Panchatantra · दिवस 180 · आठवडा 26
चार मित्र आणि शिकाऱ्याचं जाळं
एक उंदीर, एक कावळा, एक हरिणी आणि एक कासव तळ्याकाठचे जिवलग मित्र आहेत. हरिणी जाळ्यात अडकते तेव्हा सगळे मदतीला धावतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: आपापले गुण असलेले खरे मित्र एकत्र असताना सगळ्यात बलवान असतात.
या गोष्टीत
- पात्रे
- हिरण्यक उंदीर, लघुपतनक कावळा, चित्रांग हरिणी, मंथरक कासव
- मूळ ग्रंथ
- पंचतंत्र
- वाचनाचा वेळ
- 5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 180 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 26 · ७ पैकी दिवस 5
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 26: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- चार मित्र आणि शिकाऱ्याचं जाळं
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
पंचतंत्राच्या मैत्रीवरील भागात परंपरा सांगते की वेगवेगळे गुण असलेले मित्र एकत्र येऊन जे साध्य करतात, ते कुणालाच एकट्याला शक्य नसतं. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की घट्ट मैत्री आणि सामाजिक आधार आईला अधिक खंबीर वाटायला मदत करू शकतात.
मित्र जाळ्यात असतो, तेव्हा तळं थांबू शकतं.
रोज संध्याकाळी, जंगलाच्या कडेला एका शांत तळ्याकाठी, एका हाताची चार बोटं जशी सहज एकत्र येतात तसे चार मित्र सहज एकत्र जमायचे. ही पंचतंत्रातली गोष्ट आहे.
हिरण्यक उंदीर छोटा होता, त्याचे दात धारदार होते. लघुपतनक कावळा हुशार आणि चपळ होता. चित्रांग हरिणी प्रेमळ आणि वेगवान होती. मंथरक कासव हळू चालणारं, शहाणं आणि सगळ्यांचं खूप लाडकं होतं.
ते एकत्र थंड पाणी प्यायचे. गोष्टी सांगायचे. कावळ्याच्या फुसक्या विनोदांवर हसायचे आणि कासवाची संथ, गोड गाणी ऐकायचे.
एका संध्याकाळी चित्रांग आली नाही.
मित्र वाट पाहत राहिले. सावल्या लांब होत गेल्या. तरीही चित्रांग आली नाही.
"काहीतरी बिनसलं आहे," हिरण्यक म्हणाला, त्याच्या मिशा थरथरत होत्या.
"मी उडून बघून येतो," कावळा म्हणाला. तो उंच उडाला आणि कुरणांवरून घिरट्या घातल्या. ओढ्याजवळच्या उंच गवतात त्याला मऊ तपकिरी रंगाची एक झलक दिसली. ती चित्रांग होती, शिकाऱ्याच्या जाळ्यात घट्ट अडकलेली.
कावळा खाली उडत आला. हरिणी एका कुशीवर पडली होती, तिचे बारीक पाय गुंतलेले होते, आणि तिचे मोठे डोळे भीतीने पाणावले होते.
"शिकारी लवकरच परत येईल," ती म्हणाली. "कृपा करून बाकीच्यांना सांग."
कावळा उडत तळ्याकडे परत आला.
"मी लगेच जातो," हिरण्यक म्हणाला. "माझे दात कुठलाही दोर कापू शकतात."
"आणि मीही येतो," मंथरक म्हणाला.
बाकीच्यांनी त्याच्याकडे पाहिलं.
"जुन्या मित्रा," कावळा प्रेमाने म्हणाला, "शिकारी चपळ आहे, आणि तू हळू आहेस. तू तिथे असताना तो परत आला, तर तू संकटात सापडशील. कृपा करून इथेच थांब आणि आपलं तळं सांभाळ."
कासवाने आपली सुरकुतलेली मान हलवली. "चित्रांग माझी मैत्रीण आहे. ती जाळ्यात पडलेली असताना मी तळ्याकाठी बसून राहणार नाही."
तो चालू लागला. एक हळू पाऊल. मग दुसरं हळू पाऊल. बाकीच्यांना माहीत होतं, मंथरकाचं मन एकदा बोललं की त्याच्याशी वाद घालून उपयोग नसतो.
कावळा उडाला. उंदीर पळाला. कासवाच्या खूप आधी ते चित्रांगपाशी पोहोचले.
हिरण्यकाने लगेच कामाला सुरुवात केली. त्याच्या छोट्या धारदार दातांनी एक दोरी कुरतडली, मग दुसरी. आई आपल्या बाळाच्या केसांतली गाठ जशी सोडवते, तसं तो धीराने आणि न थांबता काम करत होता. कावळा एका फांदीवरून पहारा देत होता.
गाठ गाठ करत जाळं सैल होत गेलं. शेवटची दोरी सुटली, तेवढ्यात झुडपं सळसळली. सगळे जागच्या जागी थिजले.
तो फक्त मंथरक होता — धापा टाकत, लांबच्या वाटेमुळे त्याचं जुनं कवच चिखलाने माखलेलं.
"मित्रांनो," त्याने सुरुवात केली.
तेवढ्यात मोकळ्या जागेच्या पलीकडून पावलांचा आवाज आला. जड आणि भराभर. शिकारी.
चित्रांगने झाडांमध्ये उडी घेतली. कावळा आभाळात उडाला. हिरण्यक एका झाडाच्या बुंध्याशी असलेल्या बिळात शिरला.
फक्त मंथरक उरला. त्याने आपलं डोकं आणि पाय कवचात ओढून घेतले.
शिकाऱ्याने रिकामं, कापलेलं जाळं पाहिलं आणि कपाळाला आठ्या घातल्या. मग त्याला कासव दिसलं.
"बरं," तो कुरकुरला, "निदान रिकाम्या हाताने घरी तरी जाणार नाही."
त्याने कासवाला दोरीने आपल्या धनुष्याच्या टोकाला बांधलं, धनुष्य खांद्यावर टाकलं आणि घराकडे निघाला.
झाडांमधून तिघं मित्र पाहत होते. त्यांचा लाडका मित्र मदतीला आला होता, म्हणूनच त्याला घेऊन जात होते.
"मला एक कल्पना सुचली आहे," कावळा पटकन म्हणाला. "चित्रांग, तू त्याच्या वाटेवर ओढ्याकाठी जाऊन पड. अगदी स्थिर पड, जणू तुला उठताच येत नाही. मी तुझ्यावर बसून टोचल्यासारखं करतो. शिकाऱ्याला वाटेल की तुला पकडणं सोपं आहे. तुझ्याकडे धावण्यासाठी तो कासवाला खाली ठेवेल."
"आणि मी मंथरकाला सोडवतो," हिरण्यक म्हणाला.
म्हणून चित्रांग पुढे धावली आणि ओढ्याकाठी अगदी स्थिर पडून राहिली. कावळा तिच्या पाठीवर बसला.
शिकारी वाटेने आला आणि त्याने तिथे पडलेली हरिणी पाहिली. त्याचे डोळे चमकले. "उभीसुद्धा राहू न शकणारी हरिणी!" त्याने कासव बांधलेलं धनुष्य खाली ठेवलं आणि दबक्या पावलांनी तिच्याकडे सरकला.
त्याने पाठ फिरवल्याबरोबर हिरण्यक धावत बाहेर आला आणि तीन झटपट चाव्यांत दोरी कुरतडली. मंथरक हळूच ओढ्यात सरकला आणि पाण्याखाली दिसेनासा झाला.
शिकारी काही पावलांवर आला, तेव्हा कावळा कावकावला, आणि चित्रांग उडी मारून उठली आणि टुणटुण उड्या घेत जंगलात निघून गेली.
शिकारी ओढ्याकाठी एकटा उभा राहिला. हरिणी गेली होती. कासव गेलं होतं. गवतावर फक्त एक कापलेली दोरी पडली होती. त्याने डोकं खाजवलं आणि रिकाम्या हाताने घरी गेला.
त्या रात्री चारही मित्र पुन्हा तळ्याकाठी जमले. पाण्यावर चंद्र उजळला होता.
मंथरक थकला होता, खरचटला होता, आणि त्याचं कवच चिखलाने माखलं होतं. पण त्याच्या डोळ्यांत एक संथ, खोल प्रकाश होता. हिरण्यक त्याच्या कवचावर चढला आणि तिथे वेटोळं करून बसला.
"तू तळ्याकाठीच थांबायला हवं होतंस," कावळा प्रेमाने रागावला.
"नाही," मंथरक म्हणाला. "मित्र जाळ्यात असतो, तेव्हा तळं थांबू शकतं."
चित्रांगने मान खाली केली आणि आपला मऊ गाल त्या म्हाताऱ्या कासवाच्या कवचावर टेकवला. लव्हाळ्यात कुठेतरी एक बेडूक डरांवला. चारही मित्र बराच वेळ, काहीही न बोलता, एकमेकांना बिलगून बसले, आणि चंद्र पाण्यावरून हळूहळू सरकत राहिला.
बाळा, तुला नेहमी असे मित्र मिळोत, जे कितीही वेळ लागला तरी हळूहळू चालत तुझ्यापाशी येतील.
पंचतंत्र मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: पंचतंत्र · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
उंदीर, कावळा, हरिणी आणि कासव ही 'मित्रसंप्राप्ती' म्हणजे 'मित्र मिळवणे' या पंचतंत्राच्या दुसऱ्या तंत्रातली लाडकी चौकडी आहे; प्राण्यांच्या दंतकथांचा हा जुना संस्कृत संग्रह भारतातून आशिया आणि युरोपपर्यंत पोहोचला. अनेक दंतकथा हुशार किंवा चपळ प्राण्यांचं कौतुक करतात, पण ही गोष्ट आपलं सगळ्यात खोल वाक्य मंथरकाला देते — सगळ्यात हळू चालणारा मित्र, जो तरीही येतो: 'मित्र जाळ्यात असतो, तेव्हा तळं थांबू शकतं.' प्रत्येक मित्र वेगळी देणगी देतो — उंदराचे दात, कावळ्याची युक्ती, हरिणीचं नाटक — त्यामुळे ही सुटका एका नायकाचा पराक्रम न राहता सगळ्यांचं एकत्रित काम ठरते. गरोदरपणात वाचायला ही एक उबदार गोष्ट आहे, जी तुमच्या बाळाभोवती जमणाऱ्या मित्रांच्या वर्तुळाचं चित्र रंगवते.
बाळासोबत विचार करा
न सांगता, हळूहळू, शांतपणे माझ्यासाठी कोण धावून आलं? आज मी त्याचा सन्मान कसा करू शकते?
संकल्प: माझ्या प्रियजनांसाठी मी धावून जाते. माझं बाळ हे श्वासागणिक माझ्याकडून शिकत आहे.
आशीर्वाद: आज तुमच्या भोवतालच्या मैत्री निष्ठावान, संथ आणि धाडसी असोत. तुमच्या बाळाला अशाच वर्तुळाने वेढलेलं वाटो.
पात्रे
- हिरण्यक उंदीर
- — त्याचे छोटे दात मित्रांना प्रत्येक दोरीतून सोडवतात.
- लघुपतनक कावळा
- — तो मैत्रिणीला शोधतो आणि हुशार युक्ती सुचवतो.
- चित्रांग हरिणी
- — मित्राला मदत करण्यासाठी ती धैर्याने आपली भूमिका बजावते.
- मंथरक कासव
- — हळू पण निष्ठावान; मित्राला गरज असताना तो कधीच मागे राहत नाही.
बोध
आपापले गुण असलेले खरे मित्र एकत्र असताना सगळ्यात बलवान असतात.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तुला मदत करणारे मित्र मिळतील, आणि तूही त्यांना मदत करशील. एकत्र असलो की प्रत्येक गाठ सुटते.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
गोष्टीत प्रत्येक मित्राने कशी मदत केली?
स्रोत: पंचतंत्र, तंत्र दुसरे (मित्रसंप्राप्ती, मित्र मिळवणे)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 26व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- कबुतर आणि मुंगी · दिवस 36
अशीच गोष्ट
भारतीय बोधकथांची परंपरा सांगते की कोणताही दयाळूपणा फार लहान नसतो, आणि मदत करायला कोणताही मित्र फार लहान नसतो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की छोट्या छोट्या दयाळू कृती करणे आणि काळजी घेणाऱ्या वर्तुळाचा भाग असल्याचे जाणवणे आईचे मन प्रसन्न करू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
चार मित्र आणि शिकाऱ्याचं जाळं ही गोष्ट काय शिकवते?
पंचतंत्राच्या मैत्रीवरील भागात परंपरा सांगते की वेगवेगळे गुण असलेले मित्र एकत्र येऊन जे साध्य करतात, ते कुणालाच एकट्याला शक्य नसतं. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की घट्ट मैत्री आणि सामाजिक आधार आईला अधिक खंबीर वाटायला मदत करू शकतात.
चार मित्र आणि शिकाऱ्याचं जाळं गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 26 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.