Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 200 · आठवडा 29

घरी भात नेणारा पोपट

एक शहाणा पोपटराजा नेहमी कोसिय शेतकऱ्याचा चोचभर भात घेऊन उडून जातो. उत्सुकतेनं कोसिय तो कुठे जातो हे विचारायला त्याला हळुवारपणे पकडतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: आपल्या आई-वडिलांची काळजी घेणं हे एक सुंदर कर्तव्य आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
पोपटराजा, कोसिय शेतकरी
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 200 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 29 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 29: बाळाची वाढ

सालिकेदार जातकात परंपरा सांगते की आई-वडील, मुलं आणि एकाकी माणसं यांची काळजी घेणं हीच आयुष्यातली खरी संपत्ती आहे. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की काळजी घेणाऱ्या, अनेक पिढ्यांच्या कुटुंबाचा भाग असल्याची भावना आईच्या स्वास्थ्याला आधार देऊ शकते.

मी एक ऋण फेडतो. मी एक कर्ज देतो. आणि मी एक खजिना साठवतो.

एका विस्तीर्ण दरीतल्या सोनेरी भातशेतावरून हिरवी-लाल चमक सर्रकन उडून गेली. जातक कथा सांगतात की आपल्या एका जन्मात बोधिसत्त्व एक पोपट म्हणून जन्मले होते. त्यांची पिसं नव्या पालवीसारखी हिरवी होती आणि चोच पिकलेल्या मिरचीसारखी लाल. दरीच्या कडेला सावरीच्या जंगलात ते एका मोठ्या थव्याबरोबर राहत होते, आणि ते इतके शहाणे आणि सौम्य होते की थव्यानं त्यांना आपला राजा निवडलं होतं.

ते भातशेत कोसिय नावाच्या एका दयाळू ब्राह्मण शेतकऱ्याचं होतं. दरवर्षी भात सोनेरी होऊन लोंब्या जड झाल्या की पोपट खाली उतरून दाणे खात. शेत मोठं असल्यामुळे कोसियला त्याचं फारसं वाईट वाटत नसे. पण लक्ष ठेवण्यासाठी त्यानं एक राखणदार ठेवला होता.

रोज पोपट खाली येत, गोड पिकलेले दाणे पोटभर खात आणि परत घरी उडून जात. पण राखणदाराला एक गंमत दिसली. एक पोपट, लाल चोचीचा तो हिरवा राजा, काहीतरी वेगळं करायचा. खाऊन झाल्यावर तो नेहमी चोचभर भाताच्या लोंब्या गोळा करायचा, त्या जपून धरायचा, आणि दूरच्या डोंगरांकडे उडून जायचा.

"हा पक्षी माझ्या मालकाचा भात कुठे नेतो?" राखणदाराला प्रश्न पडला. त्यानं जाऊन कोसियला सांगितलं.

कोसियला आश्चर्य वाटलं, पण राग आला नाही. त्याला उत्सुकता वाटली.

"शेतात एक मऊ फास लाव," तो म्हणाला, "त्याला इजा होणार नाही असा. त्या पोपटाला माझ्याकडे घेऊन ये. मला स्वतः त्याला विचारायचं आहे."

म्हणून दुसऱ्या दिवशी सकाळी राखणदारानं मऊ दोरीचा एक हलका फास लावला. हिरवा पोपट उतरला तसा त्याचा पाय अडकला. त्यानं एकदा पंख फडफडवले आणि मग तो शांत झाला. तो किंचाळला नाही. बाकीचे सगळे पोपट खाऊन सुखरूप उडून जाईपर्यंत तो शांतपणे थांबला. त्यानंतरच त्यानं हाक मारली.

राखणदारानं त्याला जपून उचललं आणि शेतकऱ्याच्या घरी नेलं. कोसियनं पक्ष्याला आपल्या हातावर घेतलं आणि त्याच्या हिरव्या डोक्यावरून हात फिरवला.

"छोट्या मित्रा," तो म्हणाला, "बाकीचे पोपट माझा भात खातात आणि उडून जातात. पण तू रोज थोडा घेऊन जातोस. तू तो कुठे नेतोस? तुझं एखादं गुप्त कोठार आहे का?"

पोपटानं चमकदार, प्रामाणिक डोळ्यांनी वर पाहिलं.

"दयाळू महाराज, मी तो साठवून ठेवत नाही. तुमच्या भाताचं मी तीन गोष्टी करतो. मी एक ऋण फेडतो. मी एक कर्ज देतो. आणि मी एक खजिना साठवतो."

शेतकरी आश्चर्यानं हसला. "ऋण, कर्ज आणि खजिना? म्हणजे काय?"

"दूर डोंगरात माझे आई-बाबा राहतात," पोपट म्हणाला. "ते आता म्हातारे झाले आहेत. त्यांची पिसं विरळ झाली आहेत आणि पंख अशक्त झाले आहेत. ते आता शेतापर्यंत उडून येऊ शकत नाहीत. मी पिल्लू होतो, तेव्हा ते रोज मला अन्न आणायचे आणि आपल्या पंखांखाली मला उबदार ठेवायचे. आता मी त्यांना अन्न आणतो. हेच माझं ऋण फेडणं."

शेतकऱ्याचा चेहरा मवाळ झाला.

"त्याच झाडावर माझी छोटी पिल्लं राहतात," पोपट पुढे म्हणाला. "त्यांचे पंख अजून मजबूत झालेले नाहीत. आज मी त्यांना भरवतो, आणि एक दिवस, मी म्हातारा झाल्यावर, ते मला भरवतील. हेच कर्ज देणं."

"आणि खजिना?" कोसियनं हळूच विचारलं.

"शेजारच्या झाडाच्या ढोलीत एक म्हातारा पोपट राहतो, ज्याचं आता कोणीच उरलेलं नाही," हिरवा राजा म्हणाला. "तो अशक्त आणि एकटा आहे, आणि त्याला कोणीही अन्न आणत नाही. म्हणून मी काहीही परत न मागता त्याच्याबरोबर वाटून घेतो. तो चांगुलपणात साठवलेला खजिना आहे."

कोसिय बराच वेळ गप्प राहिला. मग त्यानं स्वतः फास सोडवला, पोपटाला मोकळं केलं, आणि आपले डोळे पुसले.

"आयुष्यभर हे शेत माझं आहे," तो म्हणाला, "आणि त्याचा उपयोग कसा करायचा हे एखादा पक्षी मला शिकवेल, असं मला कधी वाटलंच नव्हतं. आजपासून तुझ्या आई-बाबांसाठी, तुझ्या पिल्लांसाठी आणि तुझ्या म्हाताऱ्या मित्रासाठी तुला हवा तेवढा भात घे. माझं शेत तुझंच शेत आहे."

पोपटानं आपलं हिरवं डोकं लववलं. "धन्यवाद, दयाळू महाराज. पण आम्हाला लागेल तेवढाच मी घेईन. आणि मी माझ्या थव्याला फक्त कडेकडेनंच खायला सांगेन, म्हणजे तुमच्या स्वतःच्या कुटुंबालाही पोटभर अन्न मिळेल."

आणि तसंच झालं. त्या दिवसापासून पोपट फक्त शेताच्या कडेकडेनं खाऊ लागले, आणि कोसियचं पीक दरवर्षी भरघोस आणि सोनेरी येऊ लागलं. संध्याकाळी कधीकधी तो वर पाहायचा आणि चोचभर भात घेऊन दूरच्या डोंगरांकडे उडणारी हिरवी चमक त्याला दिसायची, आणि तो हसून हात जोडायचा.

वर डोंगरात म्हातारे आई-बाबा पोपट पोटभर खाऊन आपल्या ढोलीत डुलक्या घेत होते. पिल्लांचे पंख मजबूत होत गेले. आणि शेजारच्या झाडावर, एकेकाळी एकटा असलेला तो म्हातारा पोपट रोज संध्याकाळी आपल्या ढोलीच्या दाराशी बसून मावळत्या सूर्याच्या पार्श्वभूमीवर हिरव्या चमकेची वाट पाहायचा.

बाळा, प्रेम एका पंखाकडून दुसऱ्या पंखाकडे जातं, आणि लवकरच तूही या थव्याचा भाग होशील.

पुढची गोष्ट वाचा →रुरु हरीण आणि खळाळती नदी

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 484 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पाली संग्रहातलं ४८४ क्रमांकाचं सालिकेदार जातक हे आई-वडिलांच्या सेवेवरचं एक लाडकं बौद्ध शिकवण आहे, आणि त्यातलं ऋण, कर्ज आणि खजिन्याचं कोडं अनेकदा स्वतंत्रपणेही सांगितलं जातं. पोपटांच्या इतर गोष्टींमध्ये ही वेगळी ठरते कारण हा पक्षी हुशारीसाठी किंवा सौंदर्यासाठी पकडला जात नाही, तर फक्त तो भात घेऊन डोंगराकडे उडत राहतो म्हणून; आणि त्याचं उत्तर काळजीची तीन वर्तुळं उलगडतं: म्हातारे आई-वडील, छोटी पिल्लं आणि एक एकाकी शेजारी. शेतकऱ्याचं उदार उत्तर आणि शेताच्या कडेकडेनंच खाण्याचं पोपटाचं वचन यातून दया दोन्ही बाजूंनी वाहताना दिसते. नव्या सदस्याचं स्वागत करायला सज्ज असलेल्या कुटुंबासाठी ही एक उबदार गोष्ट आहे.

बाळासोबत विचार करा

मी लहान असताना माझं पोषण कोणी केलं, आणि ते प्रेम मला माझ्या बाळापर्यंत कसं पोहोचवायला आवडेल?

संकल्प: मी काळजीच्या एका प्रेमळ वर्तुळाचा भाग आहे, रोज ती घेते आणि देतेही.

आशीर्वाद: तुझं मन कृतज्ञता आणि काळजीचा झरा होवो, तुला वाढवणाऱ्यांसाठी आणि तू पोटात वाढवत असलेल्या बाळासाठी.

पात्रे

पोपटराजा
— आपल्या आई-वडिलांची काळजी घेणारा एक प्रेमळ मुलगा.
कोसिय शेतकरी
— वाटून घ्यायला आवडणारा एक दयाळू शेतकरी.

बोध

आपल्या आई-वडिलांची काळजी घेणं हे एक सुंदर कर्तव्य आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, आम्ही आमच्या सगळ्या प्रेमानं तुझी काळजी घेऊ, आणि आपलं घर नेहमी मायेनं भरलेलं असेल.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

पोपट तो भात कोणाकडे घेऊन जात होता?

स्रोत: सालिकेदार जातक, जातक क्र. ४८४, पाली परंपरा

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 29व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • पाणी वाहून नेणारा छोटा पोपट · दिवस 277

    अशीच गोष्ट

    बौद्ध परंपरा पोपट आणि वणव्याची ही कथा देवांनाही भारावून टाकणाऱ्या धैर्याची आणि कृतज्ञतेची कथा म्हणून सांगते. ती पालकांना आठवण करून देते की आकार किंवा ताकदीपेक्षा प्रेमाने केलेले छोटे, सातत्याचे प्रयत्न जास्त मोलाचे असतात. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की एकेक पाऊल, आपल्याला जे जमतं त्यावर लक्ष दिल्याने दडपण कमी होऊ शकतं.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

घरी भात नेणारा पोपट ही गोष्ट काय शिकवते?

सालिकेदार जातकात परंपरा सांगते की आई-वडील, मुलं आणि एकाकी माणसं यांची काळजी घेणं हीच आयुष्यातली खरी संपत्ती आहे. आईच्या शांत मनावरचं संशोधन सुचवतं की काळजी घेणाऱ्या, अनेक पिढ्यांच्या कुटुंबाचा भाग असल्याची भावना आईच्या स्वास्थ्याला आधार देऊ शकते.

घरी भात नेणारा पोपट गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 29 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा