Panchatantra · दिवस 196 · आठवडा 28
काठी धरून ठेवणारं कासव
बडबड्या कंबुग्रीव कासवाचे दोन लाडके मित्र आहेत, संकट आणि विकट हे हंस. तळं आटल्यावर हंस त्याला काठीवरून घेऊन जातात, आणि त्याने बोलायचं नसतं.
गोष्टीचे तात्पर्य: कधी गप्प राहायचं हे कळणं हेही एक प्रकारचं शहाणपण आहे.
या गोष्टीत
- पात्रे
- कंबुग्रीव कासव, संकट आणि विकट
- मूळ ग्रंथ
- पंचतंत्र
- वाचनाचा वेळ
- 5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 196 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 28 · ७ पैकी दिवस 7
- तिमाही
- तिमाही 3
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 28: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- काठी धरून ठेवणारं कासव
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
पंचतंत्रात परंपरा सांगते की कधी गप्प राहायचं हे कळणं आपलं रक्षण करू शकतं, तर घाईचे शब्द आपली पकड सोडवू शकतात. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की टीकेला प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी थांबल्याने आईला स्थिर राहायला मदत होऊ शकते.
"त्यांचं हसणं तुला दुखवू शकत नव्हतं," तो म्हणाला. "फक्त काठी सोडणं दुखवू शकत होतं."
एका मोठ्या पिंपळाच्या रानाच्या सावलीत कमळांचं एक छोटं तळं होतं. ते आधी चमचमायचं. आता पावसाशिवाय गेलेल्या एका लांब, तापलेल्या उन्हाळ्यानंतर ते आटत चाललं होतं, आणि जिथे थंड पाणी होतं तिथे भेगाळलेला चिखल उरला होता. ही पंचतंत्रातली गोष्ट आहे.
त्या तळ्यात कंबुग्रीव नावाचं एक कासव राहायचं. त्याची पाठ नदीतल्या दगडासारखी गुळगुळीत होती, आणि त्याला बोलायला खूप आवडायचं. तो बेडकांशी, माशांशी, चतुरांशी, जो ऐकेल त्याच्याशी बोलायचा.
त्याचे सगळ्यात लाडके मित्र होते दोन हंस, संकट आणि विकट. त्यांचे पंख रुंद आणि बळकट होते, आणि मन प्रेमळ होतं. दर वर्षी ते तळ्याला भेट द्यायचे, आणि दर वर्षी ते तिघं तासन्तास आनंदाने गप्पा मारायचे.
या वर्षी हंस चिखलाच्या काठावर उतरले, तेव्हा तळं किती लहान झालं आहे ते त्यांनी पाहिलं.
"पाणी जवळजवळ संपलं आहे, प्रिय मित्रा," संकट म्हणाला. "आम्हाला दूरच्या एका मोठ्या सरोवराकडे उडून जायला हवं, जिथलं पाणी कधीच आटत नाही."
"पण तुला मागे सोडून आम्ही कसे जाणार?" विकट म्हणाला. "तुझ्याशिवायचा प्रवास हा प्रवासच नाही."
कंबुग्रीवचं मन त्याच्या पाठीच्या कवचाइतकं जड झालं. त्याला उडता येत नव्हतं. इतकं लांब चालताही येत नव्हतं.
हंसांनी डोकं लढवलं आणि जवळ पडलेल्या एका मजबूत बांबूच्या काठीकडे पाहिलं. मग विकटचे डोळे चमकले.
"आम्ही तुला घेऊन जाऊ!" तो म्हणाला. "संकट आणि मी या काठीचं एकेक टोक चोचीत धरू. तू मधला भाग तोंडात घट्ट धर. आणि आपण उडू."
कंबुग्रीवचं मन आनंदाने उडालं. उडायचं!
पण विकटने एक पंख वर केला. "एक नियम आहे, प्रिय मित्रा. तू बोलायचं नाहीस. एक शब्दसुद्धा नाही. तोंड उघडलंस तर काठी सुटेल."
"मी वचन देतो," कंबुग्रीव म्हणाला. "मी घट्ट धरून ठेवीन. मी एकही आवाज करणार नाही."
त्याने काठीचा मधला भाग जबड्यात घट्ट धरला. हंसांनी टोकं धरली, आपले मोठे पंख फडफडवले, आणि ते जमिनीवरून वर उचलले गेले.
ते उडत होते! पिंपळाची झाडं, धुळीची वाट आणि ते छोटं तळं खाली लहान होत गेलं. त्याचं जग हिरव्या जमिनीऐवजी मऊ निळं छत झालं. वारा कंबुग्रीवच्या कवचावरून सुसाटत गेला. आयुष्यात तो इतका आनंदी कधीच झाला नव्हता.
ते शेतांवरून आणि रानांवरून उडत गेले. मग खाली एका गावातली गवताची छपरं दिसू लागली.
गल्लीत खेळणाऱ्या मुलांनी वर पाहिलं. "बघा!" एक छोटी मुलगी ओरडली. "दोन हंस एका कासवाला घेऊन चालले आहेत!"
एक मुलगा मोठ्याने हसला. "उडणारं कासव! किती वेडपट!"
त्यांचं हसणं वाऱ्यावर वर तरंगत आलं. कंबुग्रीवचा अभिमान दुखावला. वेडपट? हे वेडपट नव्हतं! हे हुशारीचं होतं! त्याला खाली ओरडून सांगायचं होतं, "हे वेडपट नाही! माझे मित्र जगातले सगळ्यात शहाणे हंस आहेत!"
तो आपलं वचन विसरला. त्याने तोंड उघडलं.
"हे वेडपट नाही..."
आणि त्याची काठी सुटली.
तो खाली कोसळला, गिरक्या घेत घेत. पण पंचतंत्र आश्चर्यांनी भरलेलं आहे, आणि हे जगही. अगदी खाली, गावाच्या कडेला, म्हशींचं एक खोल, चिखलाचं डबकं होतं. कंबुग्रीव मोठ्या डुबुकसह थेट मऊ चिखलात आणि कोमट तपकिरी पाण्यात पडला.
म्हशींनी डोकी वर करून त्याच्याकडे डोळे मिचकावत पाहिलं. मुलं धावत आली. कंबुग्रीवने आपलं डोकं कवचात ओढून घेतलं आणि तसाच पडून राहिला, पाणी निथळत, हृदय धडधडत.
हंस गिरक्या घेत खाली आले आणि त्याच्याजवळ काठावर उतरले.
"प्रिय मित्रा," संकट हळूच म्हणाला, "तुला लागलं का?"
कंबुग्रीवने चिखलाने माखलेलं डोकं हळूच बाहेर काढलं. "फक्त माझ्या अभिमानाला," तो म्हणाला. "मला माफ करा. मी न बोलण्याचं वचन दिलं होतं, आणि मी बोललो. त्या मुलांना उत्तर द्यायची मला इतकी घाई झाली की खरं महत्त्वाचं काय ते मी विसरलो."
विकटने आपल्या पिसांवरचं पाणी झटकलं. "त्यांचं हसणं तुला दुखवू शकत नव्हतं," तो म्हणाला. "फक्त काठी सोडणं दुखवू शकत होतं."
जी मुलं हसली होती, ती आता काळजीने डबक्याच्या कडेला उभी होती. त्या छोट्या मुलीने हात पुढे केला आणि एका पानाने कासवाच्या कवचावरचा चिखल पुसायला मदत केली.
"आम्ही हसलो, सॉरी," ती म्हणाली.
कंबुग्रीव चिखलाने माखलेलं हसू हसला.
हंसांनी रात्री विश्रांती घेतली. सकाळी त्यांना बांबूची काठी शेतात पडलेली सापडली. कंबुग्रीवने पुन्हा एकदा मधला भाग जबड्यात धरला. ते तिघं मित्र आकाशात उडत असताना मुलांनी हात हलवले.
या वेळी ते त्या गावावरून, मग पुढच्या गावावरून, मग त्याच्या पुढच्या गावावरून उडत गेले. लोक बोटं दाखवत होते, हसत होते, हाका मारत होते, आणि कंबुग्रीव एक शब्दही न बोलता घट्ट धरून राहिला. शेवटी समोर एक विशाल चंदेरी सरोवर चमकलं.
हंस हळूच लव्हाळ्यात उतरले. कंबुग्रीवने काठी सोडली आणि आपल्या नव्या घराच्या थंड, खोल पाण्यात सरकला. तो थोडं पुढे पोहत गेला, आपल्या मित्रांकडे वळून पाहिलं, आणि आयुष्यात पहिल्यांदा काहीच बोलला नाही. कृतज्ञतेची भावना त्या सरोवरापेक्षाही थंड आणि खोल होती. तो फक्त हसला, आणि तेवढं पुरेसं होतं.
बाळा, काही क्षण आपल्याकडून फक्त शांतपणे धरून ठेवण्याची अपेक्षा करतात, आणि तुझ्या आईने तुला घट्ट धरून ठेवलं आहे.
पंचतंत्र मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: पंचतंत्र · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
बडबडं कासव आणि दोन हंस ही पंचतंत्रातल्या सर्वात प्रसिद्ध कथांपैकी एक आहे; ती जातकांतही आढळते आणि भाषांतरांतून पर्शिया आणि युरोपपर्यंत पोहोचली, जिथे ती ला फॉन्तेनपर्यंत गेली. मूळ कथेचा शेवट कठोर आहे; ही पुनर्कथा कंबुग्रीवला म्हशींच्या मऊ, चिखलाच्या डबक्यात सुखरूप उतरवते, म्हणजे धडा शिकता येतो आणि प्रवास पुन्हा करता येतो. ते दुसरं उड्डाण, जेव्हा तो प्रत्येक हसणाऱ्या गावावरून शांतपणे धरून राहतो आणि चंदेरी सरोवरापाशी फक्त हसतो, हेच या कथेचं वेगळेपण आहे. छोट्या चिथावणीतही धरून राहण्याचा तिचा शांत संदेश गरोदरपणाच्या संयमी, स्थिर दिवसांना शोभतो.
बाळासोबत विचार करा
या खास प्रवासात तू अनमोल शहाणपणाची किंवा चांगल्या सल्ल्याची कोणती 'काठी' घट्ट धरून ठेवली आहेस?
संकल्प: मी माझी शांतता जपते आणि शांत, प्रेमळ मनाने माझ्या प्रवासावर विश्वास ठेवते.
आशीर्वाद: तुला लक्षपूर्वक ऐकण्याचं शहाणपण मिळो, आणि जे खरं, प्रेमळ आणि सच्चं आहे ते घट्ट धरून ठेवण्याचं बळ मिळो.
पात्रे
- कंबुग्रीव कासव
- — गप्प राहायला धडपडणारा एक गप्पिष्ट मित्र.
- संकट आणि विकट
- — एक हुशार योजना असलेले दोन निष्ठावान हंस.
बोध
कधी गप्प राहायचं हे कळणं हेही एक प्रकारचं शहाणपण आहे.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू शहाणपणाने बोलावंस आणि नीट ऐकावंस, आणि तुझी काळजी घेणारे मित्र जपावेस.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
हंसांनी कासवाला न बोलायला का सांगितलं?
स्रोत: पंचतंत्र (कंबुग्रीव आणि दोन हंसांची कथा)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 28व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- तीन मासे आणि पाण्याचं शहाणपण · दिवस 272
अशीच गोष्ट
पंचतंत्रातली तीन माशांची गोष्ट सांगते की दूरदृष्टी आणि प्रसंगावधान दोन्ही महत्त्वाचे आहेत, आणि फक्त आशा करत बसणं पुरेसं नसतं. शेवटच्या आठवड्यांत अनेक पालकांना ही गोष्ट शांतपणे तयारी करण्याची आणि अचानक येणाऱ्या गोष्टी हाताळण्यासाठी स्वतःवर विश्वास ठेवण्याची हळुवार आठवण वाटते. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की व्यावहारिक तयारीमुळे अज्ञात गोष्टींची काळजी कमी होऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
काठी धरून ठेवणारं कासव ही गोष्ट काय शिकवते?
पंचतंत्रात परंपरा सांगते की कधी गप्प राहायचं हे कळणं आपलं रक्षण करू शकतं, तर घाईचे शब्द आपली पकड सोडवू शकतात. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की टीकेला प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी थांबल्याने आईला स्थिर राहायला मदत होऊ शकते.
काठी धरून ठेवणारं कासव गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 28 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.