Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Saints & Scientists · दिवस 257 · आठवडा 37

तुकारामांचे तरंगणारे अभंग

तुकाराम साध्या मराठीत विठ्ठलावरच्या प्रेमाचे साधे अभंग गातात. एक पंडित त्यांना वह्या इंद्रायणीत बुडवायला सांगतात, आणि ते शांतपणे मान्य करतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: संयम आणि निर्मळ मन जे खरोखर चांगले आहे ते सुरक्षित ठेवतात.

या गोष्टीत

पात्रे
तुकाराम, रामेश्वर भट्ट, विठ्ठल
मूळ ग्रंथ
वारकरी परंपरा, महिपतींचे भक्तलीलामृत
वाचनाचा वेळ
3 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 257 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 37 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 37: बाळाची वाढ

तुकारामांनी विश्वास ठेवला, वाट पाहिली आणि गात राहिले. बाळाची वाट पाहण्याच्या या शेवटच्या आठवड्यांत त्यांची गोष्ट उबदार आठवण करून देते की जे प्रेमाचे आणि खरे आहे, ते सुरक्षित जपले जाते.

त्या एकामागून एक हळूहळू काठाकडे येत होत्या, घरी परतणाऱ्या छोट्या होड्यांसारख्या.

तुकाराम हे गोल चेहऱ्याचे, डोक्यावर छोटीशी शेंडी असलेले आणि संगीताने भरलेल्या आवाजाचे एक आनंदी वाणी होते. ते महाराष्ट्रातल्या देहू या छोट्याशा गावात, संथ हिरव्या इंद्रायणी नदीकाठी राहत. दिवसभर ते अभंग गात, म्हणजे देवाचे प्रेमळ रूप असलेल्या विठ्ठलावरच्या प्रेमाची साधी गाणी. शेतकरी शेतात त्यांचे अभंग गात, आणि आया आपल्या बाळांना ते गुणगुणून ऐकवत.

तुकाराम आपले अभंग जाड वह्यांमध्ये, पानामागून पान, सगळ्यांना समजेल अशा साध्या मराठी शब्दांत लिहीत. त्यांचे गाणे ऐकायला लोक दूरदूरून येत. ते त्यांच्यासोबत नदीकाठी बसत, टाळ्या वाजवत आणि डोलत, आणि त्यांची मने हलकी होत. त्यांची पत्नी जिजाबाई, एक कामसू, व्यवहारी बाई, कधी कधी गर्दीबद्दल कुरकुर करत, पण त्यांना तुकारामांचा अभिमानही वाटे.

जवळच्या एका गावात रामेश्वर भट्ट नावाचे एक विद्वान राहत. ते संस्कृतमधले जुने ग्रंथ वाचणारे पंडित होते, आणि त्यांना वाटे की देवाबद्दल फक्त पंडितांनीच लिहावे. गावातला एक वाणी पवित्र गाणी लिहितो आहे हे ऐकून त्यांना ते आवडले नाही. "ही गाणी थांबायला हवीत," ते म्हणाले. "तुमच्या वह्या नदीत टाका, आणि पुन्हा कधी लिहू नका."

तुकारामांना खूप वाईट वाटले, पण त्यांनी वाद घातला नाही. त्यांनी आपल्या सगळ्या वह्या हातांत गोळा केल्या आणि हळूहळू इंद्रायणीकडे चालत गेले. त्या छातीशी धरून ते बराच वेळ काठावर उभे राहिले. मग एकेक करून त्यांनी त्या पाण्यात सोडल्या. वह्या थोडा वेळ तरंगल्या, आणि मग हिरव्या लहरींखाली बुडाल्या.

तुकाराम नदीकाठच्या एका सपाट दगडावर बसले. "विठ्ठला," ते हळूच म्हणाले, "ही गाणी खरोखर तुझी असतील, तर तू ती सुरक्षित ठेवशील." ते जेवले नाहीत, आणि घरी गेले नाहीत. ते फक्त तिथे बसून राहिले, दिवसेंदिवस, हळूच गात आणि वाट पाहत. गावातली मुले त्यांच्यासाठी फुले आणत, आणि म्हाताऱ्या आज्या त्यांच्याजवळ बसून सोबत गात.

एक दिवस गेला, मग पाच, मग दहा. नदीवर सूर्य उगवत आणि मावळत राहिला, आणि तरीही तुकाराम शांत, संयमाने वाट पाहत राहिले. मित्रांनी त्यांना घरी येऊन विश्रांती घ्यायची विनवणी केली. पण ते फक्त हसून म्हणाले, "मी इथेच विसावतो आहे, विठ्ठलाच्या मांडीवर." तेराव्या रात्री पाण्यावर चंद्र लख्ख चंदेरी चमकत होता.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सूर्य उगवताना नदीकाठच्या एका मुलाने आनंदाने आरोळी ठोकली. "बघा! पाण्याकडे बघा!" सगळ्यांनी वळून पाहिले. तिथे, इंद्रायणीच्या पृष्ठभागावर हळुवार तरंगत होत्या तुकारामांच्या वह्या. त्या एकामागून एक हळूहळू काठाकडे येत होत्या, घरी परतणाऱ्या छोट्या होड्यांसारख्या.

गावकरी उथळ पाण्यात उतरले आणि त्यांनी त्या उचलून बाहेर काढल्या. थरथरत्या हातांनी त्यांनी पाने उघडली. वह्या कोरड्या होत्या, आणि प्रत्येक शब्द स्पष्ट होता, तुकारामांनी लिहिला होता अगदी तसाच. लोक एकाच वेळी रडू आणि हसू लागले. ते त्यांचे अभंग मोठ्याने गाऊ लागले, आणि ते संगीत शेतांवरून दुमदुमत गेले.

काय घडले हे रामेश्वर भट्टांनी ऐकले, तेव्हा ते स्वतः देहूला आले. त्यांनी कोरड्या वह्यांकडे आणि तुकारामांच्या शांत चेहऱ्याकडे पाहिले, आणि त्यांचे मन विरघळले. त्यांनी हात जोडून नमस्कार केला. "मला क्षमा करा," ते हळूच म्हणाले. "तुमची गाणी देवाची आणि आपल्या सगळ्यांची आहेत." त्या दिवसापासून ते तुकारामांच्या सगळ्यात प्रिय मित्रांपैकी एक झाले आणि त्यांचे अभंगही गाऊ लागले.

त्या संध्याकाळी संपूर्ण गाव नदीकाठी जमले. दिवे मिणमिणत होते, आणि मऊ सोनेरी प्रकाशात इंद्रायणी झळाळत होती. तुकाराम सगळ्यांच्या मधोमध आपल्या वह्या जवळ धरून बसले आणि गाऊ लागले. त्यांचा आवाज आनंदाने आणि प्रेमाने भरलेला होता, आणि भोवतीच्या प्रत्येक हृदयाला ऊब मिळाली.

बाळा, तुझे हृदयही तुकारामांसारखे प्रेमाने गात राहो, आणि तू घडवलेल्या चांगल्या आणि खऱ्या गोष्टी नेहमी घरी परतायची वाट शोधोत.

पुढची गोष्ट वाचा →तुकाराम आणि चिमण्या

संत आणि वैज्ञानिक मधील आणखी

2 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: संत आणि वैज्ञानिक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

संतचरित्रांचा महान मराठी संग्रह असलेले महिपतींचे भक्तलीलामृत सांगते की देहूच्या तुकारामांनी आपल्या अभंगांच्या वह्या इंद्रायणीत बुडू दिल्या आणि त्या पुन्हा वर येईपर्यंत नदीकाठी वाट पाहिली. वारकरी परंपरा आजही पंढरपूरच्या वारीत त्यांचे अभंग गाते, आणि देहू ते बसले होते ती नदीकाठची जागा जपते. हे पुनर्कथन वाट पाहणे सगळ्यांचे बनवते: मुले फुले आणतात, म्हाताऱ्या आज्या सोबत गातात, आणि चौदाव्या सकाळी एक मूलच 'छोट्या होड्यांसारख्या' घरी परतणाऱ्या वह्या सगळ्यात आधी पाहते. रामेश्वर भट्ट शत्रू नाही, तर मित्र म्हणून शेवटी येतात. गर्भारपणासाठी ही संयमी श्रद्धेची आणि परत वाट शोधणाऱ्या निर्मितीची आशादायी गोष्ट आहे.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या बाळाने तुमच्याकडून पहिल्यांदा कोणते गाणे किंवा प्रेमाचे शब्द ऐकावेत असे तुम्हाला वाटते?

संकल्प: मी गाणाऱ्या मनाने वाट पाहते, आणि माझे बाळ व मी सुरक्षित जपलेले आहोत यावर विश्वास ठेवते.

पात्रे

तुकाराम
— संयमी मनाने गाणारे आनंदी वाणी-संत.
रामेश्वर भट्ट
— साध्या गाण्यांचे मोल ओळखायला शिकणारे पंडित.
विठ्ठल
— खरी गाणी सुरक्षित ठेवणारा प्रेमळ देव.

बोध

संयम आणि निर्मळ मन जे खरोखर चांगले आहे ते सुरक्षित ठेवतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या लाडक्या, तुकारामांसारखी तुझी गाणी साधी आणि तुझे मन संयमी असो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

नदीकाठी वाट पाहताना तुकाराम काय करत होते?

स्रोत: वारकरी परंपरा, महिपतींचे भक्तलीलामृत

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 37व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

तुकारामांचे तरंगणारे अभंग ही गोष्ट काय शिकवते?

तुकारामांनी विश्वास ठेवला, वाट पाहिली आणि गात राहिले. बाळाची वाट पाहण्याच्या या शेवटच्या आठवड्यांत त्यांची गोष्ट उबदार आठवण करून देते की जे प्रेमाचे आणि खरे आहे, ते सुरक्षित जपले जाते.

तुकारामांचे तरंगणारे अभंग गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 37 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा