Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Mahabharata · દિવસ 59 · અઠવાડિયું 9

અર્જુન અને શાંત સરોવર

બાળ અર્જુનનાં બાણ નિશાન ચૂકતાં રહે છે, અને તેઓ તંગ અને દુઃખી થઈ જાય છે. ગુરુ દ્રોણ તેમને એક સ્થિર સરોવર બતાવે છે જે એકલું છોડીએ ત્યારે જ સ્વચ્છ થાય છે.

વાર્તાની શીખ: શાંત મન આપણી કળાને ઝળકવા દે છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
અર્જુન, ગુરુ દ્રોણ
સ્રોત ગ્રંથ
મહાભારત
વાંચન સમય
5 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 59 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 9 · 7 માંથી દિવસ 3
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 1
આ અઠવાડિયે બાળક
બધાં જરૂરી અંગો બનવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. નાનકડા સ્નાયુઓ બાળકને હલવા દે છે. અઠવાડિયું 9: બાળકનો વિકાસ

ભારતીય પરંપરાએ લાંબા સમયથી શાંત મનને સ્થિર પાણી સાથે સરખાવ્યું છે, અને ગુરુઓ સદીઓથી આ છબીનો ઉપયોગ કરતા આવ્યા છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ધીમો શ્વાસ અને વિચારોને જબરદસ્તીથી દૂર કરવાને બદલે ઠરવા દેવાથી ગર્ભાવસ્થામાં ચિંતા હળવી થઈ શકે છે.

આકાશ હજી ત્યાં જ છે. મને બસ દેખાતું નથી.

અર્જુનનું બાણ નિશાનથી એક હાથ નીચે ઘાસમાં ધબ દઈને ખૂંપી ગયું, અને તેમણે દાંત ભીંસીને બીજું બાણ લીધું.

તેઓ હજી છોકરા હતા, અને ભાઈઓ સાથે ગુરુ દ્રોણની વનશાળામાં ભણતા હતા. દરેક દિવસ પાઠોથી ભરેલો રહેતો. પાંડવ રાજકુમારો ઘોડેસવારી અને તરવાનું, ધનુષ્ય પર પણછ ચડાવવાનું અને તારા વાંચવાનું શીખતા. એ બધામાં અર્જુન સૌથી વધુ મહેનત કરતા. તેઓ પક્ષીઓ પહેલાં જાગતા અને ચંદ્ર પછી સૂતા.

પણ આ ઋતુમાં કંઈક ખોટું થઈ ગયું હતું. તેમનાં બાણ ભટકવા લાગ્યાં હતાં. એક થોડું ઊંચું જતું. બીજું થોડું નીચું. અને જેટલી વધુ કોશિશ કરતા, તેટલું વધુ ચૂકતા. તેમના ખભા તંગ થઈ ગયા. જડબું તંગ થઈ ગયું. શ્વાસ પણ ટૂંકો અને ઝડપી થઈ ગયો.

એ સાંજે, આખો દિવસ નિશાન ચૂક્યા પછી, તેમણે ધનુષ્ય ફેંકી દીધું અને માથું હાથમાં લઈને એક પથ્થર પર બેસી ગયા.

ગુરુ દ્રોણે તેમને જોયા. તેમણે ઠપકો ન આપ્યો. તેમણે બસ કહ્યું, "આવ, અર્જુન. મારી સાથે ચાલ."

તેઓ સાથે ઝાડો વચ્ચેથી ચાલ્યા. રસ્તો ખરેલાં પાંદડાંથી નરમ હતો. ઉપર પોપટ કલબલ કરતા હતા, અને આકાશ સોનેરી થતાં ચૂપ થઈ ગયા. છેવટે તેઓ ઊંચાં સાલનાં ઝાડોના ઘેરામાં છુપાયેલા એક નાના સરોવર પાસે પહોંચ્યા.

સરોવર બિલકુલ સ્થિર હતું. તેના પર એક પણ લહેર નહોતી. તેની સપાટીમાં અર્જુન આખું આકાશ જોઈ શકતા હતા: ગુલાબી વાદળો, પહેલો ઝાંખો તારો, ઝાડોની કાળી ટોચો, અને સામે છેડે એક પગે ઊભેલો બગલો પણ. બધું ત્યાં હતું, સ્પષ્ટ અને ઉજળું, જાણે પહેલી દુનિયાની નીચે ચૂપચાપ એક બીજી દુનિયા સૂતી હોય.

"પાણીમાં જો," દ્રોણે કહ્યું. "તને શું દેખાય છે?"

"મને આકાશ દેખાય છે," અર્જુને કહ્યું. "ઝાડ દેખાય છે. મારો પોતાનો ચહેરો દેખાય છે."

દ્રોણે નમીને એક નાનો કાંકરો ઉપાડ્યો, અને સરોવરની વચ્ચે ફેંક્યો.

છપાક.

વર્તુળો ફેલાયાં, મોટાં અને મોટાં. ગુલાબી વાદળો ટુકડા થઈ ગયાં. તારો ધ્રૂજીને ગાયબ થઈ ગયો. બગલો ડગમગતો રાખોડી ધાબો બની ગયો. અર્જુનનો પોતાનો ચહેરો આકારોનો ગૂંચવાડો બની ગયો.

"હવે શું દેખાય છે?"

"કંઈ સ્પષ્ટ નથી," અર્જુને કહ્યું. "બધું હાલે છે."

"શું આકાશ જતું રહ્યું?"

"ના, ગુરુજી. આકાશ હજી ત્યાં જ છે. મને બસ દેખાતું નથી."

દ્રોણ હસ્યા. "તો રાહ જો."

એટલે તેઓ રાહ જોતા રહ્યા. અર્જુનને કંઈક કરવું હતું. તેમને હાથ લંબાવીને પાણી સરખું કરવું હતું. પણ દ્રોણે માથું ધુણાવ્યું.

"તેને અડવાથી વધુ લહેરો જ થશે. બસ બેસ. બસ શ્વાસ લે."

અર્જુન બેઠા. તેમણે સાંજની ઠંડી હવા ધીમે ધીમે અંદર લીધી. ધીમે ધીમે બહાર કાઢી. એક તમરું ગાવા લાગ્યું. પાણી પરનાં વર્તુળો ઝાંખાં થતાં ગયાં. થોડું થોડું કરીને, વાદળોના ટુકડા ફરી જોડાયા. તારો પાછો આવ્યો, સ્થિર અને ઉજળો. બગલો ફરી પોતાના એક પાતળા પગ પર આખો ઊભો દેખાયો. અને વચ્ચે અર્જુનનો ચહેરો હતો, હવે શાંત, તેમની સામે જોતો.

"તારું મન આ સરોવર જેવું છે," દ્રોણે કોમળતાથી કહ્યું. "જ્યારે તે સ્થિર હોય, ત્યારે તે તને બધું જેવું છે તેવું બતાવે છે. જ્યારે તું ચિંતામાં હોય, કે પોતાના પર ગુસ્સે હોય, ત્યારે જાણે તું આખો દિવસ તેમાં કાંકરા ફેંકતો હોય. નિશાન હજી ત્યાં જ છે. તારી કળા હજી ત્યાં જ છે. તને બસ લહેરોમાંથી દેખાતાં નથી."

અર્જુન ઘણી વાર સુધી ચૂપ રહ્યા. પછી તેમણે પૂછ્યું, "ગુરુજી, હું સરોવરને સ્થિર કેવી રીતે રાખું?"

"જબરદસ્તીથી નહીં," દ્રોણે કહ્યું. "જબરદસ્તી પણ એક બીજો કાંકરો જ છે. તારા શ્વાસ પર ધ્યાન આપ. તેને ધીમો થવા દે. દરેક વિચારને ઠરવા દે, જેમ વર્તુળો ઠરે છે. પછી જો."

બીજી સવારે, અર્જુન વહેલા અભ્યાસના મેદાને આવ્યા. ધનુષ્ય ઉપાડતાં પહેલાં તેઓ સ્થિર ઊભા રહ્યા અને આંખો બંધ કરી. તેમણે સાલનાં ઝાડો નીચેનું છુપાયેલું સરોવર કલ્પ્યું. તેમણે શ્વાસ લાંબો અને ધીમો થવા દીધો. તેમણે ખભા નરમ થતા અને જડબું ઢીલું થતું અનુભવ્યું.

પછી તેમણે આંખો ખોલી, પણછ ખેંચી, અને ફક્ત નિશાન સામે જોયું. ચિંતાઓ સામે નહીં. ગઈકાલની ચૂકો સામે નહીં. ફક્ત નિશાન.

બાણ સીધું અને સાચું ગયું.

તેમણે બૂમ ન પાડી કે કૂદાકૂદ ન કરી. તેઓ બસ હસ્યા, ફરી શ્વાસ લીધો, અને એ જ શાંત રીતે બીજું બાણ ખેંચ્યું. તેમના ભાઈઓએ જોયું કે તેઓ જુદા લાગતા હતા. કોઈક રીતે હળવા, જાણે પોતાની અંદર એક શાંત જગ્યા લઈને ફરતા હોય.

અર્જુન મોટા થઈને આખા દેશના સૌથી ઉત્તમ ધનુર્ધર બન્યા. પણ તેમને હંમેશાં યાદ રહ્યું કે તેમણે સાચે જ જે પહેલી વસ્તુ શીખી હતી તે ધનુષ્ય ખેંચવાની નહોતી. તે સ્થિર પાણી પાસે બેસીને લહેરો ઠરે તેની રાહ જોવાની હતી.

જંગલમાં ક્યાંક, એ નાનું સરોવર આજે રાતે પણ સાલનાં ઝાડો નીચે શાંત પડ્યું છે, પોતાના પાણીમાં આખું આકાશ સાચવીને.

નાનકડા, જ્યારે દુનિયા ડગમગતી લાગે, ત્યારે પણ આકાશ ત્યાં જ હોય છે, અને લહેરો હંમેશાં ઠરી જાય છે.

આગળની વાર્તા વાંચો →અર્જુન અને શાંત સવાર

મહાભારત માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: મહાભારત · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

ગુરુ દ્રોણ પાસે અર્જુનની તાલીમ આખી મહાભારત પરંપરામાં પ્રસિદ્ધ છે, ખાસ કરીને એ પળ માટે જ્યારે તેમને ફક્ત પક્ષીની આંખ દેખાઈ હતી. એ પરંપરાથી પ્રેરિત આ મૌલિક પુનઃકથન તેમના બાળપણનું એક શાંત પ્રકરણ કલ્પે છે: એક ઋતુ જ્યારે શ્રેષ્ઠ શિષ્ય વારંવાર નિશાન ચૂકે છે. સંપૂર્ણ એકાગ્રતાની ઉજવણી કરવાને બદલે, તે નિરાશા, તંગ ખભા અને ફેંકી દીધેલા ધનુષ્યથી શરૂ થાય છે. દ્રોણનો જવાબ છે સાલનાં ઝાડો વચ્ચે છુપાયેલું એક સરોવર અને એક કાંકરો, જે બતાવે છે કે આકાશ ક્યારેય જતું નથી, ફક્ત લહેરોથી ઢંકાય છે, અને પાણીને અડવાથી વધુ લહેરો થાય છે. આવનાર બાળકની મા માટે, તેની સાદી શ્વાસની છબી આરામ પહેલાં ચિંતિત મનને શાંત કરવાની એક સુંદર રીત આપે છે.

મહાભારતમાં સરોવર અને શાંત જળ વારંવાર આવે છે. પાંડવો વનના એક સરોવરે પ્રશ્ન પૂછનાર યક્ષને મળે છે, અને ઘણી લોકપ્રિય કથાઓમાં અર્જુન ફરતા લક્ષ્યને માત્ર પાણીમાં તેના પ્રતિબિંબને જોઈને વીંધે છે અને દ્રૌપદીનું વરણ પામે છે. પરંપરાગત તીરંદાજી આ પ્રદેશમાં આજે પણ જીવંત છે — મેઘાલયની ખાસી ટેકરીઓની વાંસના ધનુષ્યવાળી સ્પર્ધાઓથી લઈને ભૂતાન સુધી, જ્યાં તે રાષ્ટ્રીય રમત છે. યોગ શિક્ષકો ઘણી વાર શાંત મનની સરખામણી લહેર વગરના સરોવર સાથે કરે છે, જેમાં તળિયું સ્પષ્ટ દેખાય છે — આ છબી યોગસૂત્રના મનની તરંગોને શાંત કરવાના વિચાર સુધી જાય છે. ભાવિ માતા માટે આ ચિત્ર વિશ્રામ આપે છે — જ્યારે પાણી સ્થિર થાય છે, બધું ફરી સ્પષ્ટ દેખાવા લાગે છે.

બાળક સાથે વિચારો

હમણાં હું મારા મનમાં ચિંતાનો કયો કાંકરો ફેંકતી રહી છું, અને તેને ઠરવામાં શું મદદ કરે છે?

સંકલ્પ: હું મારા મનને સ્થિર પાણીની જેમ ઠરવા દઉં છું, અને મને સ્પષ્ટ દેખાય છે.

આશીર્વાદ: તમારું મન શાંત રહે અને તમારું હૃદય જ્ઞાનના માર્ગે ચાલે.

પાત્રો

અર્જુન
— એક મહેનતુ યુવાન ધનુર્ધર, જે શાંત રહેતાં શીખે છે.
ગુરુ દ્રોણ
— એક ધીરજવાળા ગુરુ, જે શાંત સરોવરથી શીખવે છે.

બોધ

શાંત મન આપણી કળાને ઝળકવા દે છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

નાનકડા, ચાલ સાથે ધીમે શ્વાસ લઈએ. શાંત અને સ્થિર, એક શાંત સરોવરની જેમ.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

કાંકરો પડ્યો ત્યારે સરોવરને શું થયું?

સ્રોત: મહાભારત પરંપરાથી પ્રેરિત (મૌલિક પુનઃકથન)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગાયત્રી મંત્રનો જાપ અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 9મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

સંબંધિત વાર્તાઓ

  • ગુરુની બે યાત્રાઓ · દિવસ 218

    મળતી આવતી વાર્તા

    મહાભારત પરંપરાની આ લોકપ્રિય બોધકથા કહે છે કે આપણે બીજામાં એ જ જોઈએ છીએ જે આપણી અંદર હોય છે. તે માતા-પિતાને પોતે દુનિયાને કઈ નજરે જુએ છે તે તરફ ધ્યાન આપવા કહે છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે વધુ દયાળુ, ઉદાર દૃષ્ટિ કેળવવાથી રોજનો તણાવ હળવો થઈ શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

અર્જુન અને શાંત સરોવર વાર્તા શું શીખવે છે?

ભારતીય પરંપરાએ લાંબા સમયથી શાંત મનને સ્થિર પાણી સાથે સરખાવ્યું છે, અને ગુરુઓ સદીઓથી આ છબીનો ઉપયોગ કરતા આવ્યા છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે ધીમો શ્વાસ અને વિચારોને જબરદસ્તીથી દૂર કરવાને બદલે ઠરવા દેવાથી ગર્ભાવસ્થામાં ચિંતા હળવી થઈ શકે છે.

અર્જુન અને શાંત સરોવર ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 9 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો