Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Panchatantra · दिवस 252 · आठवडा 36

शहाणा म्हातारा हंस आणि वेल

शहाण्या म्हाताऱ्या हंसाला हंसांच्या अंजिराच्या झाडावर गुंडाळू लागलेली एक छोटी वेल दिसते. तो तरुण हंसांना ती छोटी असतानाच उपटायला सांगतो, पण ते हसतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: छोट्या समस्या छोट्या असतानाच सोडवायला सगळ्यात सोप्या असतात.

या गोष्टीत

पात्रे
शहाणा म्हातारा हंस, तरुण हंस
मूळ ग्रंथ
पंचतंत्र
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 252 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 36 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 36: बाळाची वाढ

पंचतंत्राच्या संग्रहांत सांगितली जाणारी ही जुनी भारतीय दंतकथा मानते की शहाणे वडीलधारे आणि धीराची शांतता हळूहळू वाढणाऱ्या संकटांपासून आपल्याला वाचवू शकतात. छोट्या काळज्यांकडे लवकर आणि हळुवारपणे लक्ष द्यायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की छोट्या ताणांना लवकर नाव देऊन त्यांच्यावर उपाय केल्याने ते साचत जात नाहीत.

ती आताच उपटून टाका, ती छोटी आणि कोवळी असतानाच.

एका तळ्याकाठच्या उंच अंजिराच्या झाडावर रानहंसांचा एक थवा राहायचा. रोज संध्याकाळी ते पाण्यावरून घरी उडत यायचे, रुंद फांद्यांवर विसावायचे आणि आपली डोकी पंखांखाली खुपसायचे. त्यांच्यात एक खूप म्हातारा हंस होता. त्याची पिसं थोडी करडी झाली होती, आणि तो हळू चालायचा, पण तो शहाणा होता.

एका सकाळी म्हाताऱ्या हंसाला झाडाच्या बुंध्याशी काहीतरी दिसलं. तिथे एक छोटी हिरवी वेल उगवू लागली होती. तिला दोन मऊ पानं आणि एक बारीक, गुंडाळणारा तणावा होता, आणि तिने आधीच बुंध्याभोवती एक वेढा घातला होता.

म्हाताऱ्या हंसाने थव्याला एकत्र बोलावलं.

"मुलांनो," ते म्हणाले, "ती छोटी वेल बघा. आपण ती आजच उपटली पाहिजे, ती छोटी आणि कोवळी असतानाच."

तरुण हंस हसले. "ती छोटीशी गोष्ट? आजोबा, ते तर फक्त एक तण आहे. त्याने काय नुकसान होणार?"

"आज ती छोटी आहे," म्हातारा हंस धीराने म्हणाला. "पण ती वाढेल. तिचं खोड जाड आणि मजबूत होईल. ती बुंध्यावरून थेट वरपर्यंत गुंडाळत जाईल. आणि एक दिवस एखादा शिकारी तिच्यावरून थेट आपल्या घरट्यांपर्यंत चढू शकेल. ती आताच उपटून टाका, ती छोटी आणि कोवळी असतानाच. आता ते सोपं आहे."

पण तरुण हंसांनी माना हलवल्या. "आजोबा, तुम्ही उगाच फार काळजी करता. ती किती छोटीशी आहे." आणि ते उडून तळ्याकडे गेले.

म्हाताऱ्या हंसाने सुस्कारा सोडला. एकट्याने ती उपटण्याइतकं बळ त्याच्यात आता उरलं नव्हतं.

दिवसांचे आठवडे झाले. आठवड्यांचे महिने झाले. वेल वाढत गेली. तिचं खोड दोरखंडासारखं जाड झालं. ती बुंध्याभोवती गोल गोल गुंडाळत, हंस झोपायचे त्या फांद्यांपर्यंत वर गेली. तरुण हंस तिच्याबद्दल पूर्णपणे विसरून गेले.

एके दिवशी हंस तळ्यावर गेले असताना एक शिकारी अंजिराच्या झाडाखालून चालत गेला. त्याने वर पाहिलं आणि त्याला फांद्यांवर पांढरी पिसं दिसली. मग त्याला बुंध्याभोवती शिडीसारखी गुंडाळलेली ती जाड वेल दिसली.

"अच्छा," तो स्वतःशी म्हणाला. तो सहज वेलीवरून वर चढला, हंस झोपायचे त्या फांद्यांवर एक बारीक जाळं पसरलं, आणि पुन्हा खाली उतरला.

त्या संध्याकाळी हंस नेहमीसारखे घरी उडत आले आणि आपल्या फांद्यांवर विसावले. लगेच त्यांचे पाय जाळ्यात अडकले. त्यांनी पंख फडफडवले आणि कलकलाट केला, पण जाळ्याने त्यांना घट्ट धरून ठेवलं.

"अरे, आजोबा!" तरुण हंस ओरडले. "तुम्ही बरोबर होता! आम्ही ऐकायला हवं होतं. आता आम्ही काय करू?"

म्हातारा हंस त्यांच्यावर रागावला नाही. तोही अडकला होता, पण त्याचा आवाज शांत होता.

"धडपड थांबवा. शांत पडून राहा, आणि माझ्या हाकेची वाट पाहा," तो म्हणाला. "नीट ऐका. धडपड केल्याने जाळं अजूनच घट्ट होतं. सकाळी शिकारी येईल. तो आला की तुम्ही सगळ्यांनी डोळे मिटून आणि माना सैल सोडून, जणू गाढ, गाढ झोपेत असल्यासारखं, अगदी स्थिर पडून राहायचं. एकही पीस हलवायचं नाही."

"आणि मग?" एका तरुण हंसाने विचारलं.

"शिकाऱ्याला वाटेल की आपण त्याच्या काही कामाचे नाही. तो आपल्याला एकेक करून जाळ्यातून काढेल आणि जमिनीवर ठेवेल. अगदी स्थिर राहा. अगदी शेवटचा हंस जमिनीवर येईपर्यंत हलू नका. मग मी एक हाक मारीन, आणि आपण सगळे एकत्र उडू."

रात्रभर हंस जाळ्यात शांत लटकत राहिले. काही घाबरले होते. पण म्हातारा हंस अंधारात त्यांच्याशी हळूहळू बोलत राहिला, आणि ते शांत राहिले.

पहाटे शिकारी वेलीवरून वर चढला. त्याने हंसांकडे पाहिलं. ते डोळे मिटून, माना लोंबकळत, पूर्णपणे स्थिर पडले होते.

"अरेरे," तो म्हणाला. "हे असे माझ्या काही कामाचे नाहीत." तो त्यांना एकेक करून जाळ्यातून काढू लागला आणि खालच्या गवतावर हळूच सोडू लागला.

एक हंस. पाच हंस. वीस हंस. त्यांच्यापैकी एकही हलला नाही.

अगदी शेवटचा हंस गवतावर आला, तेव्हा म्हाताऱ्या हंसाने एक मोठी हाक मारली.

प्रत्येक हंसाने एकदम डोळे उघडले आणि आकाशात झेप घेतली. पांढऱ्या पंखांच्या एका मोठ्या लाटेसह संपूर्ण थवा वर उचलला गेला — अंजिराच्या झाडावरून, तळ्यावरून, सकाळच्या आभाळात.

शिकारी आश्चर्याने एका फांदीवर बसला. मग त्याने डोकं खाजवलं, हसला, आणि घरी जायला खाली उतरला.

त्याच दिवशी तरुण हंस तळ्याच्या पलीकडच्या एका नव्या झाडाच्या बुंध्याशी उतरले. म्हाताऱ्या हंसाने तिथे एक छोटा हिरवा कोंब दाखवला, तेव्हा त्यांनी सगळ्यांनी मिळून, तो छोटा आणि कोवळा असतानाच, लगेच उपटून टाकला.

"धन्यवाद, आजोबा," ते म्हणाले. "तुमच्या धीराने आम्हाला वाचवलं."

म्हातारा हंस आपल्या नव्या फांदीवर विसावला आणि आपलं डोकं करड्या पंखाखाली खुपसलं. खालचं तळं शांत होतं, संध्याकाळच्या प्रकाशाने गुलाबी झालेलं.

बाळा, छोट्या काळज्या छोट्या असतानाच उपटायला सगळ्यात सोप्या असतात, आणि प्रत्येक काळजीत आम्ही तुला मदत करू.

पुढची गोष्ट वाचा →बगळ्याचं वचन आणि खेकड्याचं शहाणपण

पंचतंत्र मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: पंचतंत्र · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

म्हातारा हंस आणि वेलीची दंतकथा पिढ्यान् पिढ्या भारतभर सांगितल्या जाणाऱ्या पंचतंत्राच्या प्राणिकथा परंपरेतून येते. एक शहाणा वडीलधारा थव्याच्या अंजिराच्या झाडावर गुंडाळू लागलेला एक छोटा कोंब पाहतो आणि तो छोटा असतानाच उपटण्याचा सल्ला देतो; तरुण हंस हसतात, आणि नंतर त्या वेळीच घेतलेल्या काळजीचं मोल शिकतात. या कथनाचं वेगळेपण म्हणजे संकट आल्यावर वडीलधाऱ्याची प्रतिक्रिया: रागावणं नाही, फक्त एक शांत योजना, धीर देणाऱ्या कुजबुजीची एक लांब रात्र, आणि पहाटेची एक हाक, जी संपूर्ण थव्याला एकत्र आभाळात उचलते. होणाऱ्या पालकांसाठी, स्थिर मार्गदर्शनाची आणि छोट्या काळज्यांकडे लवकर लक्ष देण्याची ही एक धीर देणारी गोष्ट आहे.

बाळासोबत विचार करा

कोणाचा शहाणा सल्ला तुम्ही बाजूला सारला, आणि नंतर वाटलं की ऐकायला हवा होता? आता तुम्ही वेगळ्या प्रकारे कसं ऐकू शकाल?

संकल्प: मी छोट्या काळज्यांना लवकर आणि शांतपणे सामोरी जाते. मला धडपड करण्याची गरज नाही.

आशीर्वाद: गोष्टी गुंतल्यासारख्या वाटतील तेव्हा तू शांत राहा, आणि तुला नेहमी मोकळ्या आभाळाकडे जाणारी वाट सापडो.

पात्रे

शहाणा म्हातारा हंस
— थवा सुरक्षित ठेवण्यासाठी तो पुढचा विचार करतो.
तरुण हंस
— ते शहाण्यांचं ऐकायला शिकतात.

बोध

छोट्या समस्या छोट्या असतानाच सोडवायला सगळ्यात सोप्या असतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू शहाण्या शब्दांचं ऐक, आणि विचारी व प्रेमळ होऊन वाढ.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

म्हाताऱ्या हंसाने तरुण हंसांना काय करायला सांगितलं?

स्रोत: पंचतंत्र परंपरा (शहाणा म्हातारा हंस आणि वेल)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 36व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

शहाणा म्हातारा हंस आणि वेल ही गोष्ट काय शिकवते?

पंचतंत्राच्या संग्रहांत सांगितली जाणारी ही जुनी भारतीय दंतकथा मानते की शहाणे वडीलधारे आणि धीराची शांतता हळूहळू वाढणाऱ्या संकटांपासून आपल्याला वाचवू शकतात. छोट्या काळज्यांकडे लवकर आणि हळुवारपणे लक्ष द्यायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की छोट्या ताणांना लवकर नाव देऊन…

शहाणा म्हातारा हंस आणि वेल गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 36 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा