Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Panchatantra · दिवस 224 · आठवडा 32

चंद्रासाठी बोललेला ससा

तहानलेले हत्ती चंद्रसरोवराजवळच्या सशांची घरं तुडवतात. विजय नावाचा एक शांत ससा हत्तीराजाला पाण्यात थरथरणारा चंद्र दाखवतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: जे ताकदीनं सुटत नाही, ते शांत, स्पष्ट आवाजानं सुटू शकतं.

या गोष्टीत

पात्रे
विजय ससा, चतुर्दंत राजा
मूळ ग्रंथ
पंचतंत्र
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 224 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 32 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 32: बाळाची वाढ

परंपरा सांगते की पंचतंत्रातल्या युद्ध आणि शांतीवरच्या भागातली ही गोष्ट दाखवते की जिथे ताकद हरते, तिथे चातुर्य आणि शांतपणा जिंकतो. ती पालकांना मोठ्या अडचणींना स्वच्छ मनानं सामोरं जायला बाळाला शिकवण्याची कल्पना करायला सुचवते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की प्रतिक्रिया देण्याआधी थांबून श्वास घेतल्यानं ताण कमी होऊ शकतो.

आपण लहान असतो, तेव्हा आपल्याला मोठं असण्याची गरज नसते. आपल्याला फक्त शांत राहायचं, स्पष्ट विचार करायचा आणि धैर्यानं बोलायचं असतं

ओढे सुकून त्यांचा भेगाळलेला चिखल झाला होता, आणि तळी आटून गेली होती. उंच सालवृक्षांच्या एका जंगलात हत्तींचा एक मोठा कळप कान पाडून उभा होता. सगळ्या उन्हाळ्यात पाऊस पडला नव्हता, आणि ते खूप तहानलेले होते.

"महाराज," हत्ती आपल्या नेत्याला, चतुर्दंताला म्हणाले, "आपल्याला पाणी शोधायलाच हवं, नाहीतर आपली पिल्लं अशक्त होतील."

चतुर्दंतानं सगळ्या दिशांना टेहळे पाठवले. शेवटी एक चांगली बातमी घेऊन परत आला. "डोंगरांपलीकडे थंड, निर्मळ पाण्यानं भरलेलं एक सरोवर आहे. त्याचं नाव आहे चंद्रसर, म्हणजे चंद्रसरोवर."

सगळा कळप लगेच निघाला. ते कितीतरी दिवस आणि रात्री चालले, आणि शेवटी चंद्रसरोवरापाशी पोहोचले. ते विस्तीर्ण, निळं आणि चमचमणारं होतं. आनंदानं चीत्कार करत हत्ती पाणी प्यायला आणि डुंबायला धावले.

पण त्या सरोवराच्या भोवताली सशांची एक वस्ती होती. किनाऱ्यावरच्या मऊ मातीत त्यांनी आपली बिळं खणली होती. मोठे हत्ती पाण्याकडे धावले तसे त्यांचे जड पाय बिळांवरून धडधडत गेले आणि बिळं ढासळली. ससे घाबरून सैरावैरा पळाले. कोणाला फारसं लागलं नाही, पण अनेकांची घरं गेली.

त्या रात्री ससे एका लपलेल्या खळग्यात थरथरत जमले.

"हत्ती रोज येतील," एक म्हणाला. "आपल्या घरांचं काहीच उरणार नाही."

"आपल्याला निघून जायला हवं," दुसरा म्हणाला. "आपण हत्तींशी लढू शकत नाही. ते डोंगरांएवढे मोठे आहेत."

"पण हे आपलं घर आहे," आपल्या पिल्लांना जवळ धरत एक तरुण सशीण आई म्हणाली. "आपण कुठे जाणार?"

तेव्हा विजय नावाचा एक शांत, अबोल ससा पुढे आला. तो मोठा नव्हता. तो बलवानही नव्हता. पण तो शहाणा होता, आणि तो भीतीला आपले निर्णय घेऊ देत नसे.

"मित्रांनो," तो म्हणाला, "आपण ताकदीनं त्यांच्याशी लढू शकत नाही. पण कदाचित आपण शहाणपणानं त्यांच्याशी बोलू शकतो. मला हत्तीराजाकडे जाऊ द्या."

"तो तुला पाहणारसुद्धा नाही!" इतर म्हणाले. "तू पायाखाली येशील!"

"मी काळजी घेईन," विजय म्हणाला. "माझ्यावर विश्वास ठेवा, आणि वाट पाहा."

त्या रात्री पौर्णिमेचा गोल, रुपेरी चंद्र उगवला, आणि त्याचं प्रतिबिंब सरोवराच्या मधोमध एखाद्या पांढऱ्या कमळासारखं तरंगत होतं. विजय हत्तींच्या वाटेजवळच्या एका उंच खडकावर चढला, त्यांच्या पायांपासून सुरक्षित अंतरावर, जिथून त्याचा आवाज राजाच्या कानापर्यंत पोहोचू शकेल.

चतुर्दंत तिथून जात असताना विजयानं स्पष्ट आवाजात हाक मारली. "हे गजराज! माझ्याकडे तुमच्यासाठी एक निरोप आहे."

हत्तीराजा थांबला आणि त्यानं वर पाहिलं. "छोट्या, तू कोण आहेस?"

"मी चंद्राचा दूत आहे," विजय धैर्यानं म्हणाला. "चंद्रानं मला तुमच्याशी बोलायला पाठवलं आहे."

चतुर्दंताला आश्चर्य वाटलं. "चंद्राला काय सांगायचं आहे?"

"चंद्र म्हणतो, हे सरोवर चंद्राचं स्वतःचं सरोवर आहे, आणि हे ससे चंद्राच्या संरक्षणाखाली आहेत. म्हणूनच चंद्र आपल्या चेहऱ्यावर सशाचा आकार वागवतो. तुमच्या कळपानं त्यांची घरं तुडवली, तेव्हा चंद्राला खूप वाईट वाटलं. माझ्यावर विश्वास नसेल, तर येऊन पाहा. चंद्र आत्ता या सरोवरात विसावा घेतो आहे."

तो राजाला जपून पाण्याच्या काठापर्यंत घेऊन गेला. तिथे, शांत सरोवरात, पौर्णिमेच्या चंद्राचं तेजस्वी प्रतिबिंब तरंगत होतं.

हत्तीराजा भारावून ते पाहत राहिला. माफी मागण्यासाठी त्यानं हळुवारपणे आपली सोंड पाण्याला स्पर्श करायला पुढे केली. पण सोंडेचा पाण्याला स्पर्श होताच पाण्यावर तरंग उठले, आणि चंद्राचे शंभर थरथरणारे तुकडे झाले.

"पाहा," विजय हळूच म्हणाला. "चंद्र नाराज झाला आहे. तुम्ही पुन्हा त्याला त्रास दिलात."

चतुर्दंतानं लगेच सोंड मागे घेतली. त्यानं आपलं मोठं डोकं खाली केलं. "हे आदरणीय चंद्रा, मला क्षमा कर," तो नम्रपणे म्हणाला. "हे सरोवर तुझं आहे, किंवा हे लहान जीव तुझ्या छत्रछायेत आहेत, हे मला माहीत नव्हतं. माझा कळप त्यांना पुन्हा त्रास देणार नाही."

तो वळला आणि आपल्या संपूर्ण कळपाला घेऊन निघून गेला. त्यांना दरीत पुढे आणखी एक सरोवर सापडलं, जिथे त्यांच्या वाटेत कोणाचंही घर नव्हतं, आणि तिथलं पाणीही तितकंच थंड आणि गोड होतं.

ससे एकेक करून खळग्यातून बाहेर आले. त्यांनी शांत किनाऱ्याकडे पाहिलं, आणि सरोवरावर पुन्हा पूर्ण होऊन तरंगणाऱ्या रुपेरी चंद्राकडे.

"विजय," आपल्या पिल्लांना मिठीत घेत ती तरुण सशीण आई म्हणाली, "तू आम्हाला वाचवलंस, आणि एकदाही पंजा उचलला नाहीस."

विजय चांदण्यात त्यांच्या शेजारी बसला. "आपण लहान असतो, तेव्हा आपल्याला मोठं असण्याची गरज नसते. आपल्याला फक्त शांत राहायचं, स्पष्ट विचार करायचा आणि धैर्यानं बोलायचं असतं," तो म्हणाला.

सशांनी पाण्याकाठी पुन्हा आपली बिळं खणली, आणि रात्रभर चंद्र गोल आणि अखंड होऊन त्या सगळ्यांवर तरंगत राहिला.

बाळा, जेव्हा जेव्हा तुला स्वतःला लहान वाटेल, तेव्हा तुला तुझा शांत, स्पष्ट आवाज सापडो.

पुढची गोष्ट वाचा →हत्तींना सोडवणारे उंदीर

पंचतंत्र मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: पंचतंत्र · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

चंद्रासाठी बोलणारा हुशार ससा ही पंचतंत्रातल्या सगळ्यात प्रसिद्ध गोष्टींपैकी एक आहे. शतकानुशतकं भारतीय घरांमध्ये ती सांगितली गेली आणि पुढे अनेक भाषांमध्ये पोहोचली. जिथे ताकद कमी पडते, तिथे लहान प्राणी चातुर्य वापरतात, या पंचतंत्राच्या परंपरेतली ही गोष्ट आहे. तिची खास गोडी तिच्या मध्यवर्ती प्रतिमेत आहे: शांत सरोवरात तरंगणारं पौर्णिमेच्या चंद्राचं प्रतिबिंब, जे हत्तीराजानं सोंड पुढे करताच शंभर थरथरत्या तुकड्यांत फुटतं. विजय ससा एकदाही पंजा उचलत नाही; फक्त शांत शब्दांनी कळप दुसऱ्या दरीत जातो, आणि पाण्यावरचा चंद्र पुन्हा पूर्ण होतो. गर्भवती आईसाठी हा शांत, स्पष्ट आवाज शोधण्याचा एक सौम्य धडा आहे.

बाळासोबत विचार करा

एखाद्या मोठ्या अडचणीसमोर मला कधी लहान वाटलं, आणि कोणत्या शांत कल्पनेनं मला त्यातून बाहेर काढलं?

संकल्प: मी शांत आणि स्पष्ट राहते, आणि मला माहीत आहे की माझा सौम्य आवाज मला आणि माझ्या बाळाला सुरक्षित ठेवू शकतो.

आशीर्वाद: बाळा, तुला ज्यांच्यावर प्रेम आहे त्यांच्यासाठी बोलण्याचा शांतपणा आणि शहाणपण तुला नेहमी लाभो.

पात्रे

विजय ससा
— ताकदीऐवजी शांत मन वापरणारा एक छोटा ससा.
चतुर्दंत राजा
— ऐकून घेणारा आणि माफी मागणारा हत्तीराजा.

बोध

जे ताकदीनं सुटत नाही, ते शांत, स्पष्ट आवाजानं सुटू शकतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, धाडसी होण्यासाठी मोठं असण्याची गरज नाही. तुझे शांत, प्रेमळ शब्द हीच तुझी ताकद असेल.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

लढाई न करता छोट्या सशानं आपल्या मित्रांना कशी मदत केली?

स्रोत: पंचतंत्र

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 32व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चंद्रासाठी बोललेला ससा ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की पंचतंत्रातल्या युद्ध आणि शांतीवरच्या भागातली ही गोष्ट दाखवते की जिथे ताकद हरते, तिथे चातुर्य आणि शांतपणा जिंकतो. ती पालकांना मोठ्या अडचणींना स्वच्छ मनानं सामोरं जायला बाळाला शिकवण्याची कल्पना करायला सुचवते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की प्रतिक्रिया देण्याआधी थांबून श्वास…

चंद्रासाठी बोललेला ससा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 32 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा