Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 154 · आठवडा 22

उद्धवाचा निरोप

कृष्ण आता द्वारकेचा राजा आहे, पण गोपी अजूनही त्याच्यासाठी दाराजवळ लोणी ठेवतात. तो आधीच त्यांच्या आत राहतो, असा निरोप देऊन तो ज्ञानी उद्धवाला पाठवतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: हुशार शब्दांना जे कळत नाही, ते प्रेमळ मनाला कळते.

या गोष्टीत

पात्रे
उद्धव, गोपी, कृष्ण
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 154 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 22 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 2
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 22: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
उद्धवाचा निरोप

भागवत पुराणातील परंपरा सांगते की गोपींच्या साध्या, मनापासूनच्या प्रेमाने विद्वान उद्धवालाही शिकवले. आईच्या शांततेवरील अभ्यास सुचवतात की प्रियजनांशी उबदार, जवळचे नाते आईच्या स्वास्थ्याच्या भावनेला आधार देऊ शकते.

जेव्हा मधमाशीने कमळाचा मध चाखलेला असतो, तेव्हा ती बसून कमळ खरे आहे की नाही यावर कमळाशी वाद घालते का?

वृंदावनात एका दाराजवळ ताज्या लोण्याचे एक छोटे भांडे ठेवलेले होते — रोज सकाळी असते तसेच, न जाणो तो आला तर म्हणून. कृष्णाने गाव सोडून खूप वर्षे झाली होती. लहानपणी तो मथुरेला गेला, आणि मथुरेहून समुद्रकाठच्या द्वारकेला, जिथे तो महाल आणि सभा असलेला राजा झाला.

पण त्याच्यासोबत लहानाच्या मोठ्या झालेल्या गोपी, गवळणी, तो परत येईल ही आशा कधीच सोडू शकल्या नाहीत. त्या मोठ्याने बोलत नसत. पहाटे गाई दोहत. यमुनेत कपडे धूत. संध्याकाळी कदंबाच्या झाडाखाली जुनी गाणी गात. आणि अजूनही दाराजवळ लोणी ठेवत.

नीट पाहणाऱ्याला दिसले असते की प्रत्येकीचा एक भाग शरीरापेक्षा थोडा दूर राहत होता. तो भाग कृष्ण कधीतरी चालला होता त्या जंगलवाटेवर कुठेतरी राहत होता.

दूर द्वारकेत कृष्णाला हे ठाऊक होते. एका संध्याकाळी त्याने आपला जवळचा मित्र उद्धव याला बोलावले. उद्धव विद्वान होता, विचारवंत होता, स्पष्ट कल्पनांवर प्रेम करणारा माणूस.

"मित्रा," कृष्ण म्हणाला, "मी गेलो म्हणून गोपी अजूनही दुःखी आहेत. वृंदावनाला जा. माझी शिकवण त्यांच्याकडे ने. त्यांना सांग की आत्मा एकच आहे, खरा वियोग नसतोच. त्यांना सांग की मी आधीच त्यांच्या आत आहे, म्हणून त्यांनी रडू नये."

उद्धवाने नमस्कार केला. पहाटे तो आपल्या रथातून निघाला.

दुपारच्या गारव्यात तो वृंदावनात पोहोचला. हवेत शेणाच्या गोवऱ्यांच्या धुराचा आणि पिकणाऱ्या धान्याचा वास होता. नदीकाठावरून मोर ओरडत होते. बायका त्याला भेटायला बाहेर आल्या.

त्यांनी रथ पाहिला. त्यात कोण नव्हते तेही पाहिले. गल्लीवर एक छोटी शांतता पसरली, कोणत्याही रडण्यापेक्षा जास्त दुःखी.

तरीही दुःखातसुद्धा त्या प्रेमळपणा विसरल्या नाहीत. एकीने त्याच्या पायांची धूळ धुवायला थंड पाणी आणले. दुसरीने चिमूटभर मीठ आणि भाजलेले जिरे घातलेले ताक आणले. तिसरीने त्याला आरामात बसता यावे म्हणून नदीकाठी एक मऊ कापड अंथरले.

"तुम्ही आमच्यासाठी इतक्या दुरून आलात," त्या म्हणाल्या. "आधी विश्रांती घ्या."

मग त्या नदीकाठी त्याच्याभोवती बसल्या.

उद्धवाने घसा साफ केला. वाटेत त्याने आपले शब्द नीट तयार केले होते. तो निराकार परमेश्वराविषयी बोलला. जो येत नाही आणि जात नाही अशा आत्म्याविषयी बोलला. सत्य सगळ्या चेहऱ्यांच्या पलीकडे असताना एका व्यक्तीच्या चेहऱ्याची आठवण काढणे वेडेपणा आहे, असे त्याने समजावले.

गोपींनी मध्ये न बोलता ऐकले. खूप मेहनतीने शिकलेला धडा म्हणून दाखवणाऱ्या मुलाकडे पाहावे, तशा त्या त्याच्याकडे मायेने पाहत होत्या.

त्याचे बोलणे संपल्यावर एक वयस्कर गोपी बोलली. तिने वाद घातला नाही.

"उद्धवा, तुम्ही इतक्या दुरून आलात हे तुमचे मोठेपण," ती म्हणाली. "आम्हाला एक सांगा. जेव्हा मधमाशीने कमळाचा मध चाखलेला असतो, तेव्हा ती बसून कमळ खरे आहे की नाही यावर कमळाशी वाद घालते का?"

ती हसली. बाकीच्या बायकाही हसल्या. कदंबाच्या झाडांमधून वाऱ्याची झुळूक गेली, आणि काही गोल पिवळी फुले पाण्यावर तरंगत खाली आली.

उद्धव अगदी स्तब्ध बसला. तो शिकवण द्यायला आला होता. उलट, त्यालाच एक शिकवण मिळाली.

कृष्णाने सांगितले होते त्यापेक्षा कितीतरी जास्त, अनेक दिवस तो वृंदावनात राहिला. कृष्ण ज्या वाटांवरून चालला होता त्या वाटांवरून तो चालला. नदीवरून पाण्याच्या घागरी वर आणायला त्याने बायकांना मदत केली. लोणी चोरणाऱ्या, कपडे लपवणाऱ्या आणि सगळ्या गावाला हसवणाऱ्या त्या छोट्या सावळ्या मुलाच्या गोष्टी त्याने ऐकल्या. त्याने निराकाराविषयी बोलणे थांबवले.

हळूहळू त्याच्याही डोळ्यांत पाणी आले. त्या अश्रूंमध्ये त्याला समजले की कृष्णाने त्याला खरे काय शिकायला पाठवले होते. प्रेम म्हणजे समजावून सांगायची कल्पना नाही. ते राहायचे घर आहे.

शेवटी तो पुन्हा रथात चढला तेव्हा गोपींनी कृष्णासाठी त्याच्याकडे कापडाचे एक छोटे गाठोडे दिले. त्यात पानात गुंडाळलेला ताज्या लोण्याचा गोळा होता, सकाळपासून अजूनही थंड.

द्वारकेपर्यंतच्या संपूर्ण प्रवासात उद्धवाने ते मांडीवर जपून धरले, जणू आयुष्यात त्याने वाहिलेली ती सर्वात मौल्यवान वस्तू होती.

बाळा, तुझी आई आज रात्री प्रेम पुस्तकांतून शिकत नाहीये; ती ते तुझ्याकडून शिकत आहे.

पुढची गोष्ट वाचा →पहाटेची कृष्णाची बासरी

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

उद्धवाचा वृंदावन प्रवास भागवत पुराणाच्या दहाव्या आणि अकराव्या स्कंधात सांगितला आहे, आणि भक्ती परंपरेत तो अतिशय प्रिय आहे. सूरदासांसारख्या कवींनी भ्रमरगीतातून गोपींची उद्धवाला दिलेली उत्तरे प्रसिद्ध केली, जी आजही ब्रजमध्ये गायली जातात. हा प्रसंग अनेकदा असा क्षण म्हणून आठवला जातो जिथे विद्वान तत्त्वज्ञान साध्या, मनापासूनच्या प्रेमापुढे नतमस्तक होते. आमचे कथन विशेष कोमल आहे: उद्धव बोलण्यापूर्वीच गोपी ताक आणि नदीकाठच्या कापडाने त्याचे स्वागत करतात, आणि एक वयस्कर गोपी मधमाशी आणि कमळाविषयी प्रश्न विचारून उत्तर देते. शिक्षक विद्यार्थी होतो, आणि पानात गुंडाळलेले लोणी द्वारकेला घेऊन जातो. गरोदर आईसाठी ही कथा पुस्तकांतून नव्हे, तर हृदयातून शिकलेल्या प्रेमाचा सन्मान करते.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आयुष्यात सध्या कोणाला तुमच्या सल्ल्यापेक्षा तुमच्या शांत सोबतीची जास्त गरज आहे?

संकल्प: मी जवळ राहून प्रेम करते — उघड्या मनाने, अचूक शब्दांची गरज न ठेवता.

आशीर्वाद: शेवटी गोपींच्या शेजारी बसलेल्या उद्धवासारखे, तुम्ही तुमच्या प्रियजनांच्या जवळ राहा.

पात्रे

उद्धव
— प्रेमाविषयी शिकणारा कृष्णाचा ज्ञानी मित्र.
गोपी
— कृष्णाला कधीच न विसरणाऱ्या वृंदावनातील प्रेमळ सख्या.
कृष्ण
— दूर, तरीही नेहमी त्यांच्या हृदयात.

बोध

हुशार शब्दांना जे कळत नाही, ते प्रेमळ मनाला कळते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, आपण दूर असलो तरी तू नेहमी माझ्या हृदयात असशील.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

गोपी दाराजवळ लोण्याचे भांडे का ठेवत असत?

स्रोत: भागवत पुराण, स्कंध १०–११ (उद्धवाचे वृंदावनातील कार्य)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 22व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • हनुमान आणि मोत्यांचा हार · दिवस 205

    तेच मूल्य

    परंपरा सांगते की हनुमानाने प्रत्येक रत्नापेक्षा प्रेमाला जास्त मोल दिलं, आणि राम-सीतेला आपल्या हृदयात वाहून नेलं. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की वस्तूंपेक्षा प्रेमळ नात्यांवर लक्ष केंद्रित केल्याने आईला समाधान वाटू शकतं.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

उद्धवाचा निरोप ही गोष्ट काय शिकवते?

भागवत पुराणातील परंपरा सांगते की गोपींच्या साध्या, मनापासूनच्या प्रेमाने विद्वान उद्धवालाही शिकवले. आईच्या शांततेवरील अभ्यास सुचवतात की प्रियजनांशी उबदार, जवळचे नाते आईच्या स्वास्थ्याच्या भावनेला आधार देऊ शकते.

उद्धवाचा निरोप गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 22 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा