Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · गोष्ट संग्रह

आत्माराम: महादेव आणि त्याचा पोपट

म्हातारा सोनार महादेव सगळ्यांवर कुरकुरतो, पण आपल्या पोपटावर, आत्मारामवर, प्रेम करतो. पोपटामागे चांदण्यातल्या आमराईत जाऊन तो प्रार्थना गातो आणि त्याला सोन्याचा घडा सापडतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: आपल्याकडे जे आहे ते वाटण्यातच सर्वात खोल आनंद आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
महादेव, आत्माराम
मूळ ग्रंथ
मुन्शी प्रेमचंद, हिंदी लघुकथा 'आत्माराम'
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

थोर हिंदी कथाकार मुन्शी प्रेमचंद यांनी 'आत्माराम' ही कथा एका म्हाताऱ्या गावठी सोनाराबद्दल लिहिली, ज्याची सगळी माया फक्त आपल्या हिरव्या पोपटावर असते. उत्तर भारतातल्या खेड्यांतील साध्या पात्रांसाठी प्रेमचंद लाडके आहेत, आणि ही कथा त्यांची हळुवार उपरोधाची कला दाखवते: पळालेल्या पक्ष्यामागे जाताना चंद्रप्रकाशात गायलेले एक साधे भजन चोरांना एखाद्या पवित्र अस्तित्वासारखे वाटते, आणि ते आपले सोने टाकून जातात. कथेचे खरे वळण खजिना नाही, तर महादेव त्याचे काय करतो हे आहे — कर्जे फेडणे आणि संपूर्ण गावाला जेवू घालणे. हे पुनर्कथन कथेचा उबदार शेवट जपते. गर्भारपणात ही कथा वाचताना, एका छोट्या जीवावरचे प्रेम संपूर्ण मन कसे उघडू शकते यावर शांतपणे विचार करायला मिळतो.

प्रेमचंदांची ही हळुवार कथा दाखवते की एका छोट्या जीवावरचे प्रेमसुद्धा मन जिवंत ठेवू शकते, आणि मऊ झालेले मन सहजपणे उदारतेकडे वळते.

महादेव फक्त हसला आणि म्हणाला की आत्म्याचा आनंद घरी परत आला आहे.

वेदो गावात महादेव नावाचा एक म्हातारा सोनार राहत होता. पहाटेपासून संध्याकाळपर्यंत तो आपल्या छोट्या ऐरणीवर चांदीच्या तुकड्यांवर ठक ठक करत काम करत असे.

महादेव काही सोपा माणूस नव्हता. तो मुलांवर कुरकुरायचा, शेजाऱ्यांवर कुरकुरायचा, आणि शेजारीही त्याच्यावर उलट कुरकुरायचे.

पण जगात एक जीव असा होता, ज्याच्यावर तो मनापासून प्रेम करायचा. तो होता ऐरणीशेजारी पिंजऱ्यात राहणारा एक हिरवा पोपट.

रोज सकाळी काम सुरू करण्याआधी महादेव पोपटाला एक छोटी प्रार्थना गाऊन दाखवायचा: "सत गुरु दत्त शिवदत्त दाता." आणि पोपट आपल्या तेजस्वी, स्वच्छ आवाजात ती परत म्हणायचा.

पोपटालाही एक नाव होते. महादेव त्याला आत्माराम म्हणायचा, म्हणजे आत्म्याचा आनंद.

घरात गोंगाट असला आणि मुले त्याच्यावर रागावलेली असली, की महादेव त्या छोट्या हिरव्या पक्ष्याकडे पाहायचा आणि पुन्हा शांत व्हायचा. पोपट मान तिरकी करून डोळे मिचकवायचा, जणू म्हणत असे, "मी इथे आहे, जुन्या मित्रा."

एके दिवशी महादेव पिंजरा साफ करत असताना पिंजऱ्याचे छोटे दार उघडले. हिरव्या चमकेसरशी आत्माराम बाहेर उडाला आणि छपरावर जाऊन बसला.

"आत्माराम! परत ये!" महादेव ओरडला. त्याने रिकामा पिंजरा उंच धरला आणि हाका मारत राहिला.

पोपट छपरावरून झाडावर गेला, आणि एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर. हातात पिंजरा घेऊन महादेव त्याच्यामागे निघाला, त्याचे म्हातारे पाय जमेल तितक्या घाईने चालत होते.

गावातली मुले हसत त्याच्यामागे धावली. पण महादेवाला त्याची पर्वा नव्हती. दिवसभर तो शेतांतून आणि गल्ल्यांतून पोपटाच्या मागे गेला, शेवटी आत्माराम गावाबाहेरच्या आमराईतल्या एका उंच झाडावर स्थिरावला.

तोपर्यंत रात्र झाली होती. आंब्याच्या झाडांवर रुपेरी चंद्र उगवला. थकलेला, भुकेला महादेव झाडाखाली बसला, आणि मित्राशिवाय घरी जायला तयार नव्हता.

म्हणून तो रोज सकाळसारखाच हळूच गाऊ लागला: "सत गुरु दत्त शिवदत्त दाता." त्याचा म्हातारा आवाज शांत आमराईत तरंगत गेला.

आता त्याच आमराईत चोरांची एक टोळी लपली होती. ते अंधारात खड्डा खणून सोन्याच्या नाण्यांनी भरलेला एक घडा पुरत होते.

मध्यरात्री कोणीतरी पवित्र गाणे गात आहे हे ऐकून ते जागीच थिजले. "या वेळी इथे प्रार्थना कोण गात आहे?" ते कुजबुजले. "कोणीतरी साधू असणार, किंवा कदाचित जंगलातली एखादी आत्मा!"

थरथरत चोर अंधारात पळून गेले आणि परत आलेच नाहीत, सोन्याचा घडा तिथेच टाकून.

महादेव गात गात झाडाखालीच झोपी गेला. पहाटे पहिले पक्षी जागे झाले, तेव्हा त्याने डोळे उघडले. आणि तिथे, अगदी त्याच्या शेजारी, सोन्याने चमकणारा एक जड मातीचा घडा होता.

त्याच क्षणी आत्माराम फांदीवरून फडफडत खाली आला आणि थेट आपल्या पिंजऱ्यात शिरला. "सत गुरु दत्त शिवदत्त दाता!" पोपट गाऊ लागला.

महादेव मोठ्याने हसला. एका हातात पिंजरा आणि काखेत घडा घेऊन, गाणाऱ्या मनाने तो घरी परतला.

पण त्याच्या आत काहीतरी अद्भुत घडले होते. चांदण्यातली ती रात्र, ती प्रार्थना आणि तो इमानी छोटा पोपट यांनी त्याचे कुरकुरणारे मन मऊ केले होते.

त्याने सोने लपवून ठेवले नाही. उलट त्याने आपले प्रत्येक जुने कर्ज फेडले. दारी आलेल्या भुकेल्यांना त्याने जेवू घातले. जी मुले त्याच्यावर हसली होती त्यांना त्याने मिठाई दिली, आणि आता ती त्याच्यासोबत हसू लागली.

त्याने संपूर्ण गावासाठी मोठी मेजवानी ठेवली, आणि जे लोक वर्षानुवर्षे त्याच्याशी बोलले नव्हते, ते येऊन हसत त्याच्या शेजारी बसले.

आणि रोज सकाळी, सगळ्यात आधी, महादेव पिंजऱ्याशेजारी बसून आत्मारामसोबत गायचा: "सत गुरु दत्त शिवदत्त दाता."

वेदो गावातले लोक म्हणाले की तो म्हातारा सोनार आता नवा माणूस झाला आहे. महादेव फक्त हसला आणि म्हणाला की आत्म्याचा आनंद घरी परत आला आहे.

हळूच झोप, बाळा. तुझ्या आत्म्याचा आनंद नेहमी घरचा रस्ता शोधो, आणि तुझे मन आयुष्यभर मोकळे आणि उदार राहो.

पुढची गोष्ट वाचा →बिरबलाची खिचडी

लोककथा मधील आणखी

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आयुष्यातला कोणता छोटा, इमानी आनंद तुमचे मन मऊ ठेवतो?

संकल्प: माझ्या बाळाला वाढवताना माझे मन दिवसेंदिवस अधिक मऊ आणि उदार होत आहे.

आशीर्वाद: तुझ्या आत्म्याचा आनंद नेहमी तुझ्याकडे घरचा रस्ता शोधो.

पात्रे

महादेव
— एक चिडखोर सोनार, ज्याचे मन उदार होते.
आत्माराम
— गाणारा आणि वाट दाखवणारा एक हिरवा पोपट.

बोध

आपल्याकडे जे आहे ते वाटण्यातच सर्वात खोल आनंद आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, सगळ्यांसोबत वाटलेल्या गाण्यासारखे तुझे मन नेहमी मोकळे आणि उदार राहो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

महादेवाने संपूर्ण गावाला आनंदी कसे केले?

स्रोत: मुन्शी प्रेमचंद, हिंदी लघुकथा 'आत्माराम'

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्था आहार तक्ता वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • माता खिवींचं ताऱ्यांखालचं स्वयंपाकघर · दिवस 194

    तेच मूल्य

    परंपरा सांगते की माता खिवींनी शीख लंगरला अशी जागा बनवलं जिथे सगळे समान म्हणून बसतात, आणि गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये त्यांचा गौरव आहे. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की आपलंसं करणाऱ्या समाजाचा भाग असल्यानं आईला आधार आणि सुरक्षितता वाटू शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

आत्माराम: महादेव आणि त्याचा पोपट ही गोष्ट काय शिकवते?

प्रेमचंदांची ही हळुवार कथा दाखवते की एका छोट्या जीवावरचे प्रेमसुद्धा मन जिवंत ठेवू शकते, आणि मऊ झालेले मन सहजपणे उदारतेकडे वळते.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा