठी काय?

संकल्प: माझी शांती हीच माझी ताकद आहे, आणि मी ती कोणालाही देऊन टाकणार नाही.

आशीर्वाद: तुला शांत राहण्याची ताकद लाभो, आणि हीच सगळ्यात मोठी ताकद आहे हे जाणण्याचं शहाणपणही लाभो.

पात्रे

रेडा (बोधिसत्त्व)
— संयमी आणि शांत, तो आपली शांतता खजिन्यासारखी जपतो.
माकड
— दया शिकणारा एक खेळकर खोडकर.
वृक्षदेवता
— शहाणा प्रश्न विचारणारी वडाची जुनी देवता.

बोध

संयम आपली मनःशांती जपतो, आणि सौम्य संयम इतरांनाही बदलू शकतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तुझं मन त्या सौम्य रेड्यासारखं शांत राहो. शांती हा एक खजिना आहे, आणि तू माझा खजिना आहेस.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

तुला काय वाटतं, रेडा माकडावर का रागावला नाही?

स्रोत: जातक कथा (महिस जातक)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 35व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • प्रेमाने बोललेला बैल · दिवस 190

    तेच मूल्य

    नंदिविसाल जातकात परंपरा सांगते की प्रेमळ बोलणं बळ देतं, तर कठोर शब्द ते हिरावून घेतात. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की स्वतःशी सौम्यपणे बोलणं आणि घरातले प्रेमळ शब्द आईला अधिक सक्षम आणि शांत वाटायला मदत करू शकतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

रेडा आणि मूक साक्षीदार ही गोष्ट काय शिकवते?

बौद्ध परंपरा महिस जातकाला क्षांतीची, म्हणजे मनःशांती जपणाऱ्या संयमी सहनशीलतेची शिकवण मानते. ती पालकांना चिथावणीला शांतपणे सामोरं जाण्याबद्दल विचार करायला सुचवते, हे कौशल्य प्रत्येक मूल कधी ना कधी तपासून पाहतंच. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की सावकाश श्वास घेतल्यानं शरीराची ताणाला दिलेली…

रेडा आणि मूक साक्षीदार गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 35 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा