Mahabharata · दिवस 189 · आठवडा 27
भाताचा शेवटचा दाणा
ऋषी दुर्वास अनेक शिष्यांसह येतात तेव्हा द्रौपदीचं जादुई पात्र रिकामं असतं. ती शांतपणे कृष्णाला मदतीसाठी हाक मारते.
गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमाने दिलेलं थोडंसंही पुरेसं, त्याहूनही जास्त ठरू शकतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- द्रौपदी, कृष्ण, ऋषी दुर्वास
- मूळ ग्रंथ
- महाभारत
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 189 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 27 · ७ पैकी दिवस 7
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 27: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- भाताचा शेवटचा दाणा
- मंत्र
- विष्णुसहस्रनाम
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
महाभारतातली ही कथा परंपरेनुसार सांगते की प्रेमाने आणि शरणभावाने अर्पण केलेला एक दाणाही सगळ्या जगाला तृप्त करू शकतो. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की तणावाच्या क्षणी प्रार्थना किंवा विश्वासाचा आधार घेतल्याने आईला कमी एकटं आणि अधिक शांत वाटू शकतं.
"अहा," तो आनंदाने म्हणाला. "हे तर पुरेसं आहे, त्याहूनही जास्त."
द्रौपदीच्या हातातल्या चकचकीत तांब्याच्या पात्रातून पाणी ठिबकत होतं. द्रौपदी, एक धीट आणि प्रेमळ राणी, वनवासाच्या दीर्घ वर्षांत आपल्या पाच पतींबरोबर, पांडव भावांबरोबर, राजवाड्यापासून दूर काम्यक वनात राहत होती.
दुपार उलटून गेली होती. दुपारचं जेवण झालं होतं, आणि भाऊ झाडांच्या सावलीत विश्रांती घेत होते. द्रौपदीच्या हातातलं पात्र खूप खास होतं. ते होतं अक्षय पात्र, सूर्यदेवाने दिलेलं एक जादुई पात्र. रोज ते घरातल्या सगळ्यांना भरपूर अन्न द्यायचं, द्रौपदी स्वतः जेवेपर्यंत. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळपर्यंत ते काहीच द्यायचं नाही.
द्रौपदीने नुकतंच आपलं जेवण करून पात्र धुतलं होतं. आता ते स्वच्छ आणि पूर्ण रिकामं होतं. तेवढ्यात अनेक पावलांचा आवाज आला. भावांमध्ये सगळ्यात मोठा आणि सगळ्यात शहाणा युधिष्ठिर कोण येतंय ते पाहायला उठला, आणि त्याचा चेहरा पांढराफटक पडला.
ते होते दुर्वास, आपल्या विद्येसाठी प्रसिद्ध आणि त्याहूनही जास्त आपल्या तापट स्वभावासाठी प्रसिद्ध असलेले एक वृद्ध ऋषी. त्यांच्यामागे त्यांच्या शिष्यांचा मोठा घोळका चालत होता. "आम्ही तुमचा पाहुणचार घ्यायला आलो आहोत," दुर्वासांनी जाहीर केलं. "प्रवासाने आम्हाला भूक लागली आहे. आधी नदीवर स्नान करतो, मग जेवायला परत येतो."
द्रौपदीच्या पोटात खड्डा पडला. पाहुण्याला कधीच उपाशी परत पाठवायचं नसतं. ऋषी नाराज होऊन गेले, तर ते सगळ्या कुटुंबाला शाप देऊ शकत होते. तिच्या पतींनी काळजीभरल्या डोळ्यांनी तिच्याकडे पाहिलं. सगळ्यांना माहीत होतं की पात्राचं आजचं काम संपलं आहे, आणि झोपडीत अन्नाचा एक कणही नाही.
म्हणून द्रौपदी झोपडीतल्या एका शांत कोपऱ्यात गेली. तिचे हात थरथरत होते आणि डोळ्यांत पाणी आलं. या घनदाट जंगलात इतक्या जणांसाठी अन्न कुठून आणणार? तिने डोळे मिटले आणि जंगलातले आवाज आणि मनात उठणारी भीती बाजूला सारली. तिला फक्त एकच नाव आठवलं.
"कृष्णा," ती हळूच म्हणाली. कृष्ण तिचा सगळ्यात जवळचा मित्र होता, पृथ्वीवर आलेला एक देव, जो संकटात असलेल्यांना नेहमी मदत करायचा. "आता मला मदत कर." ती मागणी नव्हती. ती फक्त आपली काळजी त्याच्या हाती सोपवणं होतं, जसं एखादं मूल आपलं जड गाठोडं विश्वासाच्या माणसाच्या हातात देतं.
लगेच तिला त्या छोट्या खोलीत एक हळुवार अस्तित्व जाणवलं. तिने डोळे उघडले, तेव्हा कृष्ण तिच्यासमोर उभा होता, त्याचे काळेभोर डोळे दयाळूपणाने आणि थोड्या खोडकरपणाने भरलेले. "मी आलोय, सखी, माझ्या प्रिय मैत्रिणी," तो म्हणाला. "पण तुला सांगायला हवं, मला खूप भूक लागली आहे. मला खायला काही देशील का?"
द्रौपदीला हुंदका आला. "कृष्णा, तेच तर माझं संकट आहे! पात्र रिकामं आहे. दुर्वास आपल्या सगळ्या शिष्यांबरोबर येत आहेत, आणि माझ्याकडे त्यांच्यासाठी काहीच नाही, तुझ्यासाठीही नाही." कृष्णाचं हसू जराही बदललं नाही. "रिकामं पात्र? बघू दे मला."
तिने ते चकचकीत पात्र त्याच्याकडे आणलं, आणि त्याने नीट आत पाहिलं. "हे बघ," तो हळुवार म्हणाला. "कडेला काहीतरी चिकटलंय." त्याने आत हात घालून भाताचा एक इवलासा दाणा आणि शिजलेल्या हिरव्या पानाचा एक छोटासा कण काढला, इतका लहान की तिच्या लक्षातच आला नव्हता.
कृष्णाने ते जणू मौल्यवान रत्नं असल्यासारखे आपल्या तळहातावर धरले. "अहा," तो आनंदाने म्हणाला. "हे तर पुरेसं आहे, त्याहूनही जास्त." त्याने तो दाणा आणि ते पान मोठ्या आवडीने खाल्लं. मग डोळे मिटून तो म्हणाला, "प्रत्येक जिवात वास करणारा, अवघ्या विश्वाचा आत्मा तृप्त होवो." त्याने पुन्हा एकदा द्रौपदीकडे पाहून स्मित केलं, आणि मग तो दिसेनासा झाला.
द्रौपदी पात्र हातात धरून उभी राहिली, पूर्वीपेक्षाही जास्त गोंधळलेली. भाताचा एक दाणा काय करू शकणार होता?
इकडे नदीवर दुर्वास आणि त्यांच्या शिष्यांचं स्नान आटोपलं होतं. ऋषी त्यांना परत घेऊन जायला वळले, तेव्हा ते थांबले आणि त्यांनी पोटावर हात ठेवला. त्यांना पूर्ण तृप्त वाटत होतं, जणू नुकतीच मोठी मेजवानी झाली असावी. त्यांचे शिष्यही आश्चर्याने आणि सुस्तावलेल्या चेहऱ्याने पोटावर हात फिरवत होते.
"तू काही खाल्लंस का?" एकाने दुसऱ्याला विचारलं, आणि दुसऱ्याने मान हलवली. दुर्वासांना संकोच वाटला. आता परत गेलो, तर एक घासही खाता येणार नाही, आणि त्यामुळे यजमानांचा अपमान होईल. "आपण परत जाऊ नये," ते हळूच म्हणाले. "पांडवांचं रक्षण स्वतः कृष्ण करतो. आपल्याला आपल्यापेक्षा कितीतरी मोठ्या हाताने जेवू घातलं आहे."
म्हणून ऋषी आणि त्यांचे शिष्य कुटुंबाला आशीर्वाद देत जंगलातून निघून गेले. झोपडीत द्रौपदी वाट पाहत राहिली, पण कुणीच आलं नाही. शेवटी बातमी तिच्यापर्यंत पोहोचली, तेव्हा तिला सगळं कळलं. तिने ते छोटं तांब्याचं पात्र जवळ धरलं, आणि कृतज्ञतेचे अश्रू तिच्या गालांवरून ओघळले.
त्या संध्याकाळी दिवे लावल्यावर तिने पात्र पुन्हा धुतलं, अगदी सावकाश. या वेळी तिने आतल्या कडेवरून काळजीपूर्वक बोटं फिरवली. आणि ती हसली, कारण आता तिला कळलं होतं की प्रेमाने अर्पण केलेली अगदी लहानशी गोष्टही पुरेशी असू शकते.
बाळा, तुझ्या आईचं प्रेमाचं अगदी लहानसं कृत्यही कधी अपुरं नसतं; ते तिला दिसतं त्यापेक्षा कितीतरी जास्त भरून टाकतं.
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: महाभारत, Vana पर्व · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
पांडवांच्या वनवासाच्या काळात महाभारताचं वनपर्व सांगतं की सूर्यदेवाची देणगी असलेलं द्रौपदीचं अक्षय पात्र त्या दिवशी आधीच धुतलं गेलं होतं, तेव्हा ऋषी दुर्वास आपल्या अनेक शिष्यांसह जेवणाच्या अपेक्षेने येतात. कृष्णभक्तीत हा प्रसंग सर्वत्र सांगितला जातो, आणि भाताचा तो एक दाणा प्रेमाने अर्पण केलं तर किती थोडं पुरेसं असतं याचं घराघरातलं प्रतीक बनला आहे. कथेचं वेगळेपण असं की कृष्ण स्वतःच खायला मागत येतो, आणि त्याच्या इवल्याशा जेवणाने नदीवरचा सगळा समुदाय तृप्त होतो. गर्भावस्थेत वाचताना ती दिलासा देते की रोजची छोटी छोटी काळजीची कृत्यं पुरेशी असतात.
बाळासोबत विचार करा
एखादा प्रसंग आठवा जेव्हा सगळं अंगावर आल्यासारखं वाटलं होतं. विश्वासाच्या कोणत्या छोट्याशा कृतीने तुम्हाला मार्ग सापडला?
संकल्प: मला जे हवं ते माझ्याकडे आहे यावर माझा विश्वास आहे. माझ्या आतला बळाचा झरा कधीच आटत नाही.
आशीर्वाद: तुला आणि तुझ्या बाळाला दैवी सान्निध्याचा शांत दिलासा सदैव जाणवो. प्रेमाचा एक दाणाही जगाचं पोषण करायला पुरेसा आहे, यावर तुझा विश्वास राहो.
पात्रे
- द्रौपदी
- — काहीच उरलं नाही तेव्हा कृष्णावर विश्वास ठेवणारी प्रेमळ यजमान.
- कृष्ण
- — तिने हाक मारताच येणारा तिचा प्रिय मित्र.
- ऋषी दुर्वास
- — आनंदाने आणि तृप्त होऊन निघून जाणारे तापट ऋषी.
बोध
प्रेमाने दिलेलं थोडंसंही पुरेसं, त्याहूनही जास्त ठरू शकतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, सगळं रिकामं वाटलं तरी प्रेम मार्ग शोधतं. मी तुझ्यासाठी नेहमी इथे असेन.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
भाताच्या एका दाण्याने इतक्या लोकांचं पोट कसं भरलं?
स्रोत: महाभारत, वनपर्व (दुर्वास प्रसंग)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 27व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
भाताचा शेवटचा दाणा ही गोष्ट काय शिकवते?
महाभारतातली ही कथा परंपरेनुसार सांगते की प्रेमाने आणि शरणभावाने अर्पण केलेला एक दाणाही सगळ्या जगाला तृप्त करू शकतो. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की तणावाच्या क्षणी प्रार्थना किंवा विश्वासाचा आधार घेतल्याने आईला कमी एकटं आणि अधिक शांत वाटू शकतं.
भाताचा शेवटचा दाणा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 27 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.