Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Panchatantra · दिवस 203 · आठवडा 29

लोखंड उचलणारे उंदीर

लांबच्या प्रवासाआधी जीर्णधन आपला लोखंडी तराजू एका मित्राकडे ठेवतो. तो परत येतो तेव्हा मित्र म्हणतो की उंदरांनी तो खाल्ला.

गोष्टीचे तात्पर्य: शांत, हुशार विचार रागापेक्षा चांगल्या प्रकारे गोष्टी नीट करू शकतो.

या गोष्टीत

पात्रे
जीर्णधन, लोभी मित्र, मित्राचा मुलगा
मूळ ग्रंथ
पंचतंत्र
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 203 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 29 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 29: बाळाची वाढ

पंचतंत्राची परंपरा सांगते की शांत आणि हुशार प्रतिसाद भांडणाशिवाय सत्य बाहेर आणू शकतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की चिडचिडीला स्थिर मनाने उत्तर दिल्याने आईला आपली शांती आणि नाती जपायला मदत होऊ शकते.

ज्या गावात उंदीर अख्खा लोखंडी तराजू खाऊ शकतात, तिथे ससाणा मुलाला उचलून नेऊ शकतो हे मानणे इतके कठीण का आहे?

एका धुळकट गोदामात सूर्याच्या एका किरणाने जमिनीचा एक रिकामा चौकोन उजळला. तिथेच तो मोठा लोखंडी तराजू नेहमी उभा असे. ही पंचतंत्रातली एक गोष्ट आहे.

ते गोदाम जीर्णधन नावाच्या एका व्यापाऱ्याचे होते. पिढ्यान्‌पिढ्या त्याच्या कुटुंबाचा लोखंडी तराजू गजबजलेल्या बाजारात धान्य आणि मसाले तोलत आला होता. तो प्रचंड आणि जड होता, त्याच्या पणजोबांनी भरीव लोखंडापासून बनवलेला. आता जीर्णधनाच्या धंद्याला वाईट दिवस आले होते, आणि त्याच्याकडे उरलेली ती शेवटची मौल्यवान वस्तू होती.

आपले नशीब पुन्हा उभे करण्यासाठी त्याने दूरच्या शहरात जायचे ठरवले. पण तराजूचे काय? तो वाहून न्यायला खूपच जड होता.

तो आपल्या बालपणीच्या मित्राकडे गेला, जो आता मालाने भरलेल्या गोदामांचा श्रीमंत व्यापारी होता.

"अर्थात, मित्रा," तराजू त्याच्या कोठारात नेला जात असताना मोठे हसू आणत व्यापारी म्हणाला. "तो माझाच असल्यासारखा सुरक्षित राहील. जा, आणि नशीब तुझ्यासोबत प्रवास करो."

जीर्णधन हलक्या मनाने निघाला. त्याने वर्षाहून जास्त काळ प्रवास केला. कष्टाने आणि प्रामाणिक व्यवहाराने त्याने हळूहळू घरी परत येऊन पुन्हा सुरुवात करण्याइतके कमावले.

परत आला त्या दिवशी तो थेट मित्राच्या घरी गेला. व्यापाऱ्याने त्याला मोठी मिठी मारून स्वागत केले, पण जीर्णधनाला त्याच्या डोळ्यांत अस्वस्थतेची एक झलक दिसली.

"माझा प्रवास चांगला झाला," जीर्णधन म्हणाला. "मी माझा तराजू घरी न्यायला आलो आहे. तो सांभाळल्याबद्दल खूप आभार."

व्यापाऱ्याचा चेहरा पडला. त्याने हात चोळले आणि उसासा टाकला.

"माझ्या प्रिय मित्रा, एक भयंकर बातमी आहे. माझ्या कोठारातले उंदीर म्हणजे मोठी पीडा आहे. त्यांनी तुझा अख्खा लोखंडी तराजू खाऊन टाकला. काहीच उरले नाही."

जीर्णधन त्याच्याकडे बघतच राहिला. लोखंड? उंदरांनी खाल्ले? त्याच्या छातीत राग उसळला. पण त्याने तो दाबला. मित्राच्या उदास चेहऱ्यामागचा लोभ त्याला दिसत होता. ओरडून उपयोग नव्हता. त्याला दुसरा मार्ग हवा होता.

म्हणून त्याने हळूच मान डोलावली आणि चेहरा शांत ठेवला. "अरे, उंदीर," तो म्हणाला. "यंदा ते फारच त्रास देत आहेत. काळजी करू नकोस. तुझी काही चूक नाही."

व्यापारी आधी चकित झाला, मग त्याला हायसे वाटले. त्याला भांडणाची अपेक्षा होती.

"घरी जाण्याआधी," जीर्णधन म्हणाला, "मला तुझ्या मुलाला नदीवर स्नानाला आणि प्रार्थनेला घेऊन जाऊ दे, जसे आपण लहानपणी जायचो."

विषय संपला म्हणून खूश होऊन व्यापाऱ्याने लगेच होकार दिला. "हो, हो! काकांबरोबर जा, बाळा."

जीर्णधनाने मुलाचा हात धरला. ते मंदिरात गेले आणि मग नदीकडे चालू लागले. वाटेत खडकांमध्ये एक छोटी, थंडगार गुहा होती.

"चल, एक खेळ खेळूया," जीर्णधन प्रेमाने म्हणाला. "मी येईपर्यंत तू या गुप्त गुहेत लपून बस. वाट पाहताना खायला हे घे थोडे गोड."

या साहसाने खूश झालेला मुलगा आपल्या मिठाईसोबत आनंदाने आत बसला. जीर्णधन खूप अस्वस्थ असल्यासारखा दिसत मित्राच्या घरी परत गेला.

"काहीतरी भयंकर घडले आहे!" तो ओरडला.

व्यापारी धावत बाहेर आला. "माझा मुलगा कुठे आहे?"

जीर्णधनाने मान खाली घातली. "आम्ही नदीकाठी उभे होतो, तेव्हा आकाशातून एक मोठा ससाणा झेपावला, त्याने त्याला पंजांत धरले आणि घेऊन उडून गेला!"

व्यापारी आधी पांढरा पडला, मग लाल झाला. "मूर्खपणा!" तो ओरडला. "एवढ्या मोठ्या मुलाला ससाणा कसा उचलून नेईल? खरे सांग!"

जीर्णधनाने डोके वर केले. त्याचे डोळे स्वच्छ आणि स्थिर होते.

"मित्रा," तो हळूच म्हणाला, "ज्या गावात उंदीर अख्खा लोखंडी तराजू खाऊ शकतात, तिथे ससाणा मुलाला उचलून नेऊ शकतो हे मानणे इतके कठीण का आहे?"

ते शब्द हवेत तरंगत राहिले. व्यापाऱ्याचा राग ओसरला, आणि त्याची जागा लाजेने घेतली. तो मित्राच्या डोळ्यांत पाहू शकला नाही. आपले स्वतःचे खोटे किती मूर्खपणाचे होते ते त्याला दिसले.

"मी तो लपवला," मान खाली घालून तो हळू आवाजात म्हणाला. "तराजू माझ्या घरात आहे. मी लोभी झालो. मला क्षमा कर."

"तुझा मुलगा सुरक्षित आहे," जीर्णधन प्रेमाने म्हणाला. "तो नदीकाठच्या गुहेत मिठाई खात आहे. माझा तराजू आण, आणि आपण दोघे मिळून त्याला घेऊन येऊ."

लवकरच जड लोखंडी तराजू बाहेर आणला गेला, त्याचा काळा धातू दुपारच्या उन्हात चमकत होता. तो गाडीवर चढवायला मदत करताना व्यापाऱ्याचे हात थरथरत होते. मग ते दोघे नदीवर गेले आणि त्यांना गुहेत बसलेला मुलगा सापडला, मिठाईने चिकट झालेला आणि स्वतःवर खूप खूश.

त्या संध्याकाळी दोन्ही जुने मित्र अंगणात मधे तो मोठा तराजू ठेवून बसले. जीर्णधनाने थंडगार लोखंडावर हात ठेवला.

"सत्य हेच एकमेव वजन आहे जे मैत्रीचा तोल सांभाळते," तो म्हणाला.

व्यापाऱ्याने मान डोलावली, लाजलेला पण कृतज्ञ. त्याने एक मित्र जवळजवळ गमावला होता, आणि त्याच्या मित्राने त्याला परत येण्याचा मार्ग दिला होता.

ज्या मुलाला सगळे भांडण कळलेच नव्हते, तो तराजूच्या मोठ्या लोखंडी पारड्यात चढून बसला आणि पाय हलवत आपले वजन करायला सांगू लागला, आणि रातकिडे संध्याकाळचे गाणे गाऊ लागले.

बाळा, आपल्या घरात सत्याचे वजन नेहमी सगळ्यात जास्त असेल.

पुढची गोष्ट वाचा →तीन मासे आणि पाण्याचं शहाणपण

पंचतंत्र मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: पंचतंत्र, खंड 1 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

पंचतंत्राच्या पहिल्या तंत्रातून, मित्रभेदातून, व्यापारी जीर्णधन आणि त्याचा लोखंडी तराजू येतात, जो उंदरांनी खाल्ला असे त्याचा मित्र सांगतो. ज्या गावात उंदीर लोखंड खातात तिथे ससाणेही मुलांना उचलून नेऊ शकतात, ही त्याची चपखल ओळ भारतभर प्रसिद्ध आहे, आणि एखाद्या हास्यास्पद सबबीला उत्तर देताना ती अनेकदा उद्धृत केली जाते. हे पुनर्कथन सगळे हळुवार ठेवते: मित्राचा मुलगा मिठाई घेऊन थंडगार गुहेत आनंदाने वाट पाहतो, खोटे रागाने नाही तर चातुर्याने उघडे पडते, आणि शेवटी दोघे मित्र परत मिळालेल्या तराजूजवळ एकत्र बसतात. गर्भारपणासाठी हलकी, हुशार अशी ही गोष्ट शांत विचाराचा आणि प्रामाणिक मैत्रीचा उत्सव आहे.

बाळासोबत विचार करा

आज एखाद्या अडचणीला चिडचिडीऐवजी संयमाने मी कसे सामोरे जाऊ शकते?

संकल्प: माझे मन शांत आहे, माझे हृदय संयमी आहे, आणि मला शहाणे उपाय सापडतात.

आशीर्वाद: तुम्हाला नेहमी सत्य पाहण्याचे शहाणपण आणि ते जपण्याचा संयम लाभो.

पात्रे

जीर्णधन
— खोट्याला हुशार विचाराने उत्तर देणारा शांत व्यापारी.
लोभी मित्र
— तो एक थाप मारतो आणि शिकतो की प्रामाणिकपणाच सर्वोत्तम.
मित्राचा मुलगा
— तो थंडगार गुहेत सुरक्षित आणि आनंदी राहून मिठाई खातो.

बोध

शांत, हुशार विचार रागापेक्षा चांगल्या प्रकारे गोष्टी नीट करू शकतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू नेहमी शांत राहावेस आणि स्पष्ट विचार करावास. प्रामाणिकपणा तुझे मन हलके ठेवेल.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

उंदीर खरेच लोखंड खाऊ शकतात का? मित्र असे का म्हणाला?

स्रोत: पंचतंत्र, पहिले तंत्र (मित्रभेद)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 29व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • चाणक्य आणि राजा-राजा खेळणारा मुलगा

    तेच मूल्य

    खरे नेतृत्व ऐकण्याने, न्यायाने आणि वाटून घेण्याने सुरू होते, अगदी मुलांच्या खेळातही. ही कथा मुलातला चांगुलपणा ओळखून तो वाढवायला मदत करणाऱ्या गुरूचाही सन्मान करते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

लोखंड उचलणारे उंदीर ही गोष्ट काय शिकवते?

पंचतंत्राची परंपरा सांगते की शांत आणि हुशार प्रतिसाद भांडणाशिवाय सत्य बाहेर आणू शकतो. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की चिडचिडीला स्थिर मनाने उत्तर दिल्याने आईला आपली शांती आणि नाती जपायला मदत होऊ शकते.

लोखंड उचलणारे उंदीर गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 29 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा