Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Ramayana · दिवस 198 · आठवडा 29

जटायू आणि संपाती, आकाशातले भाऊ

संपाती आणि जटायू हे गिधाड भाऊ एका उंच डोंगरशिखरावर मोठे होतात. खेळकर जटायू थकेपर्यंत सूर्याकडे शर्यत लावतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: आपल्यावर प्रेम करणारे, आपल्याला सगळ्यात जास्त गरज असते तेव्हा आपल्याला आश्रय देतात.

या गोष्टीत

पात्रे
संपाती, जटायू
मूळ ग्रंथ
रामायण
वाचनाचा वेळ
5 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 198 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 29 · ७ पैकी दिवस 2
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 29: बाळाची वाढ

रामायणाच्या परंपरेनुसार संपातीने आपल्या भावाला, जटायूला, सूर्यापासून वाचवलं आणि पुढे हनुमानाला सीतेकडे जाण्याची वाट दाखवली. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की कुटुंबाकडून संरक्षण मिळतं ही भावना आईला सुरक्षित आणि आधार मिळाल्यासारखं वाटायला मदत करू शकते.

"नक्कीच," संपाती शांतपणे म्हणाला. "थोरला भाऊ असतो तो यासाठीच."

डोंगर तरुण होते त्या काळी, एका उंच खडकाळ शिखरावर काटक्या आणि मऊ पिसांचं एक घरटं होतं. त्यात गिधाडांचे दोन भाऊ राहायचे. थोरला होता संपाती. धाकटा होता जटायू.

घरट्याच्या कडेवरून त्यांना चांदीच्या धाग्यांसारख्या चमकणाऱ्या नद्या आणि हिरव्या लाटांसारखी पसरलेली जंगलं दिसायची. रोज संध्याकाळी त्यांची आई त्यांना आपल्या पंखांखाली घ्यायची आणि वाऱ्याच्या गोष्टी सांगायची.

संपाती मोठा आणि स्थिर होता. जटायू छोटा होता आणि प्रश्नांनी भरलेला. रात्री ढग कुठे जातात? चंद्र किती दूर आहे? आणि सगळ्यात महत्त्वाचं, पक्षी खरंच किती उंच उडू शकतो?

"गरुडांपेक्षाही उंच," संपाती आपल्या चोचीने भावाची पिसं विस्कटत म्हणायचा. "एक दिवस आपण शोधून काढू."

तो असं म्हणायचा तेव्हा जटायू नेहमी त्याला बिलगायचा. संपातीजवळ असणं म्हणजे उन्हात तापलेल्या एखाद्या उबदार दगडाशेजारी बसल्यासारखं वाटायचं.

भाऊ मोठे झाले. त्यांचे पंख रुंद आणि मजबूत झाले. दऱ्यांमधून वर येणाऱ्या उबदार हवेवर स्वार व्हायला ते शिकले — एकदाही पंख न फडफडवता गोल गोल वर वर जात. शिखरांभोवती ते पकडापकडी खेळायचे. संपाती नेहमी थोडा मागे उडायचा, जटायूला गरज लागली तर म्हणून.

एका उजळ सकाळी जटायूने एका मोठ्या सोनेरी दिव्यासारख्या चमकणाऱ्या सूर्याकडे पाहिलं.

"दादा," तो चमकत्या डोळ्यांनी म्हणाला, "चल, सूर्याकडे शर्यत लावूया! कोण सगळ्यात जवळ उडू शकतो ते बघूया!"

संपाती कचरला. "सूर्य खूप प्रखर आहे, छोट्या भावा."

"आपणही आहोत," जटायू म्हणाला. आणि संपाती उत्तर देण्याआधीच त्याने घरट्यातून उडी मारली आणि पंख फडफडवले.

संपाती हसला आणि मागोमाग गेला. तो आपल्या भावाला एकटं कसं उडू देणार?

ते वर वर गेले, गरुडांच्या पलीकडे, ढगांच्या पलीकडे, जिथे हवा विरळ आणि निळी होते तिथे. खालचं जग धूसर झालं. जटायू आनंदाने हसला. संपातीही हसला.

पण सूर्य अधिक तेजस्वी होत गेला. अजून तेजस्वी. आणि अजून गरम.

जटायूचे पंख थरथरू लागले. प्रकाश इतका प्रखर होता की त्याला डोळे मिटावे लागले. त्याची पिसं उबदार, मग खूपच गरम वाटू लागली. तो हळू झाला. डगमगू लागला.

"संपाती!" त्याने हाक मारली. "मी थकलो!"

संपातीने विचार करायला थांबला नाही. तो आपल्या भावाच्या वर उडाला आणि आपले मोठे पंख रुंद पसरले — छतासारखे, झोपलेल्या बाळावर धरलेल्या आईच्या साडीसारखे.

तो प्रखर प्रकाश त्याऐवजी संपातीच्या पंखांवर पडला. प्रेम विश्रांतीची गरज असणाऱ्यांवर आपले पंख पसरतं. भावाची सावली कोणत्याही ढगापेक्षा थंड असू शकते. भावाच्या सावलीत जटायूला पुन्हा श्वास घेता आला. त्याला डोळे उघडता आले.

"छोट्या, हळूच खाली तरंगत ये," संपाती प्रेमाने म्हणाला. "मी इथेच आहे."

एकत्र, हळूहळू, ते पृथ्वीकडे तरंगत खाली आले. पण संपातीच्या पिसांनी सूर्याची सगळी उष्णता झेलली होती. ते खाली उतरले तेव्हा त्याचे पंख होरपळून उघडे पडले होते, आणि त्याला आता उडता येत नव्हतं.

जटायू त्याला बिलगला. "तू हे माझ्यासाठी केलंस," तो हळूच म्हणाला.

"नक्कीच," संपाती शांतपणे म्हणाला. "थोरला भाऊ असतो तो यासाठीच."

त्यानंतर संपातीने समुद्राजवळच्या एका शांत कड्यावर आपलं घर केलं. जटायू दूरच्या जंगलांकडे उडून गेला. पण बीज जसं संपूर्ण झाड आपल्यात घेऊन असतं, तसं प्रत्येकाने दुसऱ्याला आपल्या मनात जपून ठेवलं.

अनेक वर्षं गेली. आपल्या कड्यावर लाटा पाहत संपाती म्हातारा झाला. एका ज्ञानी ऋषींनी त्याला एकदा सांगितलं होतं, "ज्या दिवशी तू रामांच्या मित्रांना मदत करशील, त्या दिवशी तुझे पंख पुन्हा उगवतील."

एके दिवशी प्रवाशांचा एक गट खडक चढत वर आला. ते होते हनुमान, अंगद आणि त्यांचे वानर सोबती, रामांची पत्नी सीता यांचा शोध घेत. ते थकलेले आणि काळजीत होते, आणि पुढे कुठे जायचं ते त्यांना कळत नव्हतं.

त्यांनी जटायूचं नाव घेतलं, तेव्हा संपातीने आपली म्हातारी मान उचलली. "तुम्ही माझ्या भावाला ओळखत होता?"

सीतेला नेलं जात असताना जटायूने किती धैर्याने तिचं रक्षण करण्याचा प्रयत्न केला, ते त्यांनी त्याला सांगितलं. प्रेम आणि अभिमानाने भरलेल्या डोळ्यांनी संपाती ऐकत राहिला.

"मग त्याने केली तशी मलाही तुमची मदत करू द्या," तो म्हणाला.

मोठ्या गिधाडाचे डोळे इतर कोणत्याही प्राण्यापेक्षा दूरवर पाहू शकतात. संपातीने अथांग निळ्या समुद्रापलीकडे, लाटांच्या पलीकडे, क्षितिजाच्या पलीकडे पाहिलं.

"तिथे," तो म्हणाला. "पाण्यापलीकडे लंका बेट आहे. सीता अशोकाच्या झाडांच्या बागेत बसली आहे. ती तुमची वाट पाहते आहे."

प्रवाशांनी जल्लोष केला. आणि तेवढ्यात संपातीच्या उघड्या पंखांवर छोटी छोटी नवी पिसं फुटू लागली. त्याचे पंख पुन्हा उगवले होते!

एकदा आपल्या छोट्या भावावर पसरले होते तसेच संपातीने आपले पंख रुंद पसरले. प्रेमाने दिलेलं पुन्हा उगवून येतंच. तो समुद्राच्या वाऱ्यावर उचलला गेला आणि कड्यांच्या वर उंच घिरट्या घालू लागला, पुन्हा मुक्त.

हनुमानाने त्याला पाहिलं आणि त्याला धीर आला. एखाद्या म्हाताऱ्या पक्ष्याला आपले पंख पुन्हा मिळू शकतात, तर तो नक्कीच समुद्रावरून झेप घेऊ शकेल.

लाटांवर उंच, संपातीची सावली पाण्यावरून सरकत गेली, आणि क्षणभर असं वाटलं की जणू दोन पक्षी शेजारी शेजारी उडत आहेत.

बाळा, तुझ्या आईचं प्रेम संपातीच्या पंखांसारखं तुझ्यावर पसरलं आहे, तू तयार होईपर्यंत हे उजळ जग हळुवार ठेवत.

पुढची गोष्ट वाचा →हनुमान आणि औषधींचा पर्वत

रामायण मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: रामायण, Kishkindha कांड · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधाकांडात महापक्षी संपाती हनुमान आणि अंगदाला सांगतो की त्याने एकदा आपल्या धाकट्या भावाला, जटायूला, सूर्याच्या उष्णतेपासून कसं वाचवलं, आणि मग आपल्या दूरवर पाहणाऱ्या डोळ्यांनी त्यांना लंकेतल्या सीतेकडे जाण्याची वाट दाखवतो. बहुतेक कथनांत जटायू केंद्रस्थानी असतो; ही कथा थोरल्या भावाला त्याचं श्रेय देते. गोष्ट दोन तरुण पक्ष्यांनी आणि एका खेळकर शर्यतीने सुरू होते, आणि कलाटणी तेव्हा मिळते जेव्हा संपाती शांतपणे आपल्या थकलेल्या भावावर छतासारखे पंख पसरतो. रामांच्या मित्रांना मदत केल्यावर त्याचे पंख परत येतील हे वचन नव्या पिसांच्या आनंदी फुटव्याने खरं ठरतं, आणि हनुमानाला समुद्राकडे पाठवतं. गरोदरपणासाठी, छोट्या जिवावर पसरलेल्या संरक्षक प्रेमाचं हे एक सुंदर चित्र आहे.

बाळासोबत विचार करा

तुम्ही थकलेल्या असताना कोणी तुमच्यावर आपले पंख पसरले, आणि त्यांच्या सावलीत विसावताना तुम्हाला कसं वाटलं?

संकल्प: मी माझं प्रेम हळुवार पंखांसारखं माझ्या बाळावर पसरते, आणि त्याच्या सावलीत आम्ही दोघंही सुरक्षित आहोत.

आशीर्वाद: तुझं मन निर्भय प्रेमाने आणि अढळ सदाचाराच्या वृत्तीने भरलेलं असो.

पात्रे

संपाती
— नेहमी लक्ष ठेवणारा एक स्थिर थोरला भाऊ.
जटायू
— प्रश्नांनी भरलेला एक छोटा, जिज्ञासू भाऊ.

बोध

आपल्यावर प्रेम करणारे, आपल्याला सगळ्यात जास्त गरज असते तेव्हा आपल्याला आश्रय देतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू जेव्हा जेव्हा थकशील, तेव्हा मी माझं प्रेम पंखांसारखं तुझ्यावर पसरीन.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

संपातीने जटायूला कशी मदत केली?

स्रोत: वाल्मीकी रामायण, किष्किंधाकांड (संपातीचं कथन)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 29व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

जटायू आणि संपाती, आकाशातले भाऊ ही गोष्ट काय शिकवते?

रामायणाच्या परंपरेनुसार संपातीने आपल्या भावाला, जटायूला, सूर्यापासून वाचवलं आणि पुढे हनुमानाला सीतेकडे जाण्याची वाट दाखवली. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की कुटुंबाकडून संरक्षण मिळतं ही भावना आईला सुरक्षित आणि आधार मिळाल्यासारखं वाटायला मदत करू शकते.

जटायू आणि संपाती, आकाशातले भाऊ गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 29 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा