Saints & Scientists · दिवस 146 · आठवडा 21
सूरदासांची दृष्टी
जन्मापासून अंध असलेले सूरदास जगाला आवाज, स्पर्श आणि गाण्यातून ओळखतात. ते चालत वृंदावनला जातात आणि यमुनेकाठी छोट्या कृष्णाचं गाणं गातात.
गोष्टीचे तात्पर्य: जे डोळ्यांना दिसत नाही, ते मनाला दिसू शकतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- सूरदास, त्यांची आई
- मूळ ग्रंथ
- पुष्टिमार्ग परंपरेतील अष्टछाप कवी सूरदास यांचं जीवन
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 146 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 21 · ७ पैकी दिवस 6
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 21: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- सूरदासांची दृष्टी
- मंत्र
- विष्णुसहस्रनाम
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
परंपरेनुसार ब्रजचे अंध कवी सूरदास कृष्णाला मनाने पाहायचे, आणि त्यांची पदं आजही उत्तर भारतभर गायली जातात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन असं सुचवतं की न पाहता प्रेमाने कल्पना करणं आणि ऐकणं, हे जन्मापूर्वीच्या नात्याचा एक सुखदायक भाग असू शकतं.
मला डोळे नाहीत, आणि तरी तो मला दिसायचा थांबतच नाही. कदाचित डोळेच आड येत असतील.
पाचशेहून अधिक वर्षांपूर्वी, मथुरेजवळच्या एका छोट्या गावात सूरदासांचा जन्म झाला. ते जन्मापासून अंध होते. त्यांच्या घरी आई काचेच्या बांगड्या घालायची, आणि ती हालचाल करताच त्या किणकिणायच्या. बाळ असताना सूरदास त्या आवाजाकडे मान वळवायचे आणि हसायचे. शेजारी दयेने मान हलवायचे. याला आईचा चेहरा कधीच दिसणार नाही, ते म्हणायचे, शेतातल्या गव्हाचा सोनेरी रंगही नाही.
पण अगदी लहानपणीही सूरदासांना जग दाखवायला कुणाची गरज आहे असं वाटत नव्हतं. पावलांच्या आवाजावरून दारात कोणता शेजारी आलाय, ते त्यांना कळायचं. चेहऱ्यावरच्या हवेच्या उबेवरून दिवसाची वेळ ओळखता यायची. कुठलंही गाणं एकदा ऐकलं की ते जसंच्या तसं म्हणून दाखवायचे.
पाऊस पडण्याआधीच त्यांना त्याचा वास यायचा, आणि संध्याकाळी गायी घरी परतताना गावावर पसरणारी शांतताही त्यांना जाणवायची. सगळ्यात जास्त, ते आईला तिच्या बांगड्यांवरून आणि डोक्यावर ठेवलेल्या तिच्या उबदार तळहातावरून ओळखायचे. ते तरुण होईपर्यंत गावकऱ्यांनी त्यांची कीव करणं सोडून दिलं होतं. उलट, काहीजण मनातल्या मनात असं म्हणू लागले होते की आपल्यालाही त्यांच्यासारखं जग अनुभवता आलं असतं तर!
मोठे झाल्यावर सूरदास वृंदावनच्या लांबच्या वाटेला निघाले. कृष्ण लहानपणी जिथे खेळला, ते गाव. नदी ओलांडताना दयाळू अनोळखी लोक त्यांचा हात धरायचे. एका शेतकऱ्याच्या बायकोने पिंपळाखाली त्यांच्याबरोबर आपली भाकरी वाटून खाल्ली. सूरदासांनी प्रत्येकाचे गाणं गाऊन आभार मानले, आणि ते लोक हलक्या मनाने पुढे गेले.
वृंदावनात ते यमुनेकाठी बसले आणि गाऊ लागले. जणू ते कृष्णाची प्रेमळ आई यशोदा हिच्या अंगणातच वाढले असावेत, अशा रीतीने ते कृष्णाचं गाणं गायचे. छोट्या कृष्णाने चोरलेलं लोणी, चरायला नेलेली वासरं, आणि देव असूनही लहान मुलगा असलेल्या त्याचे छोटे खेळ आणि छोट्या दयाळू गोष्टी, सगळं ते गायचे. ऐकणाऱ्यांच्या डोळ्यांत पाणी यायचं.
"सूरदास," लोक म्हणायचे, "तुम्ही कृष्णाच्या चेहऱ्याचं, गालाच्या गोलाव्याचं, शालीच्या रंगाचं इतकं स्पष्ट वर्णन करता. तुम्ही तर कधी पाहिलंच नाही, मग कसं?" सूरदास हसले, जणू प्रश्नच चुकीचा विचारला गेला होता. "तुम्हाला डोळे आहेत, तुम्ही रोज वृंदावनात फिरता, आणि तरीही म्हणता की तो तुम्हाला दिसत नाही? मला डोळे नाहीत, आणि तरी तो मला दिसायचा थांबतच नाही. कदाचित डोळेच आड येत असतील."
रोज संध्याकाळी घाटावरची, नदीकडे उतरणाऱ्या दगडी पायऱ्यांवरची एक छोटी मुलगी त्यांच्या शेजारी येऊन बसायची. ती मातीच्या छोट्या पेल्यात त्यांच्यासाठी पाणी आणायची आणि सांडू नये म्हणून त्यांचा हात हळूच पेल्याकडे न्यायची. त्या बदल्यात ते तिला रोज गाण्याची एक नवी ओळ शिकवायचे. "बाबा," ती एकदा म्हणाली, "मी मोठी झाल्यावर अगदी तुमच्यासारखं गाईन." ते हळूच हसले. "तू आत्ताच तुझ्यासारखं गातेस," ते म्हणाले. "ते जास्त चांगलं आहे."
एके दिवशी एक तरुण पंडित, एक दयाळू आणि विद्वान पुजारी, तिथे आला. "सूरदास," तो म्हणाला, "मी तुम्हाला मंदिरात नेऊ का? तुम्ही मूर्तीला, त्या पवित्र प्रतिमेला स्पर्श करून कृष्ण कसा दिसतो ते जाणून घ्याल." सूरदासांनी हळुवार नकार दिला. त्यांनी पंडिताचा हात आपल्या दोन्ही हातांत घेतला, म्हणजे त्या तरुणाला नकाराचं वाईट वाटू नये.
"भाऊ, तुम्ही विचारलंत हा तुमचा चांगुलपणा," ते म्हणाले. "पण मला जगाकडे पाहायला वेळच नाही. मी त्याच्याकडे पाहण्यात खूप गुंतलोय." मग त्यांनी एक गाणं गायलं. पिवळी शाल पांघरलेला एक मुलगा, एक बासरी, आणि कधीही न पाहता मनाला ओळखता येणारा एक सावळा चेहरा. गाणं संपताच पंडित शब्द विसरला, पण ती भावना त्याने आयुष्यभर जपली.
गाणं संपेपर्यंत संध्याकाळच्या प्रकाशाने नदी सोनेरी झाली होती. छोटी मुलगी सूरदासांच्या खांद्यावर डोकं टेकून झोपली होती, आणि ती उठू नये म्हणून ते जराही हलले नाहीत. घाटावर होड्या करकरत होत्या. कुणीतरी आरतीसाठी, दिव्यांच्या प्रार्थनेसाठी, संध्याकाळचे दिवे लावत होतं, आणि तुपाचा आणि कापराचा वास पाण्यावरून दरवळत होता.
आपल्या हाताला टेकलेलं ते छोटंसं उबदार ओझं अनुभवत, मंदिराच्या घंटा वाजू लागलेल्या ऐकत, सूरदास अगदी स्थिर बसून राहिले. दिवे किती तेजस्वी आहेत हे जाणण्यासाठी त्यांना ते पाहण्याची गरज नव्हती.
बाळा, मी अजून तुझा चेहरा पाहिलेला नाही, पण सूरदासांसारखंच माझ्या मनाला तो आधीच ओळखीचा आहे.
संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले
स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
पंधराव्या-सोळाव्या शतकातले लाडके कृष्णभक्त कवी सूरदास पुष्टिमार्ग परंपरेत वल्लभाचार्यांच्या आठ कवी-शिष्यांपैकी, अष्टछापांपैकी एक मानले जातात, आणि त्यांचा सूरसागर आजही उत्तर भारतातल्या मंदिरांत आणि घराघरांत गायला जातो. त्यांच्या जीवनाच्या आख्यायिका अनेक आहेत; ही कथा ते पावलं, बांगड्या आणि चेहऱ्यावरच्या हवेतून जग कसं ओळखायचे यावर, आणि कदाचित डोळेच कृष्णाला पाहण्याच्या आड येतात या त्यांच्या हळुवार उत्तरावर रेंगाळते. रोज संध्याकाळी एक ओळ शिकणारी छोटी मुलगी यात एक कोमल धागा जोडते. पाहण्याआधीच चेहरा ओळखणं, ही शेवटची ओळ प्रत्येक होणाऱ्या आई-बाबांशी बोलते.
बाळासोबत विचार करा
आज रात्री तुम्ही बाळाच्या चेहऱ्याची कल्पना कराल, तेव्हा मनाने तुम्हाला काय 'दिसतं'?
संकल्प: डोळ्यांनी पाहण्याच्या खूप आधीच मी माझ्या बाळाला मनाने पाहते.
आशीर्वाद: सूरदासांसारखं, मनाच्या खोल दृष्टीने तुला तुझं बाळ दिसो.
पात्रे
- सूरदास
- — मनाच्या डोळ्यांनी कृष्णाला पाहणारे कवी.
- त्यांची आई
- — ते तिला तिच्या बांगड्यांच्या किणकिणीवरून ओळखतात.
बोध
जे डोळ्यांना दिसत नाही, ते मनाला दिसू शकतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तू माझा आवाज आधीच ओळखतोस; मी प्रेमाने तुझ्यासाठी गातेय.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
आपल्याजवळ कोण आहे, हे सूरदासांना कसं कळायचं?
स्रोत: पुष्टिमार्ग परंपरेतील अष्टछाप कवी सूरदास यांचं जीवन
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 21व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सूरदासांची दृष्टी ही गोष्ट काय शिकवते?
परंपरेनुसार ब्रजचे अंध कवी सूरदास कृष्णाला मनाने पाहायचे, आणि त्यांची पदं आजही उत्तर भारतभर गायली जातात. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन असं सुचवतं की न पाहता प्रेमाने कल्पना करणं आणि ऐकणं, हे जन्मापूर्वीच्या नात्याचा एक सुखदायक भाग असू शकतं.
सूरदासांची दृष्टी गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 21 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.