Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 248 · आठवडा 36

कृष्ण पाहुण्यांचे पाय धुतो

पांडव इंद्रप्रस्थात राजसूय हा मोठा यज्ञ करतात. प्रत्येक भाऊ एकेक काम घेतो, आणि कृष्णाला सगळ्यात मोठं काम देऊ केलं जातं.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमानं केलेलं कोणतंही काम लहान नसतं.

या गोष्टीत

पात्रे
कृष्ण, युधिष्ठिर, अर्जुन
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 248 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 36 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 36: बाळाची वाढ

परंपरा सांगते की युधिष्ठिराच्या राजसूय यज्ञात कृष्णानं पाहुण्यांचे पाय धुणं निवडलं, आणि नम्र सेवा हाच सगळ्यात मोठा मान आहे हे दाखवलं. ही गोष्ट पालकांना नवजात बाळाची रोजची काळजी पवित्र मानायला सुचवते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की रोजच्या कामांमध्ये अर्थ सापडल्यानं ताण हलका होऊ शकतो.

आनंदानं सेवा करणाऱ्याच्या हातात मुकुट आणि पत्रावळ यांचं वजन सारखंच असतं.

इंद्रप्रस्थ हे नवं नगर ताज्या रंगानं आणि झेंडूच्या माळांनी झळाळत होतं. पांडव बंधूंनी ते स्वतः उभारलं होतं, आणि आता सगळ्यात मोठा भाऊ युधिष्ठिर राजसूय नावाचा एक मोठा यज्ञ करणार होता. देशाच्या कानाकोपऱ्यातून राजे, ऋषी आणि सामान्य लोक येणार होते.

युधिष्ठिराला थोडी काळजी वाटत होती. "किती काय काय करायचं आहे," तो आपल्या भावांना म्हणाला. "सगळ्याची देखरेख कोण करणार?"

म्हणून कामं वाटून घेतली गेली. भीमानं स्वयंपाकघराची जबाबदारी घेतली, कारण त्याच्याइतकं जेवणावर प्रेम कोणाचंच नव्हतं. अर्जुनानं राजांच्या स्वागताची जबाबदारी घेतली. नकुल आणि सहदेवानं खजिना आणि भेटवस्तू सांभाळल्या. चुलत भावांना आणि काकांनाही कामं दिली गेली: एकाला वेशीचं रक्षण, एकाला बसण्याची व्यवस्था, एकाला संगीताची देखरेख.

मग सगळे द्वारकेहून आलेल्या आपल्या सगळ्यात लाडक्या मित्राकडे आणि भावाकडे, कृष्णाकडे वळले.

"कृष्णा," युधिष्ठिर म्हणाला, "तू आमच्या सगळ्यांत शहाणा आहेस. तू कोणतं काम घेणार? तू जे निवडशील ते, सगळ्यात मोठं काम तुझंच."

कृष्ण हसला. सगळ्यांना आश्चर्याचा धक्का द्यायच्या आधी नेहमी चमकायचे, तसे त्याचे डोळे चमकले.

"पाहुणे येतील तसे मी त्यांचे पाय धुईन," तो म्हणाला. "आणि त्यांचं जेवण झाल्यावर मी पत्रावळी उचलेन."

बराच वेळ शांतता पसरली.

"कृष्णा," अर्जुन सावकाश म्हणाला, "ही तर सगळ्यात साधी कामं आहेत. ती एखादा सेवकही करू शकेल."

कृष्णानं मान हलवली. "इथे येणारा प्रत्येक पाहुणा लांबचा प्रवास करून आला आहे. त्यांचे पाय थकलेले आणि धुळीनं माखलेले आहेत. त्यांच्यावर प्रेम करणाऱ्यापेक्षा त्यांचं स्वागत करायला दुसरं कोण चांगलं? आणि त्यांचं जेवण झाल्यावर पत्रावळी उचलायलाच हव्यात. हे एक प्रेमाचं काम नाही का?"

त्यावर कोणीच काही बोलू शकलं नाही.

मोठ्या सोहळ्याच्या दिवशी नगर दिव्यांनी आणि माळांनी उजळून निघालं. ढोल आणि सनई वाजत होत्या. राजे हत्तींवरून आणि सोन्याच्या रथांतून आले. ऋषी हातात काठ्या घेऊन पायी आले. गावकरीही आले, कारण युधिष्ठिरानं सगळ्यांनाच निमंत्रण दिलं होतं.

वेशीवर, गुलाबाच्या पाकळ्यांनी सुगंधित केलेल्या थंड पाण्याच्या एका मोठ्या पितळी परातीजवळ गुडघे टेकून कृष्ण बसला होता.

प्रत्येक पाहुणा आला तसं कृष्णानं उबदार हसून त्याचं स्वागत केलं. त्यानं त्यांच्या पायांवरची धूळ धुतली, मऊ कापडानं पाय पुसले, आणि म्हणाला, "इथे तुमचं स्वागत आहे. कृपया विश्रांती घ्या."

काही गर्विष्ठ राजांच्या लक्षातही आलं नाही की त्यांचे पाय कोण धुतंय. पण एक वृद्ध ऋषी थांबले आणि त्यांनी खाली पाहिलं, आणि त्यांचे डोळे विस्फारले.

"कृष्णा!" ते हळूच म्हणाले. "तू, इथे गुडघे टेकून?"

कृष्ण हसला. "ऋषीजी, मी आणखी कुठे असणार? तुम्ही लांबून चालत आलात. तुमच्या पायांची काळजी घ्यायलाच हवी."

वृद्ध ऋषींचे डोळे भरून आले. त्यांनी आशीर्वाद देत कृष्णाच्या डोक्यावर हात ठेवला.

त्यानंतर एक थकलेला शेतकरी आला, चालून चालून त्याच्या टाचांना भेगा पडल्या होत्या. तो लाजाळू होता आणि त्यानं पाय मागे घ्यायचा प्रयत्न केला. पण कृष्णानं ते हळुवारपणे धरले. "कृपा करा," तो म्हणाला. "मला करू द्या." शेतकऱ्याचा चेहरा मवाळ होऊन त्यावर असं हसू उमललं, जे त्याला आयुष्यभर आठवत राहिलं.

नंतर मोठी मेजवानी संपल्यावर पाहुणे ज्या लांब पंगतींत जेवले होते तिथून उठले. जमिनीवर शेकडो पत्रावळी पडल्या होत्या. आणि तिथे पुन्हा कृष्ण होता, आपला पिवळा शेला कमरेला बांधून, एक छोटीशी धून गुणगुणत एकेक पत्रावळ उचलत.

भीम हात पुसत स्वयंपाकघरातून बाहेर आला. त्यानं बराच वेळ आपल्या भावाकडे पाहिलं. मग तो जवळ गेला, गुडघे टेकले आणि त्याच्या शेजारी पत्रावळी उचलू लागला.

"तू मदत का करतोयस?" कृष्णानं विचारलं. "आज तू खूप काम केलं आहेस."

"कारण मला समजून घ्यायचं आहे," भीम म्हणाला, "की सिंहासनावर बसलेल्या कोणत्याही राजापेक्षा तू हे करताना जास्त आनंदी का दिसतोस."

कृष्ण हसला. "कारण भीमा, प्रेमानं केलेलं कोणतंही काम लहान नसतं. आनंदानं सेवा करणाऱ्याच्या हातात मुकुट आणि पत्रावळ यांचं वजन सारखंच असतं."

लवकरच अर्जुनही त्यांच्यात सामील झाला. मग नकुल आणि सहदेव. शेवटी आपल्या राजवस्त्रांत खुद्द युधिष्ठिरानं गुडघे टेकले आणि तो आपल्या भावांच्या आणि मित्राच्या शेजारी पत्रावळी उचलू लागला.

पाहुणे थक्क होऊन पाहत राहिले. त्यांच्यापैकी अनेक जण देशातला सगळ्यात भव्य सोहळा पाहायला आले होते. पण वर्षांनंतर त्यांना सगळ्यात जास्त आठवत राहिलं ते म्हणजे पांडव आणि कृष्ण एकत्र जमिनीवर गुडघे टेकून, हसत हसत, घरच्या स्वयंपाकघरातल्या मित्रांसारख्या पत्रावळी रचत होते.

शेवटची पत्रावळ उचलली गेली, तेव्हा कृष्णानं आपला शेला सोडला आणि स्वच्छ जमिनीवर बसला, आणि भीमानं त्याच्यासाठी वाटीभर खीर आणली.

बाळा, तुला धुणारे, भरवणारे आणि तुझ्या मागे आवराआवर करणारे हात तुझी वाट पाहत आहेत, आणि ते हे सगळं आनंदानं करतील.

पुढची गोष्ट वाचा →चिमणी आणि घंटा

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

महाभारताच्या सभापर्वात पांडवांनी इंद्रप्रस्थात केलेल्या राजसूय यज्ञाचं वर्णन आहे, आणि लोकपरंपरा त्यात एक लाडका तपशील जोडते: सगळ्यात मोठं काम देऊ केल्यावर कृष्णानं पाहुण्यांचे पाय धुणं आणि पत्रावळी उचलणं निवडलं. सेवेवरच्या कीर्तनांत आणि प्रवचनांत ही निवड अनेकदा आठवली जाते. या पुनर्कथनात भाऊ स्वयंपाकघर, खजिना आणि स्वागत सांभाळतात, तर कृष्ण गुलाबपाणी घेऊन वेशीवर गुडघे टेकतो, आणि एकेक करून युधिष्ठिरसुद्धा त्याच्याबरोबर येतो. सभेतल्या प्रसिद्ध नाट्याऐवजी ही गोष्ट आनंदानं केलेल्या नम्र सेवेवर रेंगाळते. होणाऱ्या पालकांसाठी ती नवजात बाळाची काळजी घेण्याच्या असंख्य प्रेमळ, साध्या कामांचा सन्मान करते.

पांडवांचं नगर इंद्रप्रस्थ पारंपरिकपणे आजच्या दिल्लीशी, पुराना किल्ल्याच्या परिसराशी जोडलं जातं, जिथे उत्खननात अनेक शतकांपूर्वीपर्यंतचे वस्तीचे थर सापडले आहेत. राजसूयाचा हा प्रसंग आजही मेळाव्यांमधल्या सेवेच्या भावनेला आकार देतो: शीख लंगरमध्ये, हिंदू आणि जैन भंडाऱ्यांमध्ये आणि मंदिरांच्या स्वयंपाकघरांत सगळ्यात मानाचं काम अनेकदा सगळ्यात साधं असतं — भांडी घासणं, पाणी वाढणं, जमीन पुसणं. अनेक कृष्ण मंदिरांत चरणामृताची प्रथाही आहे, म्हणजे देवाच्या चरणांना स्नान घातलेलं पाणी भक्तांना आशीर्वाद म्हणून दिलं जातं, जे या गोष्टीतला धडा सुंदरपणे उलटा करून दाखवतं. होणाऱ्या आईसाठी कृष्णाची निवड दाखवते की मोठेपण म्हणजे इतरांची सौम्य काळजी घेणं असू शकतं — अगदी पालकत्वाचंच काम.

बाळासोबत विचार करा

इतर कोणीतरी केलेल्या कोणत्या साध्या, रोजच्या काळजीच्या कृतीचं तुमच्यासाठी सगळ्यात जास्त मोल आहे?

संकल्प: मी माझ्या बाळाची घेत असलेली काळजीची प्रत्येक छोटी कृती ही प्रेमाची एक मोठी भेट आहे.

आशीर्वाद: या बाळाला इतरांची सेवा करण्यात नेहमी आनंद मिळो, आणि प्रेमळ मनाला कोणतंही काम कधीच लहान वाटू नये.

पात्रे

कृष्ण
— तो आनंदानं सगळ्यात साधं काम निवडतो.
युधिष्ठिर
— मोठा सोहळा करणारा सगळ्यात मोठा पांडव.
अर्जुन
— कृष्णाच्या निवडीनं तो आश्चर्यचकित होतो.

बोध

प्रेमानं केलेलं कोणतंही काम लहान नसतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तुला इतरांची प्रेमानं सेवा करण्यात नेहमी आनंद वाटो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

सोहळ्यात कृष्णानं कोणतं काम निवडलं?

स्रोत: महाभारत, सभापर्व (राजसूय); कृष्णानं पाय धुण्याचा प्रसंग लोकपरंपरेतला आहे

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 36व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

कृष्ण पाहुण्यांचे पाय धुतो ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की युधिष्ठिराच्या राजसूय यज्ञात कृष्णानं पाहुण्यांचे पाय धुणं निवडलं, आणि नम्र सेवा हाच सगळ्यात मोठा मान आहे हे दाखवलं. ही गोष्ट पालकांना नवजात बाळाची रोजची काळजी पवित्र मानायला सुचवते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की रोजच्या कामांमध्ये अर्थ सापडल्यानं ताण हलका होऊ शकतो.

कृष्ण पाहुण्यांचे पाय धुतो गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 36 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा