Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 190 · आठवडा 28

प्रेमाने बोललेला बैल

एक दयाळू ब्राह्मण नंदिविसाल, म्हणजे महान आनंद, नावाचा एक सौम्य बैल वाढवतो. गर्दीसमोर ब्राह्मण कठोर बोलतो तेव्हा बैल हलत नाही.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमळ शब्द बळ देतात; कठोर शब्द ते हिरावून घेतात.

या गोष्टीत

पात्रे
नंदिविसाल बैल, ब्राह्मण
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 190 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 28 · ७ पैकी दिवस 1
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 28: बाळाची वाढ

नंदिविसाल जातकात परंपरा सांगते की प्रेमळ बोलणं बळ देतं, तर कठोर शब्द ते हिरावून घेतात. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की स्वतःशी सौम्यपणे बोलणं आणि घरातले प्रेमळ शब्द आईला अधिक सक्षम आणि शांत वाटायला मदत करू शकतात.

शब्द एका बलवान मनालाही दुबळं वाटायला लावू शकतात.

भाताची पेज आणि गोड गवत: गांधार राज्यातल्या एका दयाळू ब्राह्मणाने विकत घेतलेल्या छोट्या वासराला तो हेच खायला द्यायचा. जातक कथा सांगतात की हे वासरू त्याच्या एका जन्मातले बोधिसत्त्व होते. ब्राह्मणाने त्याला आपल्या घरीच वाढवलं. रोज संध्याकाळी तो त्याचं अंग खरारा करायचा आणि आई-बाबा मुलाशी बोलतात तसा त्याच्याशी हळुवार बोलायचा. त्याने वासराचं नाव नंदिविसाल ठेवलं, म्हणजे महान आनंद.

नंदिविसाल मोठा होत गेला. तो एक भव्य बैल झाला, रुंद आणि बलवान, सौम्य चेहऱ्याचा आणि दुधाळ चहाच्या रंगाच्या चमकदार अंगाचा. तो ब्राह्मणावर मनापासून प्रेम करायचा.

ब्राह्मण श्रीमंत नव्हता. एका संध्याकाळी नंदिविसाल आपल्या गोठ्यात बसून विचार करत होता, "माझ्या मालकाने माझी किती प्रेमाने काळजी घेतली. आता मी बलवान आहे. मी त्यांची परतफेड कशी करू?"

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तो आपल्या मालकाशी बोलला. "गावातल्या त्या व्यापाऱ्याकडे जा, जो आपले बैल देशात सगळ्यात बलवान असल्याची फुशारकी मारतो. त्याला सांगा की तुमचा बैल एकामागे एक बांधलेल्या शंभर भरलेल्या गाड्या ओढू शकतो. हजार नाण्यांची पैज लावा."

ब्राह्मणाचे डोळे विस्फारले. "शंभर गाड्या? तू खरंच ते करू शकतोस?"

"मी करू शकतो," नंदिविसाल म्हणाला. "माझ्यावर विश्वास ठेवा."

म्हणून ब्राह्मणाने पैज लावली. व्यापारी मोठ्याने हसला. "शंभर गाड्या! तुझा बैल एकसुद्धा हलवणार नाही!" बातमी पसरली, आणि स्पर्धेच्या दिवशी रस्त्याकडेला गर्दी जमली.

शंभर गाड्या वाळू आणि दगडांनी भरून एका लांब रांगेत एकमेकींना बांधल्या. नंदिविसालला पहिल्या गाडीला जुंपलं. ब्राह्मण हातात काठी घेऊन पुढच्या गाडीवर चढला.

आता ब्राह्मण घाबरला होता. गर्दी मोठी होती, गोंगाट होता, आणि त्याला कसंही करून जिंकायचं होतं. म्हणून आपला नेहमीचा सौम्य आवाज विसरून त्याने काठी हलवली आणि ओरडला, "ओढ, आळशी! चल, निकम्म्या! ओढ!"

नंदिविसाल अगदी स्तब्ध उभा राहिला. त्याचे कान पाडले गेले. त्याचं मन जड झालं, दुखावलं. "आळशी? निकम्मा?" त्याने विचार केला. "ते माझ्याशी असं कधीच बोलले नव्हते. मी तसा नाही." बलवानालाही कठोर बोलणं दुखावू शकतं.

त्याने आपले चारही खूर जमिनीत घट्ट रोवले आणि एक पाऊलही हलला नाही.

व्यापारी जोरजोरात हसला. गर्दीही हसली. ब्राह्मण पैज हरला आणि त्याला हजार नाणी द्यावी लागली. तो घरी गेला, अंगणात बसला आणि मान खाली घातली.

त्या संध्याकाळी नंदिविसाल येऊन त्याच्याजवळ उभा राहिला.

"मालक," तो हळुवारपणे म्हणाला, "इतकी वर्षं मी तुमच्यासोबत राहतो आहे, मी कधी एखादं मडकं फोडलं आहे का? कधी तुमची बाग तुडवली आहे का, किंवा कामात आळस केला आहे का?"

"कधीच नाही," ब्राह्मण हळूच म्हणाला.

"मग आज सगळ्यांसमोर तुम्ही मला आळशी आणि निकम्मा का म्हणालात? माझी ताकद कमी पडली नाही. त्या कठोर शब्दांनी मला मागे धरलं. शब्द एका बलवान मनालाही दुबळं वाटायला लावू शकतात."

ब्राह्मण बराच वेळ गप्प राहिला. मग त्याने बैलाच्या गळ्यात हात टाकले.

"तू बरोबर आहेस," तो म्हणाला. "मी घाबरलो होतो, आणि प्रेमाने वागायला विसरलो. मला माफ कर."

"मी तुम्हाला माफ करतो," नंदिविसाल म्हणाला. माफी मागितल्याने नातं पुन्हा जुळतं. "उद्या पुन्हा त्या व्यापाऱ्याकडे जा. दोन हजार नाण्यांची पैज लावा. आणि या वेळी माझ्याशी नेहमीसारखे बोला."

दुसऱ्या दिवशी गर्दी आणखी मोठी होती. रस्त्यावर शंभर गाड्या भरून उभ्या होत्या. ब्राह्मण वर चढला, पण या वेळी त्याने काठी घरीच ठेवली होती. त्याने पुढे वाकून बैलाच्या रुंद पाठीवरून हात फिरवला आणि हळूच म्हणाला, "चल रे, माझ्या गुणी. माझ्या महान आनंदा. ओढ, माझ्या लाडक्या."

नंदिविसालचे कान वर झाले. त्याचं मन उबदार आणि भरून आलं. प्रेमळ शब्द ऐकणाऱ्याला बळ देतात. त्याने डोकं खाली केलं, आपले भले मोठे खांदे पुढे रेटले आणि ओढलं. एका सहज, स्थिर हालचालीत पहिली गाडी पुढे सरकली. मग दुसरी. मग तिसरी. शंभर गाड्या खडखडत, करकरत रस्त्यावरून पुढे गेल्या, आणि शेवटची गाडी पहिली जिथे होती तिथे येऊन उभी राहिली.

गर्दीने इतका जल्लोष केला की झाडांवरून पक्षी उडाले. व्यापाऱ्याने आश्चर्याने मान हलवली आणि दोन हजार नाणी दिली. लोक पुढे येऊन त्या सौम्य बैलाला थोपटू लागले आणि त्याला गोड गवत आणि गूळ खाऊ घालू लागले.

त्या रात्री, आपल्या गोठ्यात परत आल्यावर, नंदिविसाल समाधानाने बसला होता; त्याचा मालक लांब, सावकाश हातांनी त्याचा खरारा करत होता, काम करताना गुणगुणत होता, आणि दर काही वेळाने त्याला "महान आनंद" म्हणून हाक मारत होता, फक्त त्याचे कान वर होताना पाहण्यासाठी.

बाळा, तुझी आई तुझ्यासाठी आपले शब्द एखाद्या भेटीसारखे काळजीपूर्वक निवडेल.

पुढची गोष्ट वाचा →रुरु हरीण आणि खळाळती नदी

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 28 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पाली जातक संग्रहातला क्रमांक २८, नंदिविसाल जातक, परंपरेनुसार बुद्धांनी कठोर बोलणाऱ्या भिक्षूंना सांगितला, आणि तो प्रेमळ बोलण्याबद्दलचा एक अभिजात उपदेश बनला. अनेक प्राणीकथा ताकद किंवा चातुर्याची परीक्षा घेतात; ही कथा शब्दांची परीक्षा घेते. 'आळशी निकम्मा' म्हटल्यावर एक पाऊलही न हलणारा तोच बैल, मालकाने हळूच 'माझ्या महान आनंदा' म्हटल्यावर एका स्थिर हालचालीत शंभर गाड्या ओढतो. ब्राह्मणाची प्रामाणिक माफी आणि संध्याकाळचा खरारा यात खरी कोमलता आहे. होणाऱ्या आई-बाबांसाठी ही एक हळुवार आठवण आहे की बाळ जन्मापूर्वीही जे शब्द ऐकतं, ते काळजीपूर्वक निवडलेली भेट असतात.

बाळासोबत विचार करा

माझ्या बाळाने माझ्याकडून कोणते प्रेमळ शब्द ऐकावेत असं मला सगळ्यात जास्त वाटतं, आणि ते आज मी स्वतःला सांगू शकते का?

संकल्प: मी स्वतःशी आणि माझ्या बाळाशी हळुवार बोलते, आणि माझे प्रेमळ शब्द आम्हा दोघांना बळ देतात.

आशीर्वाद: तुझे शब्द नेहमी प्रेमळ असोत, आणि तुझ्या सौम्य बोलण्याने तुझ्या आजूबाजूच्या सगळ्यांना बळ मिळो.

पात्रे

नंदिविसाल बैल
— प्रेमाला प्रतिसाद देणारा एक बलवान बैल.
ब्राह्मण
— हळुवार बोलायला शिकणारा एक प्रेमळ मालक.

बोध

प्रेमळ शब्द बळ देतात; कठोर शब्द ते हिरावून घेतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, मी तुझ्याशी नेहमी प्रेमाने बोलेन, आणि त्या प्रेमात तू बलवान होशील.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

दुसऱ्या वेळी बैलाने गाड्या का ओढल्या?

स्रोत: नंदिविसाल जातक, जातक क्र. २८, पाली परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 28व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • पाणी वाहून नेणारा छोटा पोपट · दिवस 277

    अशीच गोष्ट

    बौद्ध परंपरा पोपट आणि वणव्याची ही कथा देवांनाही भारावून टाकणाऱ्या धैर्याची आणि कृतज्ञतेची कथा म्हणून सांगते. ती पालकांना आठवण करून देते की आकार किंवा ताकदीपेक्षा प्रेमाने केलेले छोटे, सातत्याचे प्रयत्न जास्त मोलाचे असतात. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की एकेक पाऊल, आपल्याला जे जमतं त्यावर लक्ष दिल्याने दडपण कमी होऊ शकतं.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रेमाने बोललेला बैल ही गोष्ट काय शिकवते?

नंदिविसाल जातकात परंपरा सांगते की प्रेमळ बोलणं बळ देतं, तर कठोर शब्द ते हिरावून घेतात. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की स्वतःशी सौम्यपणे बोलणं आणि घरातले प्रेमळ शब्द आईला अधिक सक्षम आणि शांत वाटायला मदत करू शकतात.

प्रेमाने बोललेला बैल गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 28 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा