Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Puranas · दिवस 258 · आठवडा 37

आई-वडिलांना प्रदक्षिणा घालणारा गणेश

नारद मुनी कैलासावर ज्ञानाचं एक सोनेरी फळ आणतात. कार्तिकेय आपल्या मोरावर बसून जगाला प्रदक्षिणा घालायला उडतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: आपल्या आई-वडिलांचं प्रेम हेच आपलं संपूर्ण जग आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
गणेश, कार्तिकेय, शिव आणि पार्वती
मूळ ग्रंथ
पुराणे
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 258 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 37 · ७ पैकी दिवस 6
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 37: बाळाची वाढ

पुराणं सांगतात की फळ जिंकण्यासाठी गणेशाने आपल्या आई-वडिलांना प्रदक्षिणा घातली, आणि परंपरा ही शिकवण मानते की आई-वडील हेच बाळाचं पहिलं जग असतात. होणाऱ्या पालकांना ते ज्या स्थानावर जाणार आहेत, त्याची एक कोमल जाणीव ही गोष्ट देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की प्रियजनांशी जोडलेलं वाटल्याने शरीर शांत व्हायला मदत होऊ शकते.

ज्या प्रेमाने मला घडवलं, ते नाही तर जग तरी काय आहे?

कैलास पर्वतावर सूर्योदयाला बर्फ गुलाबी चमकतो, आणि तारे हात लावता येतील इतके जवळ वाटतात. तिथे भगवान शिव आणि देवी पार्वती आपल्या दोन मुलांसोबत राहायचे.

थोरला मुलगा होता कार्तिकेय. तो चपळ आणि तेजस्वी होता, आणि रत्नांसारख्या पिसांच्या एका देखण्या मोरावर स्वार व्हायचा. धाकटा मुलगा होता गणेश. तो गोलमटोल आणि आनंदी होता, प्रेमळ हत्तीच्या चेहऱ्याचा आणि मोठ्या, विचारी कानांचा. त्याचा सोबती होता मूषक नावाचा एक छोटासा उंदीर.

एका दुपारी नारद मुनी भेटायला आले. त्यांच्या हातात एक सोनेरी फळ होतं. ते एखाद्या छोट्या सूर्यासारखं चमकत होतं.

"हे मोठ्या ज्ञानाचं फळ आहे," नारद म्हणाले. "पण ते कापायचं नाही. ते फक्त एकालाच मिळेल."

दोघा भावांनी फळाकडे पाहिलं, आणि मग एकमेकांकडे.

पार्वती हसली. "मग आपण एक मैत्रीची स्पर्धा घेऊया," ती म्हणाली. "जो संपूर्ण जगाला तीन प्रदक्षिणा घालून आधी परत येईल, त्याला हे फळ मिळेल."

कार्तिकेयाने लगेच उडी मारली. "चंद्र उगवण्याआधी मी परत येईन!" तो ओरडला. तो आपल्या मोरावर बसला, आणि चमकदार पिसांच्या सळसळीसह ते आभाळात उडाले.

गणेशाने खाली मूषकाकडे पाहिलं. मूषकाने वर गणेशाकडे पाहिलं. मूषक खूप निष्ठावान उंदीर होता, पण तो खूप छोटाही होता.

"अरे देवा," मूषक चिं चिं करत म्हणाला. "जग किती मोठं आहे, आणि माझे पाय किती छोटे."

गणेशाने त्याला प्रेमाने थोपटलं. "काळजी करू नकोस, मित्रा. मला विचार करू दे."

तो एका गुळगुळीत खडकावर बसला आणि डोळे मिटले. पर्वतावरून वाऱ्याची झुळूक गेली. खाली कुठेतरी दूर एक पक्षी गायला. गणेश विचार करत राहिला, करत राहिला, करत राहिला.

"खरं तर जग म्हणजे काय?" त्याला प्रश्न पडला. "डोंगर, नद्या आणि समुद्र? शहरं आणि जंगलं? की आणखी काहीतरी?"

त्याने डोळे उघडले आणि आपल्या आई-वडिलांकडे पाहिलं. ते एका झाडाखाली एकत्र बसून प्रेमाने त्याच्याकडे पाहत होते. पार्वतीचा हात शिवांच्या बाहूवर विसावला होता.

आणि अचानक गणेशाला कळलं.

तो उठला, गुडघ्यांवरची धूळ झटकली आणि हात जोडले. मग हळूहळू, काळजीपूर्वक, तो आपल्या आई-वडिलांभोवती वर्तुळात चालू लागला. मूषक त्याच्या शेजारी लगबगीने चालत होता.

एक प्रदक्षिणा. गणेशाची पावलं हळुवार आणि स्थिर होती.

दुसरी प्रदक्षिणा. तो कृतज्ञतेचं एक मृदू गाणं गुणगुणत होता.

तिसरी प्रदक्षिणा. तो त्यांच्यासमोर थांबला आणि त्याने मान लववून नमस्कार केला.

शिवांनी हसत भुवई उंचावली. "बाळा, तू तर पर्वत सोडलाच नाहीस. तू आमच्याभोवती प्रदक्षिणा का घातलीस?"

गणेशाने चमकत्या डोळ्यांनी वर पाहिलं. "कारण तुम्हीच माझं संपूर्ण जग आहात," तो साधेपणाने म्हणाला. "मी जे काही आहे, त्याची सुरुवात तुमच्यापासून झाली. मला जे काही येतं, ते तुम्ही शिकवलं. मी जेव्हा जेव्हा घाबरलो, तेव्हा तुम्ही मला धरलं. ज्या प्रेमाने मला घडवलं, ते नाही तर जग तरी काय आहे?"

पार्वतीचे डोळे आनंदाश्रूंनी भरून आले. तिने हात पुढे करून गणेशाचे गोल गाल आपल्या हातांत धरले.

"माझ्या लाडक्या," ती हळूच म्हणाली. "तुला एक खूप खोल गोष्ट समजली आहे. बाळाचं पहिलं जग म्हणजे त्याच्यावर प्रेम करणारी माणसं." आणि तिने ते सोनेरी फळ त्याच्या हातात ठेवलं.

तेवढ्यात वाऱ्याचा एक झोत आला आणि रंगांची एक चमक दिसली. कार्तिकेय आपल्या मोरासह उतरला, थोडा धापा टाकत आणि खूप अभिमानाने. "मी करून दाखवलं! संपूर्ण जगाला तीन प्रदक्षिणा!"

मग त्याला गणेश आईच्या मांडीवर आनंदाने बसलेला, सोनेरी फळ धरलेला दिसला.

कार्तिकेयाने डोळे मिचकावले. "पण कसं?"

शिव प्रेमाने हसले आणि त्यांनी समजावून सांगितलं. कार्तिकेयाने ऐकलं, आणि हळूहळू त्याचा चेहरा मऊ झाला. तो आपल्या भावाशेजारी बसला.

"बाळा, तू खूप दूरचा प्रवास केलास," कार्तिकेयाच्या केसांवरून हात फिरवत पार्वती म्हणाली. "ते धाडसाचं आणि अद्भुत होतं. आणि गणेशाने खूप खोलवरचा प्रवास केला. दोन्ही प्रवास महत्त्वाचे आहेत. प्रेम हाच सगळ्यात विशाल प्रवास आहे."

गणेशाने फळ पुढे केलं. "हे घे, दादा. ज्ञान वाटून घेतलं की अधिक गोड लागतं."

कार्तिकेय हसला, आणि दोघं भाऊ एकमेकांना टेकून बसले.

बर्फाळ शिखरांमागे सूर्य मावळला. आभाळ जांभळं, मग गडद निळं झालं. छोट्या छोट्या पणत्या लावल्यासारखे एकेक करून तारे उगवले.

कुटुंब पर्वतावर एकमेकांना बिलगून बसलं. मोराने आपली चमकदार पिसारा मिटला. मूषक गणेशाच्या मांडीवर वेटोळं करून हळूच घोरू लागला. आणि आई आणि भावाच्या मध्ये उबदार बसलेल्या गणेशाने कैलासावरच्या ताऱ्यांकडे पाहिलं, आणि त्याला वाटलं की संपूर्ण जग जिथून सुरू होतं, तिथेच तो आहे.

बाळा, आम्ही तुझं संपूर्ण जग व्हायची आणि प्रेमाने तुझ्याभोवती प्रदक्षिणा घालायची तयारी करत आहोत.

पुढची गोष्ट वाचा →गिरिजात्मज, लेण्याद्रीचे बाळ

पुराण मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: पुराणे · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

ज्ञानाच्या फळासाठी गणेश आणि कार्तिकेय यांच्यातली शर्यत ही सगळ्यात लाडक्या पौराणिक कथांपैकी एक आहे, जी शिवपुराण परंपरेशी जोडलेली आहे आणि अनेक प्रादेशिक रूपांत सांगितली जाते. तमिळनाडूमध्ये ती पळनीशी जोडली जाते, जिथे स्पर्धेनंतर मुरुगन गेले असं म्हटलं जातं, आणि कुटुंबं प्रदक्षिणा समजावून सांगताना गणेशाने आई-वडिलांना घातलेली प्रदक्षिणा अनेकदा आठवतात. हे कथन आपल्या हळुवार शेवटामुळे वेगळं ठरतं: पार्वती दोन्ही मुलांचा सन्मान करते, म्हणते की एकाने दूरचा प्रवास केला आणि दुसऱ्याने खोलवरचा, आणि गणेश बक्षीस स्वतःकडे ठेवण्याऐवजी आपल्या भावासोबत फळ वाटून घेतो. त्याच्या मांडीवर घोरणारा छोटा मूषक गंमत आणतो. होणाऱ्या पालकांसाठी, आपण आताच कुणाचं तरी संपूर्ण जग बनत आहोत, हे अनुभवण्याचा हा एक सुंदर मार्ग आहे.

प्रदक्षिणेची कृती — देवतेभोवती, पवित्र वृक्षाभोवती किंवा अगदी आपल्या आई-वडिलांभोवती घड्याळाच्या दिशेने फिरणं — आजही भारतीय उपासनेचा भाग आहे, आणि अनेक कुटुंबं हीच गोष्ट मनात ठेवून मुलांना वाढदिवसाला आणि सणांना आई-वडिलांना नमस्कार करायला प्रोत्साहन देतात. तमिळ परंपरेत बक्षीस म्हणजे एक सोनेरी आंबा, 'ज्ञानाचं फळ', आणि तमिळनाडूतल्या सहा आरुपडै वीडु क्षेत्रांत पूजले जाणारे मुरुगन थैपूसमला मोठ्या भक्तीने साजरे केले जातात. महाराष्ट्र आणि कर्नाटकात शर्यतीतली गणेशाची हुशारी ही गणेश चतुर्थीच्या मेळाव्यांतली लाडकी गोष्ट आहे. होणाऱ्या आईसाठी, गणेशाचं उत्तर ही आठवण ठेवण्याची एक गोड रीत आहे की छोट्या बाळासाठी आई-वडीलच संपूर्ण जग असतात.

बाळासोबत विचार करा

आयुष्यातल्या एखाद्या क्षणी तुमचं 'संपूर्ण जग' कोण होतं, आणि त्यांनी ते कसं दाखवलं?

संकल्प: मी माझ्या बाळाचं पहिलं घर आहे, आणि आमचं नातं प्रेमाचं एक संपूर्ण जग आहे.

आशीर्वाद: हे बाळ विचारी मनाने आणि प्रेमळ हृदयाने वाढो, आणि आपलं जग असलेल्या माणसांचा नेहमी सन्मान करो.

पात्रे

गणेश
— आई-वडिलांच्या प्रेमात जग शोधणारा एक विचारी छोटा देव.
कार्तिकेय
— देखण्या मोरावर स्वार होणारा त्याचा धाडसी, वेगवान भाऊ.
शिव आणि पार्वती
— ज्यांचे डोळे आनंदाश्रूंनी भरतात, असे प्रेमळ आई-वडील.

बोध

आपल्या आई-वडिलांचं प्रेम हेच आपलं संपूर्ण जग आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू आताच माझं संपूर्ण जग आहेस. आम्ही जे काही आहोत, ते सगळं तुझ्यासोबत वाटून घेतो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

गणेशाने आपल्या आई-वडिलांना प्रदक्षिणा का घातली?

स्रोत: पौराणिक परंपरा (गणेश आणि कार्तिकेय यांची फळाची कथा, शिवपुराण परंपरा)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 37व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

आई-वडिलांना प्रदक्षिणा घालणारा गणेश ही गोष्ट काय शिकवते?

पुराणं सांगतात की फळ जिंकण्यासाठी गणेशाने आपल्या आई-वडिलांना प्रदक्षिणा घातली, आणि परंपरा ही शिकवण मानते की आई-वडील हेच बाळाचं पहिलं जग असतात. होणाऱ्या पालकांना ते ज्या स्थानावर जाणार आहेत, त्याची एक कोमल जाणीव ही गोष्ट देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की प्रियजनांशी जोडलेलं वाटल्याने शरीर…

आई-वडिलांना प्रदक्षिणा घालणारा गणेश गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 37 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा