Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Mahabharata · दिवस 109 · आठवडा 16

अर्जुन आणि मौन गुरू

वनवासात अस्वस्थ अर्जुनाला तळ्याकाठी एक मौन वृद्ध भेटतात. ते पाणी गढूळ होईपर्यंत ढवळतात, आणि मग फक्त बसून राहतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: अस्वस्थ मनाला निवळू दिलं की ते स्वच्छ होतं.

या गोष्टीत

पात्रे
अर्जुन, मौन गुरू
मूळ ग्रंथ
महाभारत
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 109 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 16 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 16: बाळाची वाढ

अर्जुनाला पुढे मिळालेली भगवद्गीता स्थिर मनाची तुलना अनेकदा शांत पाण्याशी करते, आणि परंपरा स्थिरतेला योग्य कृतीचं मूळ मानते. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की विचार जबरदस्तीने दूर न ढकलता फक्त शांत बसून श्वास घेतल्याने चिंताग्रस्त मन निवळायला मदत होऊ शकते.

त्याच्याशी झगडू नकोस. बस. श्वास घे. थांब. ते निवळेल, आणि तुला पुन्हा स्पष्ट दिसेल.

एका शांत तळ्याकाठच्या सपाट खडकावर एक छोटा पक्षी उड्या मारत होता, अगदी एका वृद्ध माणसाच्या शेजारी. तो माणूस इतका शांत बसला होता की पक्ष्याला त्याची जराही भीती वाटत नव्हती.

टेकडी चढून येताना अर्जुनाने हे पाहिलं. पांडव बंधू वनात राहत होते त्या लांब वर्षांत तो अनेकदा पहाटे एकटाच फिरायला जायचा. तो देशातला सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर होता. त्याचे बाण सरळ आणि दूरवर जायचे. तरीही त्या वनवासाच्या दिवसांत त्याला कधी कधी आतून अस्वस्थ वाटायचं, जणू त्याच्या आत काहीतरी सतत घाई करत होतं.

त्या सकाळी एका ओढ्याच्या मागोमाग तो टेकड्यांमध्ये वर आला होता, आणि या स्वच्छ तळ्यापर्यंत पोहोचला होता. खडकावरच्या त्या वृद्ध माणसाचे केस पांढरे होते. त्याचे डोळे मिटलेले होते, आणि हात गुडघ्यांवर टेकलेले होते.

अर्जुनाने नमस्कार केला. "आदरणीय, मी अर्जुन, पांडूचा पुत्र. मी तुमच्याजवळ बसू का?"

वृद्धाने डोळे उघडले, हसले, आणि शेजारच्या खडकाकडे मान हलवली. पण ते काहीच बोलले नाहीत.

अर्जुन बसला आणि ते बोलतील याची वाट पाहू लागला. ते बोलले नाहीत. त्यांनी फक्त पुन्हा डोळे मिटले आणि शांत बसून राहिले.

थोड्या वेळाने अर्जुन अस्वस्थ झाला. "महाराज," तो म्हणाला, "लोक म्हणतात तुम्ही थोर गुरू आहात. मला काहीतरी शिकवाल का?"

वृद्धाने डोळे उघडले आणि तळ्याकडे बोट दाखवलं.

अर्जुनाने पाहिलं. पाणी स्वच्छ होतं. तळाशी छोटे तपकिरी मासे, गुळगुळीत खडे आणि डोलणारी हिरवी शेवाळं दिसत होती. फार सुंदर दिसत होतं.

मग वृद्धाने एक काठी उचलली आणि काठाजवळचं पाणी ढवळलं. तळातून गाळ तपकिरी ढगासारखा वर आला. क्षणात अर्जुनाला ना मासे दिसेनात, ना खडे, ना काहीच.

अर्जुनाच्या कपाळावर आठ्या आल्या. "आता हे गढूळ झालं. मी ते स्वच्छ करू का?"

गाळ बाजूला सारायला त्याने काठीकडे हात नेला. वृद्धाने हळुवारपणे त्याचं मनगट धरलं आणि मान हलवली. मग त्यांनी पुन्हा मांडीवर हात जोडले, डोळे मिटले आणि बसून राहिले.

अर्जुनाला काही समजलं नाही. पण तोही बसला.

आधी त्याचं मन मधमाशीसारखं गुणगुणत राहिलं. त्याला आपल्या भावांची आठवण आली, अजून बाकी असलेल्या वनवासाच्या लांब वर्षांची, कधीतरी लढाव्या लागतील अशा लढायांची. तो खडकावर चुळबुळला. त्याने वृद्धाकडे पाहिलं, जे अगदी स्थिर होते. त्याने पाण्याकडे पाहिलं, जे अजूनही तपकिरी होतं.

हळूहळू, नकळत, अर्जुन खोल श्वास घेऊ लागला. त्याला ओढ्याची झुळझुळ ऐकू आली. खडकावर उड्या मारणारा पक्षी ऐकू आला. पाठीवर ऊबदार ऊन जाणवलं. आवळलेले त्याचे हात गुडघ्यांवर उघडले.

त्याने पुन्हा तळ्याकडे पाहिलं, तेव्हा तो डोळे मिचकावू लागला.

पाणी स्वच्छ होतं. गाळ शांतपणे पुन्हा तळाशी बसला होता. मासे परत दिसत होते, खडे दिसत होते, डोलणारं शेवाळ दिसत होतं, जणू काही घडलंच नव्हतं. कुणीही काही ढकललं नव्हतं, उपसलं नव्हतं. पाण्याला फक्त तसंच राहू दिलं होतं, आणि ते निवळलं होतं. गढूळ पाणी शांत ठेवलं की स्वच्छ होतं.

अर्जुनाने वृद्धाकडे वळून पाहिलं. ते आता तेजस्वी, प्रेमळ डोळ्यांनी त्याच्याकडे पाहत होते.

"मला समजलं," अर्जुन म्हणाला. "पाणी ढवळलं की काहीच दिसत नाही. मी ते जबरदस्तीने स्वच्छ करायला गेलो, तर ते आणखीच ढवळलं जातं. पण मी धीर धरला आणि शांत राहिलो, तर ते आपोआप स्वच्छ होतं. धीर हाही एक प्रकारचा शहाणपणा आहे."

वृद्ध हसले, आणि पहिल्यांदाच बोलले. त्यांचा आवाज पानांसारखा मऊ आणि कोरडा होता.

"मनाचंही तसंच आहे," ते म्हणाले. "मन ढवळलं गेलं की तुला तुझं लक्ष्य दिसत नाही, तुझी वाट दिसत नाही, तुझं स्वतःचं हृदयही दिसत नाही. त्याच्याशी झगडू नकोस. बस. श्वास घे. थांब. ते निवळेल, आणि तुला पुन्हा स्पष्ट दिसेल."

मग त्यांनी पुन्हा डोळे मिटले आणि आणखी काहीच बोलले नाहीत.

सूर्य माथ्यावर येईपर्यंत अर्जुन त्यांच्या शेजारी बसून राहिला. निघताना त्याने वाकून नमस्कार केला, आणि वृद्धाने आशीर्वादासाठी एक हात वर केला.

पुढच्या वर्षांत अर्जुनाला अनेक कठीण प्रसंगांना तोंड द्यावं लागलं. जेव्हा जेव्हा काळजी, राग किंवा भीतीने त्याचं मन ढगाळलं, तेव्हा त्याला टेकड्यांमधलं ते शांत तळं आठवायचं. तो थांबायचा, श्वास घ्यायचा आणि वाट पाहायचा. आणि लवकरच, त्या पाण्यासारखं, त्याचं मन निवळायचं, आणि काय करायचं ते त्याला दिसायचं.

त्याला त्या वृद्धाचं नाव कधीच कळलं नाही. आयुष्यभर तो त्यांना आपले मौन गुरू म्हणायचा. काही गुरू शब्दांशिवाय शिकवतात.

टेकड्यांमधलं ते तळं आज रात्रीही स्वच्छ आहे, आणि मासे खड्यांमध्ये विश्रांती घेत आहेत. तुमचे विचारही त्या गाळासारखे हळुवार खाली बसू द्या, आणि तुमचं बाळही शांत पाण्यात विसावलेलं असू द्या.

पुढची गोष्ट वाचा →अर्जुन आणि शांत सकाळ

महाभारत मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: महाभारत, Vana पर्व · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पांडवांच्या वनवासाच्या वर्षांत, म्हणजे महाभारताच्या वनपर्वाच्या पार्श्वभूमीवर घडणारी ही कथा महाकाव्यातून उद्धृत केलेला प्रसंग नसून, त्या परंपरेच्या भावनेतलं एक हळुवार पुनर्कथन आहे. अर्जुन सहसा त्याच्या धनुर्विद्येसाठी आणि कृष्णासोबतच्या महान संवादासाठी ओळखला जातो; इथे मात्र तो प्रसिद्ध योद्धा फक्त अस्वस्थ आहे, आणि त्याचे गुरू शब्दांत कोणताच धडा देत नाहीत. काठीने तळं ढवळलं जातं, अर्जुन ते सुधारायला हात पुढे करतो, आणि वृद्ध त्याचा हात थांबवतात. फक्त शांत बसल्यानेच गाळ खाली बसतो आणि पाणी निवळतं. ही प्रतिमा शांत मनालाच सत्य दिसतं, या व्यापक भारतीय शिकवणीचा प्रतिध्वनी आहे. गर्भावस्थेत ही थांबण्याची, श्वास घेण्याची आणि धावपळीच्या विचारांना आपोआप निवळू देण्याची एक सुंदर आठवण आहे.

वनपर्व हा महाभारतातील वनवासाच्या वर्षांचा मोठा खंड आहे, आणि तो शांत शिकवणीने भरलेला आहे — ऋषी पांडवांना भेटायला येतात, युधिष्ठिर नल-दमयंतीची कथा ऐकतो, आणि अर्जुन किरात प्रसंगात शिवाचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी हिमालयात जातो — हा प्रसंग भारवीच्या संस्कृत काव्य 'किरातार्जुनीयम्'मध्ये आणि तमिळनाडूतील महाबलीपुरमच्या त्या भव्य शिल्पपटात साजरा झाला आहे ज्याला अनेकदा 'अर्जुनाची तपश्चर्या' म्हणतात. अनेक भारतीय परंपरा मानतात की सर्वात खोल शिकवण शब्दांशिवायही होऊ शकते; दक्षिणामूर्ती रूपातील शिव वडाखाली मौन राहून शिकवताना दाखवला जातो. होणाऱ्या आईसाठी ही गोष्ट पाहून आणि स्थिरतेतून शिकण्याचा सन्मान करते — अगदी तसेच जसे बाळ सर्वात आधी तिच्याकडून शिकेल.

बाळासोबत विचार करा

तुमचं मन ढवळल्यासारखं, ढगाळल्यासारखं वाटतं, तेव्हा ते निवळायला कशाने मदत होते?

संकल्प: माझं मन ढवळलं गेलं की मी श्वास घेते, ते निवळू देते, आणि मला स्पष्ट दिसतं.

आशीर्वाद: तुमचं मन शांत राहो, तुमचा प्रवास आनंदी होवो, आणि तुमच्या बाळाला सुंदर गुणांचा आशीर्वाद लाभो.

पात्रे

अर्जुन
— शांत राहायला शिकणारा एक महान धनुर्धर.
मौन गुरू
— एकही शब्द न बोलता शिकवणारे वृद्ध.

बोध

अस्वस्थ मनाला निवळू दिलं की ते स्वच्छ होतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, सगळं शांत आणि स्पष्ट वाटेपर्यंत आपण दोघं मिळून हळू श्वास घेऊया.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

अर्जुनाने वाट पाहिली तेव्हा गढूळ पाण्याचं काय झालं?

स्रोत: महाभारतातील वनवासाच्या पार्श्वभूमीवरील पुनर्कथित कथा (वनपर्व परंपरा)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 16व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • ऐकणारा अभिमन्यू · दिवस 18

    अशीच गोष्ट

    परंपरा सांगते की अभिमन्यू पोटात असतानाच वडिलांच्या आवाजातून शिकला, आणि ही कथा गर्भसंस्काराच्या सर्वात जुन्या चित्रांपैकी एक आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की गरोदरपणात विश्रांती स्वतःच महत्त्वाची असते, त्यामुळे आपल्या माणसाचा आवाज ऐकत झोप लागली तर त्याबद्दल अपराधी वाटायचे काहीच कारण नाही.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अर्जुन आणि मौन गुरू ही गोष्ट काय शिकवते?

अर्जुनाला पुढे मिळालेली भगवद्गीता स्थिर मनाची तुलना अनेकदा शांत पाण्याशी करते, आणि परंपरा स्थिरतेला योग्य कृतीचं मूळ मानते. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सुचवतं की विचार जबरदस्तीने दूर न ढकलता फक्त शांत बसून श्वास घेतल्याने चिंताग्रस्त मन निवळायला मदत होऊ शकते.

अर्जुन आणि मौन गुरू गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 16 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा