Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Mahabharata · દિવસ 124 · અઠવાડિયું 18

અર્જુન અને શાંત સવાર

દ્રોણના વનના આશ્રમમાં અર્જુન બધા કરતાં વધુ ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કરે છે. એક પવનવાળી સાંજે દીવા ઓલવાઈ જાય છે, છતાં અંધારામાં તેનો હાથ ભોજન શોધી લે છે.

વાર્તાની શીખ: સ્થિર અભ્યાસ મહેનતને કળામાં ફેરવે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
અર્જુન, ગુરુ દ્રોણ
સ્રોત ગ્રંથ
મહાભારત
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 124 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 18 · 7 માંથી દિવસ 5
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 2
આ અઠવાડિયે બાળક
બાળકના કાન પોતાની અંતિમ જગ્યાએ છે. ઘણી માતાઓ પહેલી હલનચલન (ક્વિકનિંગ) અનુભવે છે. અઠવાડિયું 18: બાળકનો વિકાસ

મહાભારત કહે છે કે અંધારામાં જમતાં જમતાં અર્જુનને સમજાયું કે આંખો ન જોઈ શકે ત્યારે અભ્યાસ તેને માર્ગ બતાવી શકે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે નાની, રોજ પુનરાવર્તિત ટેવો, જેમ કે થોડી મિનિટનો શ્વાસ-અભ્યાસ, સમય જતાં ઘણું ઉમેરે છે, બિલકુલ અર્જુનની શાંત સવારોની જેમ.

કોઈ એક મોટો પ્રયત્ન માણસને નિપુણ નથી બનાવતો. હજાર શાંત સવારો બનાવે છે.

લાંબા ભોજનખંડની ખુલ્લી બારીમાંથી પવનનો એક ઝપાટો આવ્યો અને બધા દીવા ઓલવી નાખ્યા. ખંડમાં ઘોર અંધારું થઈ ગયું.

હસ્તિનાપુરના નાના રાજકુમારો પોતાના ગુરુ દ્રોણના વનના આશ્રમમાં રાતનું ભોજન કરતા હતા. બીજા છોકરાઓ હસ્યા અને કોઈ દીવો લાવે એ માટે બૂમ પાડી. પણ અર્જુન એકદમ શાંત બેસી રહ્યો.

આખો દિવસ રાજકુમારો ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કરતા. તેઓ ધનુષ્ય પકડતાં, દોરી ખેંચતાં, ધીમો શ્વાસ લેતાં અને તીર છોડતાં શીખતા. કેટલાક દિવસે તીર બરાબર જતાં. ઘણા દિવસે નહીં. બધા શિષ્યોમાં અર્જુન સૌથી વધુ મહેનત કરતો. પણ તેનેય ક્યારેક લાગતું કે તે પૂરતો ઝડપથી સુધરતો નથી. તેનાં તીર નિશાનની નજીક પડતાં, પણ હંમેશાં વચ્ચોવચ નહીં.

હવે, અંધારામાં, તેણે કંઈક નવાઈભર્યું જોયું. તેનો હાથ હજી પણ થાળી શોધી લેતો હતો. તેની આંગળીઓ હજી પણ ભાત ભેગા કરતી હતી. તેનો હાથ દરેક વખતે, ચૂક્યા વગર, મોં સુધી પહોંચતો હતો.

"આ કેવી રીતે?" તેને નવાઈ લાગી. "મને કશું દેખાતું નથી. છતાં મારો હાથ રસ્તો જાણે છે."

પછી તેને સમજાયું. તેનો હાથ રસ્તો જાણતો હતો કારણ કે નાનપણથી રોજ, હજારો વાર, તેણે આ કર્યું હતું. અભ્યાસે એને એટલું સારું શીખવ્યું હતું કે હવે એને આંખોની જરૂર જ નહોતી.

તેના મનમાં એક શાંત આનંદ ભરાઈ ગયો. "જો મારો હાથ અંધારામાં જમતાં શીખી શકે," તેણે વિચાર્યું, "તો અંધારામાં તીર ચલાવતાંય શીખી શકે. એને ફક્ત રોજેરોજ અભ્યાસની જરૂર છે."

એ રાતે તે પવનનો અવાજ સાંભળતો જાગતો પડ્યો રહ્યો. સૂર્યોદયના ઘણા પહેલાં, તારા હજી ચમકતા હતા અને આશ્રમ સૂતો હતો ત્યારે, તે ચૂપચાપ ઊઠ્યો, ધનુષ્ય ઉપાડ્યું અને અભ્યાસના મેદાને ગયો.

દુનિયા રાખોડી અને શાંત હતી. ઘાસ પર ઝાકળ હતી. ક્યાંક એક પંખી ગાયું, પછી ચૂપ થઈ ગયું. અર્જુનને નિશાન માંડ દેખાતું હતું, મેદાનના છેડે ફક્ત એક ઝાંખો આકાર.

તેણે ધીમો શ્વાસ લીધો. દોરી ખેંચી. તીર છોડ્યું.

તે ચૂકી ગયું.

તેણે ફરી શ્વાસ લીધો. બીજું તીર. એ પણ ચૂકી ગયું.

અર્જુન ગુસ્સે ન થયો. તે બસ પોતાનાં તીર ભેગાં કરવા ગયો, પાછો આવ્યો અને ફરી શરૂ કર્યું. તે દરેક તીરને સાંભળતો, ઊડતી વખતનો ધીમો ગુંજારવ, પડતી વખતનો ધબ અવાજ. ધીમે ધીમે તેના કાન અને હાથ એ શીખવા લાગ્યા જે તેની આંખો જોઈ શકતી નહોતી.

બીજી સવારે તે ફરી વહેલો ઊઠ્યો. અને એ પછીની સવારે પણ. કેટલીક સવારે તેના હાથ દુખતા. કેટલીક સવારે તેને પથારીમાં રહેવાનું મન થતું. પણ તેને અંધારો ભોજનખંડ યાદ આવતો, અને તે જતો.

એક સવારે દ્રોણ વહેલા જાગ્યા અને અભ્યાસના મેદાનમાંથી ધીમો અવાજ સાંભળ્યો. ગુંજ. ધબ. ગુંજ. ધબ. તેઓ ચૂપચાપ બહાર આવ્યા અને એક ઝાડ પાછળ ઊભા રહ્યા. ત્યાં ઝાંખા અજવાળામાં તેમનો નાનો શિષ્ય એકલો હતો, માંડ દેખાતા નિશાન તરફ તીર પર તીર છોડતો. અને તીર વચ્ચોવચની વધુ ને વધુ નજીક પડતાં હતાં.

દ્રોણ લાંબા સમય સુધી જોતા રહ્યા. પછી તેઓ બહાર આવ્યા.

અર્જુને ફરીને પ્રણામ કર્યા. "ક્ષમા કરો, ગુરુદેવ. મારો કોઈને જગાડવાનો ઇરાદો નહોતો."

દ્રોણ હસ્યા. "મને કહે, અર્જુન. તું અંધારામાં અભ્યાસ કેમ કરે છે?"

અર્જુને તેમને પવનવાળી સાંજ, ભાત અને રસ્તો જાણતા હાથની વાત કરી. "મને લાગ્યું," તેણે શરમાતાં કહ્યું, "કે જો હું પૂરતો અભ્યાસ કરું, તો આંખો મદદ ન કરી શકે ત્યારે પણ મારા હાથ શીખી જશે."

દ્રોણે તેના ખભે હાથ મૂક્યો. "તેં દરેક કળાનું સૌથી જૂનું રહસ્ય શોધી કાઢ્યું છે," તેમણે કહ્યું. "કોઈ એક મોટો પ્રયત્ન માણસને નિપુણ નથી બનાવતો. હજાર શાંત સવારો બનાવે છે. ધીરજ ધનુષ્યની દોરી છે. અભ્યાસ તીર છે. અને શાંત મન એ હાથ છે જે બંનેને પકડે છે."

તેઓ બોલતા હતા ત્યાં સૂરજ વૃક્ષો ઉપર ઊગ્યો. સોનેરી અજવાળું મેદાન પર ફેલાઈ ગયું. અર્જુને હવે ચોખ્ખા અને ચમકતા નિશાન સામે જોયું, અને જોયું કે તેનાં કેટલાં બધાં તીર વચ્ચોવચ લાગ્યાં હતાં.

તેણે ન તો જયજયકાર કર્યો, ન બૂમ પાડી. તે બસ હસ્યો અને ફરી પોતાનાં તીર ભેગાં કરવા નમ્યો.

સમય જતાં અર્જુન પોતાના યુગનો સૌથી ઉત્તમ ધનુર્ધર બન્યો. પણ તે એ પવનવાળી સાંજ ક્યારેય ન ભૂલ્યો, ન એ શાંત સવારો જ્યારે કોઈ જોતું નહોતું અને તે બસ શીખતો હતો, એક સમયે એક તીર.

નાનકડા, તું પણ રોજ અભ્યાસ કરે છે, તારા પોતાના શાંત અંધારામાં ખેંચાતો અને ફરતો, અને દરેક વખતે થોડો વધુ મજબૂત બનતો.

આગળની વાર્તા વાંચો →અંધારામાં અભ્યાસ કરતો અર્જુન

મહાભારત માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: મહાભારત, Adi પર્વ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

મહાભારતનું આદિ પર્વ દ્રોણ પાસે કુરુ રાજકુમારોની તાલીમનું વર્ણન કરે છે, જેમાં એ સાંજ પણ છે જ્યારે પવને દીવા ઓલવી નાખ્યા અને અંધારામાં સહેલાઈથી જમતા અર્જુનને સમજાયું કે તેનો હાથ જોયા વગર તીર ચલાવતાં શીખી શકે. પક્ષીની આંખના પ્રખ્યાત પાઠ કરતાં આ પ્રસંગ ઘણો ઓછો કહેવાય છે, અને સ્વભાવમાં વધુ શાંત છે. અહીં કોઈ સ્પર્ધા કે હરીફ નથી — ફક્ત એક છોકરો જે જમતી વખતે એક સાધારણ વાત નોંધે છે અને સવાર પછી સવાર અભ્યાસના મેદાને પાછો આવે છે, ગુસ્સા વગર તીર ભેગાં કરતો. હજાર શાંત સવારો વિશેની દ્રોણની વાત એને પ્રતિભા કરતાં ધીરજની વાર્તા બનાવે છે, ગર્ભાવસ્થાનાં લાંબાં, સ્થિર અઠવાડિયાં માટે યોગ્ય વિચાર.

અંધારામાં અભ્યાસ કરવો એ અર્જુનના સમર્પણનું સૌથી વધુ ટાંકવામાં આવતું ઉદાહરણ બની ગયું; આદિ પર્વ કહે છે કે આ જોઈને દ્રોણે વચન આપ્યું કે કોઈ ધનુર્ધર તેમનાથી આગળ નહીં નીકળે. કેરળના કલરિપયટ્ટુ જેવી ભારતીય યુદ્ધ-કળા પરંપરાઓ આજે પણ શિષ્યોને કૌશલ્ય પહેલાં ધ્યાન અને શ્વાસ સાધના શીખવે છે, ઘણી વાર પરોઢે શરૂ કરીને. યોગ અને આયુર્વેદ પરંપરામાં સૂર્યોદયથી આશરે દોઢ કલાક પહેલાંનો સમય બ્રહ્મ મુહૂર્ત કહેવાય છે અને ભણતર તથા ધ્યાન માટે સૌથી સારો મનાય છે. અભ્યાસના મહત્ત્વ પર શાળાઓની ઘણી વાતો આ જ દૃશ્યથી શરૂ થાય છે. ભાવિ માતા માટે સવારની શાંત પળો ધીમા શ્વાસ, મોટેથી વાંચવા અને બસ બાળક સાથે રહેવાનો કોમળ સમય બની શકે.

બાળક સાથે વિચારો

કયો નાનો રોજનો અભ્યાસ અત્યારે ચૂપચાપ મને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યો છે?

સંકલ્પ: હું નાનાં, ધીરજભર્યાં પગલાંથી વધુ મજબૂત બનું છું, અને જરૂર પડે ત્યારે શાંતિથી ફરી શરૂ કરું છું.

આશીર્વાદ: તમારું હૃદય શાંત રહે, તમારી યાત્રા આનંદભરી રહે, અને તમારા બાળકને સુંદર ગુણોનો આશીર્વાદ મળે.

પાત્રો

અર્જુન
— એક નાનો રાજકુમાર, જે નાની વાતો નોંધે છે અને પ્રેમથી અભ્યાસ કરે છે.
ગુરુ દ્રોણ
— વનના આશ્રમમાં રાજકુમારોના ગુરુ.

બોધ

સ્થિર અભ્યાસ મહેનતને કળામાં ફેરવે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, તું રોજ મોટો થવાનો અભ્યાસ કરે છે, અને મને તારા પર બહુ ગર્વ છે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

દીવા ઓલવાઈ ગયા ત્યારે અર્જુન શું શીખ્યો?

સ્રોત: મહાભારત, આદિ પર્વ (દ્રોણ પાસે અર્જુનની તાલીમ)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 18મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

સંબંધિત વાર્તાઓ

  • ગુરુની બે યાત્રાઓ · દિવસ 218

    મળતી આવતી વાર્તા

    મહાભારત પરંપરાની આ લોકપ્રિય બોધકથા કહે છે કે આપણે બીજામાં એ જ જોઈએ છીએ જે આપણી અંદર હોય છે. તે માતા-પિતાને પોતે દુનિયાને કઈ નજરે જુએ છે તે તરફ ધ્યાન આપવા કહે છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે વધુ દયાળુ, ઉદાર દૃષ્ટિ કેળવવાથી રોજનો તણાવ હળવો થઈ શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

અર્જુન અને શાંત સવાર વાર્તા શું શીખવે છે?

મહાભારત કહે છે કે અંધારામાં જમતાં જમતાં અર્જુનને સમજાયું કે આંખો ન જોઈ શકે ત્યારે અભ્યાસ તેને માર્ગ બતાવી શકે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે નાની, રોજ પુનરાવર્તિત ટેવો, જેમ કે થોડી મિનિટનો શ્વાસ-અભ્યાસ, સમય જતાં ઘણું ઉમેરે છે, બિલકુલ અર્જુનની શાંત સવારોની જેમ.

અર્જુન અને શાંત સવાર ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 18 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો