Mahabharata · दिवस 253 · आठवडा 37
सूर्याचं तांब्याचं पात्र
अनेक प्रेमळ सोबती पांडवांसोबत वनात येतात, आणि त्यांना कसं जेवू घालायचं याची युधिष्ठिराला काळजी वाटते. पुरोहित धौम्य त्याला सूर्याची 108 नावं शिकवतात, आणि तो पहाटे नदीवर प्रार्थना करतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: इतरांसाठी केलेल्या प्रार्थनेला वाटून घेण्याइतक्या भरभराटीचं उत्तर मिळतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- युधिष्ठिर, धौम्य, सूर्य, द्रौपदी
- मूळ ग्रंथ
- महाभारत
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 253 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 37 · ७ पैकी दिवस 1
- तिमाही
- तिमाही 3
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 37: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- सूर्याचं तांब्याचं पात्र
- मंत्र
- विष्णुसहस्रनाम
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
महाभारताच्या वनपर्वातला हा प्रसंग असा नेता दाखवतो ज्याची पहिली काळजी आपल्यावर अवलंबून असलेल्यांसाठी आहे, आणि स्वतःसाठी नव्हे तर इतरांसाठी केलेली प्रार्थना दाखवतो. तो अन्न आणि जीवन देणारा सौम्य दाता म्हणून सूर्याचा, आणि सगळ्यांना आधी वाढणाऱ्या द्रौपदीच्या शांत उदारतेचा मान राखतो.
तू स्वतःसाठी काहीच मागितलं नाहीस. तू फक्त इतरांना जेवू घालायचं मागितलंस.
फार पूर्वी, वनवासाच्या सुरुवातीला, पाच पांडव भाऊ आणि द्रौपदी हातात अगदी थोडं घेऊन नगरातून निघाले. पुढे काय घडलं, ते महाभारत सांगतं.
ते एकटे गेले नाहीत. अनेक शहाण्या आणि सौम्य लोकांचं त्यांच्यावर इतकं प्रेम होतं की ते पाण्याचे घडे आणि गाठोडी घेऊन त्यांच्या मागोमाग निघाले, म्हणत, "तुम्ही जिथे जाल, तिथे आम्हीही येऊ."
वाट उंच झाडांमधून आणि लांब गवतातून जात होती. फांद्यांवरून पक्षी हाका मारत होते. संध्याकाळी सगळे नदीकाठच्या एका मोठ्या वडाखाली विसावले, आणि त्यांनी छोट्या शेकोट्या पेटवल्या.
सोबत्यांची मुलं आपल्या आयांना बिलगून झोपली, आणि ताऱ्यांखाली लाकडाच्या धुराचा वास दरवळला.
सगळ्यात मोठा भाऊ युधिष्ठिर याने शेकोट्यांभोवतीच्या सगळ्या चेहऱ्यांकडे पाहिलं. त्याचं मन प्रेमाने भरून आलं होतं, आणि एका छोट्या काळजीनेही.
"या मित्रांनी आमच्यासाठी आपली घरं सोडली आहेत," त्याला वाटलं. "वनात आमच्याकडे ना शेतं, ना कोठार. मी या सगळ्यांना कसं जेवू घालू? चांगल्या यजमानाने पाहुण्याला कधीच उपाशी राहू देऊ नये."
त्या रात्री त्याला विश्रांती घेता आली नाही. तो नदीकाठी बसून ताऱ्यांखाली चमकणाऱ्या काळ्याभोर पाण्याकडे पाहत राहिला, आणि मनातल्या मनात मदत मागत राहिला.
सकाळी तो कुटुंबाचे पुरोहित धौम्य यांच्याकडे गेला, प्रेमळ डोळ्यांचे एक शांत वृद्ध. "पूज्य गुरुजी," युधिष्ठिर म्हणाला, "आमच्यासोबत आलेल्या सगळ्यांची काळजी मी कशी घेऊ?"
धौम्यांनी थोडा वेळ विचार केला. मग ते हसले. "फार पूर्वी," ते म्हणाले, "सगळे जीव भुकेले होते, आणि सूर्याला त्यांची दया आली. सूर्याची उबदार किरणं धान्य आणि फळं पिकवतात. तो सगळ्या जगाचं पोट भरतो."
"बाळा, सूर्याची प्रार्थना कर," धौम्य म्हणाले. "मी तुला त्याची एकशे आठ नावं शिकवतो. ती शुद्ध मनाने म्हण, तो नक्की तुला मदत करेल."
म्हणून धौम्यांनी त्याला ती नावं एकेक करून, सावकाश आणि स्पष्टपणे शिकवली: सकाळ आणणारा, सगळ्यांचा मित्र, प्रकाश देणारा, कधीच विश्रांती न घेणारा.
युधिष्ठिर नदीवर गेला. त्याने थंड पाण्यात स्नान केलं. तो हात जोडून पूर्वेकडे तोंड करून उभा राहिला, आणि त्याने काही खाल्लं नाही. शांतपणे, पुन्हा पुन्हा, तो सूर्याची नावं घेत राहिला.
नदी कुजबुजत होती. वाऱ्याच्या झुळुकीने लव्हाळी हलत होती. आकाश करड्यापासून गुलाबी आणि मग सोनेरी झालं, आणि पहिल्या प्रकाशाने युधिष्ठिराच्या चेहऱ्याला स्पर्श केला.
मग जवळ येणाऱ्या दिव्यासारखा प्रकाश अधिक तेजस्वी आणि उबदार झाला. त्या तेजातून स्वतः सूर्यदेव बाहेर आले, मंद चमकत, आणि त्यांचा चेहरा प्रेमळ होता.
"युधिष्ठिरा, तुझ्या प्रार्थनेने मी प्रसन्न झालो आहे," सूर्य म्हणाले. "तू स्वतःसाठी काहीच मागितलं नाहीस. तू फक्त इतरांना जेवू घालायचं मागितलंस. हे घे."
सूर्याच्या हातांत एक साधं तांब्याचं पात्र होतं. ते सूर्योदयाच्या छोट्या तुकड्यासारखं झळाळत होतं.
"द्रौपदीच्या स्वयंपाकघरात जे अन्न शिजेल आणि या पात्रातून वाढलं जाईल," सूर्य म्हणाले, "ते तुमच्या वनवासाच्या सगळ्या वर्षांत, रोज द्रौपदी स्वतः जेवेपर्यंत, कधीच संपणार नाही."
आनंदाश्रू घेऊन युधिष्ठिराने जमिनीपर्यंत वाकून नमस्कार केला. त्याने डोकं वर केलं, तेव्हा सूर्य पुन्हा नुसता सूर्य होता, झाडांच्या वर उंच उगवत.
त्याने ते पात्र मुक्कामावर नेलं आणि द्रौपदीला दिलं. तिने भात, कंदमुळं आणि हिरव्या भाज्यांचं साधं जेवण शिजवलं, आणि वाढायला सुरुवात केली.
एकेक करून सगळे आले. पात्र देतच राहिलं. प्रत्येक पाहुणा पोट भरून, आनंदाने जेवला, आणि तरीही आणखी उरत होतं. द्रौपदीने सगळ्यांना वाढलं, आणि सगळ्यात शेवटीच ती स्वतः जेवायला बसली.
त्या दिवसापासून पांडवांच्या वनातल्या घरी आलेला कुणीही उपाशी परत गेला नाही. ते छोटं तांब्याचं पात्र त्यांच्या प्रेमाचं आणि सूर्याच्या कृपेचं प्रतीक झालं.
युधिष्ठिर शिकला की आपण इतरांना मदत करण्यासाठी प्रार्थना करतो, तेव्हा सगळं जग जणू आपल्यासाठी आपले हात उघडतं.
बाळा, त्या उबदार पात्रासारखं तुझ्यावरचं माझं प्रेम कधीच रिकामं होणार नाही. रोज सकाळी तुझ्यासाठी सूर्य उगवेल, आणि रोज रात्री मी इथे असेन. आता माझ्या प्रेमाच्या सोनेरी प्रकाशात विसावा घे.
महाभारत मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: महाभारत · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
बहुतेक लोकांना अक्षयपात्र नंतरच्या त्या प्रसंगातून माहीत असतं, जिथे कृष्ण एकच पान खाऊन भुकेल्या दुर्वास ऋषींना तृप्त करतो. त्याची सुरुवात अधिक शांत आणि अधिक जुनी आहे: वनपर्वाच्या सुरुवातीच्या अध्यायांमध्ये युधिष्ठिर पुरोहित धौम्यांकडून सूर्याची 108 नावं शिकतो आणि स्वतःसाठी काहीही न मागता पहाटे प्रार्थना करतो. 'अक्षयपात्र', म्हणजे कधीच न संपणारं पात्र, हे नाव तेव्हापासून भारतभरातल्या मंदिरांच्या स्वयंपाकघरांनी आणि सामुदायिक भोजन योजनांनी घेतलं आहे. ही कथा खास ठरते ती रोजच्या नियमामुळे, की द्रौपदी जेवेपर्यंत पात्र देत राहतं, म्हणजे सगळ्यात शेवटी जेवण्याची तिची जागा त्या देणगीचाच भाग बनते. आधीच आतून बाळाचं पोषण करणाऱ्या आईसाठी हे देत राहणाऱ्या काळजीचं एक उबदार चित्र आहे.
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या आयुष्यात कुणी स्वतःआधी शांतपणे इतरांना जेवू घातलं आणि त्यांची काळजी घेतली?
संकल्प: माझं प्रेम असं पात्र आहे, जे कधीच रिकामं होत नाही.
आशीर्वाद: तुमच्या घरात वाटून घ्यायला नेहमी पुरेसं असो, आणि उबदार सूर्य तुमच्या प्रत्येक सकाळीला आशीर्वाद देवो.
पात्रे
- युधिष्ठिर
- — इतरांना जेवू घालण्यासाठी प्रार्थना करणारा थोरला पांडव.
- धौम्य
- — सूर्याची नावं शिकवणारे शांत कुलपुरोहित.
- सूर्य
- — अन्न आणि प्रकाश देणारा प्रेमळ सूर्य.
- द्रौपदी
- — सगळ्यांना आधी वाढणारी उदार सुगरण.
बोध
इतरांसाठी केलेल्या प्रार्थनेला वाटून घेण्याइतक्या भरभराटीचं उत्तर मिळतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तुझ्यावरचं माझं प्रेम सूर्याच्या तांब्याच्या पात्रासारखं आहे. ते कधीच रिकामं होणार नाही.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
युधिष्ठिराच्या प्रार्थनेने सूर्य प्रसन्न का झाले?
स्रोत: महाभारत, आरण्यक (वन) पर्व, अध्याय 3
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 37व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- स्वर्गाच्या दारात राजा आणि कुत्रा · दिवस 275
अशीच गोष्ट
महाभारताचं महाप्रस्थानिक पर्व सांगतं की युधिष्ठिराने कुत्र्याशिवाय स्वर्ग नाकारला, आणि परंपरा याला करुणा आणि निष्ठेची सर्वोच्च परीक्षा मानते. ती पालकांना आपल्या बाळाप्रती दाखवणार असलेल्या निष्ठेचा विचार करायला बोलावते. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की निष्ठा आणि सोबतीची जाणीव मनाच्या स्वास्थ्याला आधार देऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सूर्याचं तांब्याचं पात्र ही गोष्ट काय शिकवते?
महाभारताच्या वनपर्वातला हा प्रसंग असा नेता दाखवतो ज्याची पहिली काळजी आपल्यावर अवलंबून असलेल्यांसाठी आहे, आणि स्वतःसाठी नव्हे तर इतरांसाठी केलेली प्रार्थना दाखवतो. तो अन्न आणि जीवन देणारा सौम्य दाता म्हणून सूर्याचा, आणि सगळ्यांना आधी वाढणाऱ्या द्रौपदीच्या शांत उदारतेचा मान राखतो.
सूर्याचं तांब्याचं पात्र गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 37 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.