Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Mahabharata · दिवस 246 · आठवडा 36

राजा जनकाच्या दरबारात अष्टावक्र

आठ ठिकाणी वाकलेल्या शरीराचा मुलगा अष्टावक्र राजा जनकाच्या दरबारात जातो. विद्वान त्याच्या शरीरावर हसतात, आणि तोही उलट हसतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: ज्ञान शरीर कसं दिसतं यात नाही, तर मनात आणि हृदयात राहतं.

या गोष्टीत

पात्रे
अष्टावक्र, राजा जनक, बंदी
मूळ ग्रंथ
महाभारत
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 246 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 36 · ७ पैकी दिवस 1
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 36: बाळाची वाढ

महाभारताचं वनपर्व अष्टावक्राची गोष्ट सांगतं, आणि परंपरा त्याचे शब्द हा धडा मानते की खरी किंमत रूपात नाही, तर आत असते. आपलं बाळ जसं येईल तसं त्याचं स्वागत करायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की 'परिपूर्ण' परिणामाची काळजी सोडून दिल्याने चिंतेचे विचार हलके होऊ शकतात.

घडा वाकडा असला, तरी त्याच्या आतलं आकाश सगळीकडच्या आकाशासारखंच असतं.

मिथिलेत राजा जनकाच्या राजवाड्याच्या मोठ्या दारात बारा वर्षांचा एक मुलगा, थोडासा एका बाजूला झुकून, उभा होता. त्याचं नाव होतं अष्टावक्र, म्हणजे "आठ ठिकाणी वाकलेला." तो वळलेल्या, वाकलेल्या शरीराने जन्माला आला होता, आणि काठी घेऊन हळूहळू चालायचा. पण त्याचे डोळे तेजस्वी आणि स्वच्छ होते, आणि तो खूप लांबून आला होता.

महाभारत त्याची गोष्ट सांगतं.

अष्टावक्राचे वडील, कहोड, एक विद्वान होते. अनेक वर्षांपूर्वी ते एका मोठ्या वादविवादासाठी जनकाच्या दरबारात आले होते, आणि दरबारातल्या विजेत्याकडून, बंदी नावाच्या एका गर्विष्ठ विद्वानाकडून, हरले होते. कहोड कधीच घरी परतले नव्हते.

आता अष्टावक्र मोठा झाला होता. त्याने आपले आजोबा, उद्दालक ऋषी, यांच्याकडे सगळ्या शास्त्रांचा अभ्यास केला होता. राजाच्या विद्वानांच्या मोठ्या सभेत भाग घ्यायला आणि आपल्या वडिलांना घरी न्यायला तो मिथिलेला आला होता.

द्वारपालाने खाली त्याच्याकडे पाहिलं आणि कपाळाला आठ्या घातल्या. "विद्वानांच्या सभागृहात मुलांना परवानगी नाही. घरी जा, आणि केस पांढरे झाले की परत ये."

"पांढऱ्या केसांनी माणूस शहाणा होत नाही," अष्टावक्र नम्रपणे म्हणाला. "माणूस तरुण असला, तरी त्याला खूप ज्ञान असेल तर तो मोठा असतो."

द्वारपालाला आश्चर्य वाटलं. तो राजाला विचारायला गेला. सोन्यापेक्षा ज्ञानावर जास्त प्रेम करणारे राजा जनक स्वतः दारापाशी आले. त्यांनी मुलाला काही कठीण प्रश्न विचारले. अष्टावक्राने प्रत्येकाचं शांतपणे आणि स्पष्टपणे उत्तर दिलं.

"त्याला आत येऊ द्या," जनक हसून म्हणाले.

मोठं सभागृह रेशमी शाली घातलेल्या प्रसिद्ध विद्वानांनी भरलेलं होतं. काठीवर टेकत, इकडे-तिकडे वाकणाऱ्या शरीराने अष्टावक्र आत आला, तेव्हा क्षणभर शांतता पसरली. मग कुणीतरी फिदीफिदी हसलं. मग आणखी कुणी हसलं. लवकरच संपूर्ण सभागृह त्या विचित्र छोट्या मुलावर हसू लागलं.

अष्टावक्र सभागृहाच्या मधोमध स्तब्ध उभा राहिला. हसणं विरेपर्यंत तो थांबला. मग, सगळ्यांना आश्चर्य वाटेल असा, तोही हसू लागला. तो मोठ्याने आणि बराच वेळ हसला.

राजा जनक पुढे झुकले. "तरुणा, विद्वान तुझ्यावर हसत आहेत. तू का हसतो आहेस?"

अष्टावक्र थांबला आणि त्याने सभागृहात सगळीकडे पाहिलं.

"महाराज," तो म्हणाला, "मला सांगितलं गेलं होतं की ही ज्ञानी लोकांची सभा आहे. त्यांच्याकडून शिकायला मिळेल या आशेने मी आलो. पण मला दिसतं की ते फक्त माझी कातडी आणि हाडं पाहत आहेत, जसा चांभार फक्त चामडं पाहतो. घडा वाकडा असला, तरी त्याच्या आतलं आकाश सगळीकडच्या आकाशासारखंच असतं. नदी वळणं घेत असली, तरी तिचं पाणी पाणीच असतं. मी विद्वानांच्या सभागृहात आलो आणि मला चामड्याच्या व्यापाऱ्यांचं सभागृह सापडलं, म्हणून मी हसतो आहे."

सभागृह पूर्ण शांत झालं. एकेक करून विद्वानांनी खाली पाहिलं. काहींचे चेहरे लाल झाले. पुन्हा कुणीच हसलं नाही.

राजा जनक आपल्या सिंहासनावरून उठले. ते खाली आले आणि त्यांनी त्या मुलाला नमस्कार केला. "आम्हाला क्षमा कर," ते म्हणाले. "आज एका मुलाने शिक्षकांना शिकवलं."

मग अष्टावक्र वादविवादात गर्विष्ठ विजेता बंदी याच्यासमोर उभा राहिला. चेंडू फेकणाऱ्या दोन खेळाडूंसारखे ते प्रश्न आणि उत्तरं यांची देवाणघेवाण करत राहिले. बंदी चपळ आणि हुशार होता. पण अष्टावक्र धीराचा होता, आणि तो प्रत्येक शब्द लक्षपूर्वक ऐकत होता. शेवटी बंदीला उत्तर देता आलं नाही, आणि त्याने मान खाली घातली.

"मी हरलो," तो म्हणाला. "आणि आता मी खरं सांगतो. माझ्याकडून हरलेले विद्वान हरवलेले नाहीत. माझे स्वतःचे वडील, जलाचे स्वामी वरुण, एक मोठा यज्ञ करत होते आणि त्यांना ज्ञानी माणसांची गरज होती. मी त्यांना त्यांच्याकडे पाठवलं. ते सुखरूप आहेत. ते आज परत येतील."

आणि तसंच झालं. त्याच दुपारी कहोड आणि इतर विद्वान परत आले — वरुणाच्या लोकातल्या पाण्याने थोडेसे ओले, सूर्यप्रकाशात डोळे मिचकावत. कहोडांनी काठीवर टेकलेल्या त्या मुलाकडे पाहिलं आणि लगेच ओळखलं की हा आपला मुलगा आहे.

त्यांनी त्याला घट्ट मिठी मारली. "तू माझ्यासाठी आलास," ते म्हणाले.

"नक्कीच," अष्टावक्र म्हणाला.

घरी जाताना कहोडांनी आपल्या मुलाला समंगा नावाच्या एका छोट्या नदीत स्नान करायला सांगितलं. अष्टावक्र पाण्यातून बाहेर आला, तेव्हा, गोष्ट सांगते, त्याचं शरीर सरळ झालं होतं. पण त्याला त्याची कधीच गरज नव्हती. त्याचं ज्ञान सुरुवातीपासूनच सरळ होतं.

पुढे अष्टावक्र जनकांचे गुरू झाले, आणि त्यांचे संवाद अष्टावक्र गीता नावाचा एक प्रसिद्ध ग्रंथ बनले.

त्या संध्याकाळी बाप-लेक नदीकाठाने हळूहळू घराकडे चालत गेले, मुलाची काठी त्यांच्या शेजारी दगडांवर टकटक करत होती.

बाळा, तू कोणत्याही रूपात आलास, तरी तुझ्या आतला प्रकाशच आम्ही भेटण्याची वाट पाहत आहोत.

पुढची गोष्ट वाचा →भीम आणि म्हाताऱ्या वानराचं शेपूट

महाभारत मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: महाभारत, Vana पर्व · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

अष्टावक्राचा प्रसंग महाभारताच्या वनपर्वात येतो, आणि त्याचं नाव अष्टावक्र गीतेशीही जोडलेलं आहे — आत्म्यावरचा तो संवाद, जो परंपरेनुसार त्याने राजा जनकाला दिलेली शिकवण मानला जातो. या कथेत आठ ठिकाणी वाकलेला जन्मलेला एक बारा वर्षांचा मुलगा आपल्या वडिलांना घरी नेण्यासाठी मिथिलेतल्या जनकाच्या सभागृहात येतो, आणि हसण्याला आपल्या हसण्याने उत्तर देतो. त्याचं उत्तर हे या गोष्टीचं हृदय आहे: घडा वाकडा असला, तरी त्याच्या आतलं आकाश तेच असतं. एखादं मूल विद्वानांनी भरलेल्या सभेला इतक्या शांतपणे सुधारतं, अशा गोष्टी फार थोड्या आहेत. गरोदरपणात ही गोष्ट वाचणं ही एक हळुवार आठवण आहे की बाहेरचं रूप कसंही असलं, तरी आपण आपल्या बाळावर त्याच्या आतल्या प्रकाशासाठी प्रेम करू.

बाळासोबत विचार करा

रूपापलीकडे लोकांनी तुमच्या बाळात काय पाहावं, असं तुम्हाला सगळ्यात जास्त वाटतं?

संकल्प: माझं बाळ जसं आहे तसंच मी त्यावर प्रेम करते. मी आतला प्रकाश शोधते.

आशीर्वाद: तुझ्या आतल्या प्रकाशासाठी तुला ओळखलं जावो, आणि तुला भेटणाऱ्या प्रत्येकात तो तुलाही दिसो.

पात्रे

अष्टावक्र
— आपल्या शरीराची लाज न बाळगणारा एक धाडसी, ज्ञानी मुलगा.
राजा जनक
— लहान मुलाकडूनही ज्ञान ऐकून घेणारा एक राजा.
बंदी
— ज्याला आपल्या तोडीचा प्रतिस्पर्धी भेटतो, असा एक गर्विष्ठ विद्वान.

बोध

ज्ञान शरीर कसं दिसतं यात नाही, तर मनात आणि हृदयात राहतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू जसा आहेस तसाच माझ्यासाठी परिपूर्ण आहेस. तुला नेहमी लोकांमधला चांगुलपणा दिसो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

अष्टावक्र विद्वानांवर उलट का हसला?

स्रोत: महाभारत, वनपर्व (अष्टावक्र प्रसंग)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 36व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • लोखंड उचलणारे उंदीर · दिवस 203

    तेच मूल्य

    पंचतंत्राची परंपरा सांगते की शांत आणि हुशार प्रतिसाद भांडणाशिवाय सत्य बाहेर आणू शकतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की चिडचिडीला स्थिर मनाने उत्तर दिल्याने आईला आपली शांती आणि नाती जपायला मदत होऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

राजा जनकाच्या दरबारात अष्टावक्र ही गोष्ट काय शिकवते?

महाभारताचं वनपर्व अष्टावक्राची गोष्ट सांगतं, आणि परंपरा त्याचे शब्द हा धडा मानते की खरी किंमत रूपात नाही, तर आत असते. आपलं बाळ जसं येईल तसं त्याचं स्वागत करायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की 'परिपूर्ण' परिणामाची काळजी सोडून दिल्याने चिंतेचे विचार हलके होऊ शकतात.

राजा जनकाच्या दरबारात अष्टावक्र गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 36 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा