Jataka · दिवस 111 · आठवडा 16
शांती निवडणारं हरीण
कोरड्या उन्हाळ्यात हरणांच्या दोन कळपांना एकच छोटं तळं वाटून घ्यावं लागतं. गर्विष्ठ वेगवानला ते सगळं हवं असतं, पण सौम्य हरीण वाटून घ्यायला सुचवतो.
गोष्टीचे तात्पर्य: न्यायाने वाटून घेतल्याने शांती टिकते आणि सगळ्यांचं भलं होतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- सौम्य हरीण (बोधिसत्त्व), वेगवान
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 111 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 16 · ७ पैकी दिवस 6
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 16: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- शांती निवडणारं हरीण
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
जातक कथा अनेकदा बोधिसत्त्वाला असा प्राणी-नेता म्हणून दाखवतात, जो बळाऐवजी धीराने आणि न्यायाने संघर्ष सोडवतो. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की शांत, सहकार्याच्या प्रतिसादाने संबंधित सगळ्यांचाच ताण कमी होतो, आणि हा धडा कोरड्या खोऱ्याइतकाच गजबजलेल्या घरातही उपयोगी आहे.
लढून कदाचित एक तळं मिळालं असतं. शांतीने आपल्याला अख्खं खोरं मिळालं, आणि एक मित्र.
शेवाळलेल्या एका खडकाखालून एक झरा बुडबुडत वर यायचा आणि एका विस्तीर्ण खोऱ्याच्या मधोमध एक स्वच्छ तळं भरायचा.
खोऱ्याच्या पूर्वेकडे हरणांचा एक कळप राहायचा. त्याचा नेता एक बलवान, सौम्य हरीण होता, ज्याचे डोळे मऊ तपकिरी होते. जातक कथा सांगणारे म्हणतात, तो बोधिसत्त्व होता, जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता. पश्चिमेकडे दुसरा कळप राहायचा, आणि त्याचा नेता होता वेगवान नावाचा एक गर्विष्ठ तरुण हरीण. वेगवान म्हणजे "वेगाने धावणारा."
कित्येक वर्षं दोन्ही कळप ते तळं वाटून घेत होते. पूर्वेची हरणं सकाळी पाणी प्यायची आणि पश्चिमेची संध्याकाळी, आणि सगळं ठीक चाललं होतं.
मग एक लांब कोरडा उन्हाळा आला. दिवसामागून दिवस सूर्य आग ओकत होता. ओढे आधी बारीक धारा झाले, मग भेगाळलेली जमीन. फक्त शेवाळलेल्या खडकाखालच्या त्या छोट्या तळ्यात अजून पाणी होतं, आणि तेही लहान लहान होत चाललं होतं.
एका सकाळी पूर्वेचा कळप पाणी प्यायला खाली आला, तेव्हा वेगवान आणि त्याचा कळप आधीच तळ्याच्या काठावर उभा होता.
"हे पाणी आता आमचं आहे," शिंगं खाली करत वेगवान म्हणाला. "सगळ्यांना पुरेल एवढं नाही. जा, तुमचं तुम्ही शोधा."
पूर्वेच्या कळपातल्या तरुण हरणांनी खूर आपटले. "हे नेहमी वाटून घेतलं गेलंय!" ते ओरडले. "चला, त्यांना ढकलून देऊया! आम्हीही तितकेच बलवान आहोत!"
वातावरण ताणलं गेलं. कान मागे पडले. खुरांनी धूळ उकरली गेली.
पण तो सौम्य हरीण हळूच पुढे आला. त्याने शिंगं खाली केली नाहीत. तो स्थिर उभा राहिला आणि शांत डोळ्यांनी वेगवानकडे पाहिलं.
"मित्रा," तो म्हणाला, "तुला तहान लागली आहे. तुझ्या कळपातल्या आयांना आणि पिल्लांना तहान लागली आहे. माझ्याही. जर आपण या पाण्यावरून भांडलो, तर तळ्याचे काठ तुडवून चिखल होईल. झरा बुजेल. मग कुणालाच पाणी मिळणार नाही."
वेगवान घुटमळला. त्याला आरडाओरड्याची अपेक्षा होती, सौम्यपणाची नाही.
"मग आम्ही काय करावं असं तुला वाटतं?" त्याने विचारलं.
"आधी पिल्लांना पाणी पिऊ दे," सौम्य हरीण म्हणाला. "तुझ्या आणि माझ्या. मग आयांना. मग म्हाताऱ्यांना. मग उरलेलं आपण बाकीचे वाटून घेऊ, प्रत्येकी काही घोट, सकाळी आणि संध्याकाळी, पाऊस येईपर्यंत."
दोन्ही कळपांतले तरुण हरीण कुरकुरले. प्रत्येकी काही घोट? ते पुरेसं वाटत नव्हतं.
सौम्य हरीण आपल्या कळपाकडे वळला. "मी सगळ्यात शेवटी पिईन," तो म्हणाला.
हे ऐकून सगळे शांत झाले. वेगवानचेसुद्धा कान आश्चर्याने उभे राहिले.
हळूहळू दोन्ही कळपांतली पाडसं पुढे आली. पूर्वेकडची छोटी ठिपकेदार पाडसं आणि पश्चिमेकडची छोटी ठिपकेदार पाडसं शेजारी शेजारी माना खाली करून पाणी प्यायली. त्यांनी कुतूहलाने एकमेकांकडे पाहिलं. एकाला शिंक आली, आणि दुसऱ्याने गंमत वाटल्यावर पाडसं मारतात तशी छोटी उडी मारली.
मग आया प्यायल्या. मग म्हातारी हरणं, हळूहळू आणि काळजीपूर्वक. मग तरुण हरीण, प्रत्येकी काही घोट. सगळ्यात शेवटी सौम्य हरणाने मान वाकवली आणि पाणी प्यायला, इतरांपेक्षा एक घोटही जास्त नाही.
तळं आता लहान झालं होतं, पण झरा अजूनही स्वच्छ होता आणि बुडबुडत होता, कारण कुणीही काठ तुडवून चिखल केला नव्हता.
दिवसामागून दिवस, त्या लांब कोरड्या आठवड्यांत, दोन्ही कळप एकत्र येत राहिले. आधी लहानगे, मग आया, मग म्हातारे, नेते सगळ्यात शेवटी. झरा रोज रात्री थोडं पाणी द्यायचा, आणि रोज अगदी पुरेसं असायचं.
आणखी काहीतरी घडलं. दोन्ही कळपांतली पाडसं खडकांच्या सावलीत एकत्र खेळू लागली. सगळ्यात गोड पानं अजून कुठे उगवतात, याची बातमी आया एकमेकींना देऊ लागल्या. दुपारी म्हातारी हरणं एकमेकांजवळ पडून डुलकी घेऊ लागली.
आणि वेगवान संध्याकाळी सौम्य हरणाच्या शेजारी चालू लागला. वाटून घेतल्याने अनोळखीही मित्र होऊ शकतो.
"त्या पहिल्या सकाळी तू माझ्याशी का लढला नाहीस?" एके दिवशी त्याने विचारलं. "तू दिसतोस त्यापेक्षा जास्त बलवान आहेस."
सौम्य हरणाने विचार केला, आणि तो म्हणाला, "लढून कदाचित एक तळं मिळालं असतं. शांतीने आपल्याला अख्खं खोरं मिळालं, आणि एक मित्र."
शेवटी टेकड्यांवर ढग जमले. गडगडाट झाला, आणि धुळीच्या जमिनीवर पावसाचे पहिले टपोरे थेंब पडले. दोन्ही कळपांतल्या हरणांनी आकाशाकडे तोंडं केली. लवकरच ओढे पुन्हा गाऊ लागले, आणि खोरं एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत हिरवंगार झालं.
आता सगळ्यांना, हवं तिथे पुरेसं पाणी होतं. पण दोन्ही कळपांना आता वेगळं राहायचं नव्हतं. त्या ऋतूपासून ते एकच कळप म्हणून राहू लागले, आणि पाडसं मोठी झाली तरी त्यांना कधी कळलंही नाही की कधी काळी पूर्व आणि पश्चिम असं काही होतं.
आज रात्री हिरव्या खोऱ्यावर पाऊस हळुवार पडतोय, आणि पाडसं खडकांखाली एकमेकांना बिलगून झोपली आहेत. बाळा, शांती हे एक हळुवार प्रकारचं बळ आहे, आणि ती सगळ्यांसाठी जागा करते.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
जातक कथा, म्हणजे बुद्धाच्या पूर्वजन्मांच्या कथा, अनेकदा बोधिसत्त्वाला प्राण्यांचा नेता म्हणून दाखवतात, आणि हरणं त्यातल्या सगळ्यात प्रिय पात्रांपैकी आहेत; या कथांवरची हरणांची शिल्पं भारतातल्या सुरुवातीच्या बौद्ध स्मारकांना सजवतात. हे कथन दोन कळप आणि आटत चाललेलं एक तळं घेऊन त्याच परंपरेचा मागोवा घेतं. प्रतिस्पर्ध्याला धावण्यात किंवा युक्तीत हरवण्याऐवजी सौम्य हरीण वाटून घेण्याचा एक क्रम ठरवतो: आधी दोन्ही कळपांतली पाडसं, मग आया, मग म्हातारे, आणि स्वतः सगळ्यात शेवटी. गर्विष्ठ वेगवान मित्र होतो, आणि कळप एकत्र राहायचं ठरवतात. टंचाईचं रूपांतर समुदायात करण्यामुळे ही कथा वेगळी ठरते. गर्भावस्थेत लहानग्यांना आधी स्थान देण्याचं आणि वाटून घेण्याने येणाऱ्या शांतीचं हे एक शांत चित्र आहे.
बाळासोबत विचार करा
माझ्या आयुष्यात असा एखादा छोटा वाद आहे का, जिथे भांडणापेक्षा सौम्य, वाटून घेणारं उत्तर जास्त जिंकू शकेल?
संकल्प: मी शांती निवडते, आणि शांती माझ्या प्रत्येक प्रिय व्यक्तीसाठी जागा करते.
आशीर्वाद: तुमचं मन शांत राहो, तुमचा प्रवास आनंदी होवो, आणि तुमच्या बाळाला सुंदर गुणांचा आशीर्वाद लाभो.
पात्रे
- सौम्य हरीण (बोधिसत्त्व)
- — सगळ्यात शेवटी पाणी पिणारा शांत नेता.
- वेगवान
- — वाटून घ्यायला शिकणारा एक गर्विष्ठ तरुण हरीण.
बोध
न्यायाने वाटून घेतल्याने शांती टिकते आणि सगळ्यांचं भलं होतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, तू नेहमी प्रेमाने वाटून घे आणि आधी सगळ्यात लहानग्यांची काळजी घे.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
तळ्यातलं पाणी आधी कोणी प्यायलं, आणि सगळ्यात शेवटी कोणी?
स्रोत: बौद्ध जातक परंपरा (हरणाच्या रूपातील बोधिसत्त्व)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 16व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- आपलं हृदय झाडावर ठेवणारं माकड · दिवस 184
अशीच गोष्ट
सुंसुमार जातकात परंपरा सांगते की भीतीच्या क्षणी शांत मन हेच सर्वात चांगलं संरक्षण आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी एक सावकाश श्वास घेतल्याने ताणाखालीही आईला अधिक स्पष्ट विचार करायला मदत होऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
शांती निवडणारं हरीण ही गोष्ट काय शिकवते?
जातक कथा अनेकदा बोधिसत्त्वाला असा प्राणी-नेता म्हणून दाखवतात, जो बळाऐवजी धीराने आणि न्यायाने संघर्ष सोडवतो. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की शांत, सहकार्याच्या प्रतिसादाने संबंधित सगळ्यांचाच ताण कमी होतो, आणि हा धडा कोरड्या खोऱ्याइतकाच गजबजलेल्या घरातही उपयोगी आहे.
शांती निवडणारं हरीण गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 16 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.