Folk Tale · दिवस 63 · आठवडा 9
बिरबलाची खिचडी
बर्फासारख्या तलावात रात्रभर उभ्या राहणाऱ्याला अकबर सोनं देऊ करतात. गरीब गोपाळ ते करून दाखवतो, पण दूरच्या दिव्याने त्याला ऊब दिली म्हणे, म्हणून त्याला नकार मिळतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: न्यायी असणं म्हणजे इतरांच्या प्रामाणिक कष्टांचा मान राखणं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- बिरबल, सम्राट अकबर, गोपाळ
- मूळ ग्रंथ
- अकबर-बिरबल लोककथा (भारतीय मौखिक परंपरा)
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 63 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 9 · ७ पैकी दिवस 7
- तिमाही
- तिमाही 1
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 9: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- बिरबलाची खिचडी
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
हळुवार विनोदाने गोष्टी सुधारणाऱ्या बिरबलावर भारतीय लोकपरंपरेचं खूप प्रेम आहे, आणि ही गोष्ट घराघरात आवडीची आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की आशा, आणि ती देणारी माणसं, आईला लांबच्या, कठीण रात्री पार करायला मदत करू शकतात.
दिव्याने गोपाळला ऊब नाही, आशा दिली. त्याचं धैर्य पूर्णपणे त्याचं स्वतःचं होतं.
आग्र्याच्या एका थंडगार हिवाळी सकाळी सम्राट अकबराने राजवाड्यातल्या तलावात एक बोट बुडवलं, आणि ते पटकन बाहेर काढलं.
"बाप रे," ते म्हणाले. "या पाण्यात कुणीच रात्रभर उभं राहू शकणार नाही. कितीही सोनं दिलं तरी नाही."
त्यांच्याशेजारी बिरबल चालत होता, दरबारातला तो हुशार, प्रेमळ मनाचा मंत्री, ज्याच्याशी बोलायला त्यांना सगळ्यात जास्त आवडायचं. पाण्यावरून श्वासासारखं पातळ धुकं वर येत होतं.
बिरबल हसला. "महाराज, कुणाला सोन्याची खरंच खूप गरज असेल, तर कुणीतरी उभं राहीलही."
म्हणून सम्राटांनी घोषणा केली. जो कुणी थंड तलावात रात्रभर उभा राहील, त्याला सोन्याच्या नाण्यांची एक थैली मिळेल.
बहुतेक लोकांनी नकारार्थी मान हलवली. पण गोपाळ नावाचा एक गरीब धोबी पुढे आला. त्याचं कुटुंब उपाशी होतं. त्याच्या छोट्या मुलीला हिवाळ्यासाठी उबदार कपड्यांची गरज होती.
"मी प्रयत्न करतो," तो म्हणाला.
त्या रात्री गोपाळ छातीपर्यंत बर्फासारख्या पाण्यात उभा राहिला. तारे उगवले, तीक्ष्ण आणि उजळ. वारा वाहत होता. त्याचे दात कडकडत होते. पण दूरवर, राजवाड्यात उंचावर, एका खिडकीत एक छोटा दिवा तेवत होता. गोपाळने त्या दिव्यावर नजर खिळवली. त्याने त्याच्या उबेची कल्पना केली. त्याला आपल्या मुलीचा चेहरा आठवला. आणि तो रात्रभर तिथे उभा राहिला.
सकाळी पहारेकऱ्यांनी त्याला बाहेर काढलं, घोंगड्यांत गुंडाळलं आणि दरबारात आणलं.
"तू हे कसं केलंस?" सम्राटांनी आश्चर्याने विचारलं.
"महाराज, मी राजवाड्याच्या खिडकीतल्या दिव्याकडे पाहत राहिलो," गोपाळ म्हणाला. "त्याने मला आशा दिली. आशा दुरूनसुद्धा मनाला ऊब देते."
एका दरबाऱ्याने नाक मुरडलं. "म्हणजे दिव्याने त्याला ऊब दिली!" तो म्हणाला. "त्याने सोनं खरोखर कमावलं नाही."
सम्राटांनी भुवया आकसून विचार केला. "कदाचित तसंच असेल," ते हळूच म्हणाले. आणि गोपाळला रिकाम्या हाती घरी पाठवलं गेलं.
बिरबल काहीच बोलला नाही. पण दुसऱ्या दिवशी तो दरबारात आला नाही. त्यानंतरच्या दिवशीही आला नाही.
अकबराला आपल्या मित्राची आठवण येऊ लागली. त्यांनी एक निरोप्या पाठवला. निरोप्या परत येऊन म्हणाला, "बिरबल म्हणतात, खिचडी शिजली की लगेच येईन."
आणखी एक दिवस गेला. तरीही बिरबल आला नाही. म्हणून सम्राट स्वतः बिरबलाच्या घरी गेले.
अंगणात त्यांना एक फारच विचित्र दृश्य दिसलं. बिरबलाने जमिनीवर फक्त चार काटक्यांची एक छोटीशी शेकोटी केली होती. आणि तिच्या खूप वर, एका उंच झाडाच्या फांदीला, तांदूळ आणि डाळीने भरलेलं एक मातीचं मडकं टांगलेलं होतं.
बिरबल शेकोटीजवळ बसून शांतपणे वाट पाहत होता.
"बिरबल!" सम्राट ओरडले. "हे काय करतोयस? ते मडकं शेकोटीच्या खूप वर आहे. अशाने खिचडी कधीच शिजणार नाही!"
बिरबलाने हळुवार हसत वर पाहिलं. "पण महाराज," तो म्हणाला, "थंड तलावात उभ्या असलेल्या माणसाला राजवाड्याच्या टोकावरच्या दूरच्या दिव्याने ऊब मिळू शकते, तर माझी खिचडी तिच्या थोड्याच खाली असलेल्या शेकोटीने नक्कीच शिजेल, नाही का?"
सम्राटांनी तोंड उघडलं. मग पुन्हा बंद केलं. त्यांनी वर दूरच्या मडक्याकडे पाहिलं. खाली छोट्या ज्योतीकडे पाहिलं.
आणि मग ते हसू लागले. मोठं, उबदार, गडगडाटी हसू.
"बिरबल, मित्रा," ते म्हणाले, "आज तू काहीतरी शिजवलंसच. तू माझ्यासाठी एक धडा शिजवलास. दिव्याने गोपाळला ऊब नाही, आशा दिली. त्याचं धैर्य पूर्णपणे त्याचं स्वतःचं होतं."
त्याच दुपारी अकबराने गोपाळला बोलावून घेतलं. त्यांनी त्याला सोन्याची थैली दिली, त्याच्या मुलीसाठी एक जास्तीची उबदार घोंगडी दिली, आणि स्वतः सम्राटांनी त्याची माफी मागितली. आनंदाश्रू डोळ्यांत घेऊन गोपाळने वाकून नमस्कार केला.
आणि बिरबल? त्याने झाडावरून मडकं खाली काढलं, थेट शेकोटीवर ठेवलं, आणि अतिशय चविष्ट खिचडी शिजवली. मऊ भात, सोनेरी डाळ, एक चमचा तूप, चिमूटभर जिरं. त्याने ती अंगणातच, दोन साध्या वाडग्यांत, सम्राटांबरोबर वाटून खाल्ली.
"खूप दिवसांनी इतकं चांगलं जेवण मिळालं," वाडग्यावर हात शेकत अकबर म्हणाले.
"महाराज, न्याय नेहमीच चवदार लागतो." डोळा मारत बिरबल म्हणाला.
शहराच्या पलीकडे दूर, एका धोब्याच्या छोट्याशा घरात, एक छोटी मुलगी नव्याकोऱ्या घोंगडीखाली झोपी जात होती, आणि तिचे बाबा तिच्याजवळ बसून आपल्या स्वतःच्या खिडकीत तेवणाऱ्या छोट्या दिव्याकडे पाहत होते.
बाळा, आत्ता तुझ्यासाठी कितीतरी दिवे तेवत आहेत. प्रेमाचे अनेक दिवे तुझ्यासाठी तेवत आहेत. आणि प्रत्येक दिवा आशेने भरलेला आहे.
लोककथा मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: लोक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
अकबर-बिरबलाच्या गोष्टी भारतीय मौखिक परंपरेचा एक लाडका धागा आहेत, आजी-आजोबा त्या सांगतात आणि मुलांच्या पुस्तकांत छापल्या जातात; त्यात बिरबल अन्यायाला वादाने नव्हे तर हजरजबाबीपणाने उत्तर देतो. बिरबलाची खिचडी इतकी ओळखीची आहे की हिंदीत 'बीरबल की खिचड़ी' ही म्हण कायमच वेळ लागणाऱ्या गोष्टीसाठी वापरतात. या आवृत्तीचं वेगळेपण तिच्या मनात आहे: आपल्या मुलीच्या उबदार कपड्यांसाठी थंडीत उभा राहणारा धोबी, आणि फक्त हसणारा नव्हे तर माफी मागून घोंगडीही देणारा सम्राट. हा विनोद एक मूर्ख निर्णय उघडा पाडतो आणि मग तो सुधारतो. न्याय नेहमीच चवदार लागतो ही शेवटची ओळ होणाऱ्या आईसाठी ही गोष्ट आनंदी, दिलासा देणारी बनवते.
बाळासोबत विचार करा
तुमच्यासाठी 'खिडकीतला दिवा' कोणता आहे, गरज असताना तुम्हाला आशा देणारी गोष्ट?
संकल्प: खिडकीतल्या दिव्यासारखी मी आशा धरून ठेवते, आणि ती रात्रभर माझ्या मनाला ऊब देते.
आशीर्वाद: आशा तुमचं मन उजळवो आणि तुम्हाला सुंदर नव्या सुरुवातींकडे घेऊन जावो.
पात्रे
- बिरबल
- — हसत हसत न्याय शिकवणारा हुशार मंत्री.
- सम्राट अकबर
- — न्याय काय आहे ते पाहायला शिकणारे राजे.
- गोपाळ
- — आपल्या मुलीसाठी न थांबणारा कष्टाळू धोबी.
बोध
न्यायी असणं म्हणजे इतरांच्या प्रामाणिक कष्टांचा मान राखणं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तू नेहमी न्यायी आणि प्रेमळ राहा, आणि जे योग्य आहे त्यासाठी हळुवारपणे उभा राहा.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
दूरच्या ज्योतीवर खिचडी कधीच का शिजू शकली नसती?
स्रोत: अकबर-बिरबल लोककथा (भारतीय मौखिक परंपरा)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी काही मिनिटे ध्यान आणि श्वसन करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 9व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बिरबलाची खिचडी ही गोष्ट काय शिकवते?
हळुवार विनोदाने गोष्टी सुधारणाऱ्या बिरबलावर भारतीय लोकपरंपरेचं खूप प्रेम आहे, आणि ही गोष्ट घराघरात आवडीची आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की आशा, आणि ती देणारी माणसं, आईला लांबच्या, कठीण रात्री पार करायला मदत करू शकतात.
बिरबलाची खिचडी गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 9 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.