Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Women of India · दिवस 261 · आठवडा 38

अहिल्याबाईंचा झाडांचा रस्ता

तीर्थक्षेत्रांच्या रस्त्यावर सावली किंवा पाणी नाही, हे राणी अहिल्याबाईंना कळतं. त्या वाटेवर झाडं लावतात, विहिरी खोदतात आणि धर्मशाळा बांधतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरा दयाळूपणा आभारांची अपेक्षा न ठेवता इतरांसाठी बीजं पेरतो.

या गोष्टीत

पात्रे
अहिल्याबाई होळकर, वाटसरू, मंत्री
मूळ ग्रंथ
माळव्याच्या राणी अहिल्याबाई होळकर यांचं जीवन (अठरावं शतक, महेश्वर)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 261 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 38 · ७ पैकी दिवस 2
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 38: बाळाची वाढ

अहिल्याबाई होळकर भारतभर यात्रेकरूंसाठी विहिरी, घाट आणि धर्मशाळा बांधल्याबद्दल स्मरल्या जातात, आणि त्यांची कथा श्रेयाची अपेक्षा न ठेवता दिलेल्या काळजीचा सन्मान करते. बाळ येण्याआधीच त्याच्यासाठी पेरलेल्या सगळ्या प्रेमाचा विचार करायला ती पालकांना बोलावते. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की उदारता आणि जगण्याच्या हेतूची जाणीव मनाच्या स्वास्थ्याला आधार देऊ शकतात.

बी कधी विचारत नाही की आपल्या सावलीत कोण बसणार. ते फक्त वाढत राहतं.

रोज सकाळी पांढरी साधी वस्त्रं नेसलेली एक शांत स्त्री नर्मदेकाठच्या दगडी पायऱ्या उतरून प्रार्थना करायची. त्यांचं नाव अहिल्याबाई, आणि त्या पायऱ्या म्हणजे त्यांच्या नदीकाठच्या महेश्वर गावातला घाट, पाण्यापर्यंत उतरणारा एक रुंद जिना.

त्या राणीसारख्या दिसायच्या नाहीत, कारण त्या फार कमी दागिने घालायच्या. तरीही अहिल्याबाई होळकर भारताच्या मध्यभागी असलेल्या माळवा या मोठ्या राज्याच्या राज्यकर्त्या होत्या. प्रार्थनेनंतर त्या दरबारात बसून आपल्या प्रजेचं ऐकायच्या. शेतकरी यायचे, विणकर यायचे, आणि कडेवर लहान मुलं घेऊन आया यायच्या. अहिल्याबाई प्रत्येकाचं ऐकायच्या.

एका तप्त दुपारी एका वाटसरूला त्यांच्यासमोर आणलं गेलं. त्याचे पाय धुळीने माखले होते आणि ओठ कोरडे पडले होते. त्याने वाकून नमस्कार केला. "क्षमा करा, महाराणी," तो म्हणाला. "तीर्थक्षेत्रांपर्यंत पोहोचायला मी कितीतरी दिवस चाललो आहे. पण रस्ता लांब आणि उघडाबोडका आहे. सावली नाही आणि पाणीही फारसं नाही. शेवटचा कोस माझ्या मुलांना जेमतेम चालवला."

अहिल्याबाईंनी त्याच्याकडे प्रेमाने पाहिलं आणि थंड पाणी आणि अन्न मागवलं. मग त्यांनी विचारलं, "तू कोणत्या रस्त्याने आलास?" त्याने सांगितलं. तो कोरड्या पठारांवरून पसरलेला एक लांब रस्ता होता.

त्या रात्री अहिल्याबाईंच्या मनातून तो वाटसरू जाईना. त्यांना रणरणत्या उन्हातली त्याची मुलं डोळ्यांसमोर दिसत होती. वर्षामागून वर्ष त्याच रस्त्याने चालणारी इतर कुटुंबं दिसत होती.

म्हणून दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्यांनी आपल्या मंत्र्यांना बोलावलं. "आपण रस्त्यांच्या कडेने झाडं लावू," त्या म्हणाल्या. "कडुनिंब, वड आणि आंबा, सावली देणारी झाडं. आपण विहिरी खोदू, म्हणजे कुणी तहानलेलं राहणार नाही. आणि आपण धर्मशाळा बांधू, म्हणजे वाटसरूंना सुरक्षित झोपता येईल."

एका मंत्र्याने कपाळावर आठी घातली. "महाराणी, वड वाढायला कितीतरी वर्षं लागतात. कदाचित तुम्हाला स्वतः त्याच्या सावलीत कधीच बसता येणार नाही. आणि तिथे विसावणाऱ्या वाटसरूंना तुमचं नावही कधी कळणार नाही." अहिल्याबाई हसल्या. "त्याने काही फरक पडत नाही," त्या म्हणाल्या. "बी कधी विचारत नाही की आपल्या सावलीत कोण बसणार. ते फक्त वाढत राहतं."

लवकरच काम सुरू झालं. माळी टोपल्यांतून छोटी रोपं घेऊन आले, आणि मजुरांनी रस्त्यांच्या कडेने खड्डे खणले. एकामागून एक, लांब हिरव्या रांगांत कडुनिंबाची छोटी रोपं लावली गेली. गावातली मुलं पाण्याचे घडे घेऊन त्यांच्या शेजारी धावत, प्रत्येक रोपाला पाणी पाजत.

विहिरी खोल खोदल्या गेल्या, थंड पाण्यापर्यंत लोकांना पोहोचता यावं म्हणून दगडी पायऱ्यांसह. गावांच्या वेशीवर धर्मशाळा उभ्या राहिल्या, वाटसरूंसाठी रुंद ओसऱ्या आणि साध्या खोल्या असलेली साधी विश्रामगृहं. आणि वर्षं सरत गेली तशी अहिल्याबाईंनी माळव्याच्या कितीतरी पलीकडे, उत्तरेत काशीपासून दक्षिणेत रामेश्वरापर्यंत, घाट, मंदिरं, विहिरी आणि धर्मशाळा बांधायला मदत केली.

इकडे तरुण झाडं सावकाश वाढत होती. एका उन्हाळ्यात ती फक्त एखाद्या मुलाएवढी उंच होती. काही उन्हाळ्यांनंतर ती एखाद्या माणसाएवढी उंच झाली. कधीकधी राणी त्यांना भेटायला जायच्या. एखाद्या सडपातळ खोडाला स्पर्श करून त्या म्हणायच्या, "नीट वाढ, बाळा. कुणालातरी तुझी गरज लागेल."

मग, अनेक वर्षांनी, एका संध्याकाळी अहिल्याबाई आपल्या पालखीतून, काठ्यांवर वाहून नेल्या जाणाऱ्या आच्छादित आसनातून, त्यापैकीच एका रस्त्याने प्रवास करत होत्या. सूर्य मावळत होता. झाडं आता उंच झाली होती, आणि त्यांच्या फांद्या रस्त्यावर जोडलेल्या हातांसारख्या एकमेकांना भिडल्या होत्या.

एका रुंद झाडाखाली एक कुटुंब विसावलं होतं. आई खोडाला पाठ टेकून बसली होती. वडील जवळच्या विहिरीतून पाणी काढत होते. दोन लहान मुलं एका कापडावर झोपली होती, त्यांचे चेहरे शांत होते. अहिल्याबाईंनी त्यांना त्रास होऊ नये म्हणून आपली पालखी थोडी दूरच थांबवली.

आईने वर पाहिलं आणि तिला प्रवासी दिसले. ती राणी आहे हे तिला माहीत नव्हतं. तिने हसून प्रेमाने हाक मारली. "या, इथे विसावा! इथे सगळ्यांसाठी पुरेशी सावली आहे, आणि या विहिरीचं पाणी गोड आहे. ही झाडं कुणी लावली ते मला माहीत नाही, पण इथून जाताना प्रत्येक वेळी मी त्यांना आशीर्वाद देते."

अहिल्याबाईंचे डोळे मऊ आणि ओलसर चमकदार झाले. त्यांनी त्या स्त्रीला हात जोडले. "तुमचा प्रवास सुखाचा होवो," त्या म्हणाल्या. मग पानांच्या लांब हिरव्या छताखालून त्या शांतपणे पुढे निघाल्या.

थोड्या वेळाने त्यांच्या सोबत्याने विचारलं, "महाराणी, तुम्ही कोण आहात ते तिला का सांगितलं नाही?" अहिल्याबाईंनी फांद्यांकडे वर पाहिलं. वर कुठेतरी एक कोकिळा, गोड आवाजाचा गाणारा पक्षी, कुहूकुहू करत होती. "कारण झाडाला आभारांची गरज नसते," त्या म्हणाल्या. "आणि मलाही नाही. मुलं सावलीत झोपली आहेत, इतकं पुरेसं आहे."

पुढे रस्ता थंड आणि हिरवा पसरला होता. झाडांवर एकेक करून तारे उगवले, आणि वाटेत सगळीकडे वाटसरू, ते पोहोचण्याच्या कितीतरी आधी लावलेल्या फांद्यांखाली विसावले होते.

बाळा, तू आधीच इतक्या प्रेमाच्या सावलीत विसावलेला आहेस, जे तू अजून न भेटलेल्या माणसांनी लावलं आहे.

पुढची गोष्ट वाचा →एकनाथांचे ताट

भारतातील स्त्रिया मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भारतातील स्त्रिया परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

अहिल्याबाई होळकरांनी अठराव्या शतकात नर्मदेकाठच्या महेश्वरहून माळव्यावर राज्य केलं, आणि आपल्या राज्याच्या कितीतरी पलीकडे, उत्तरेत काशीपासून दक्षिणेत रामेश्वरापर्यंत, मंदिरं, घाट, विहिरी आणि धर्मशाळा बांधल्याबद्दल आणि त्यांचा जीर्णोद्धार केल्याबद्दल त्या भारतभर स्मरल्या जातात. महेश्वरमध्ये, त्या जिथे प्रार्थना करायच्या त्या नदीकाठी, आजही त्यांच्या स्मृतीचा सन्मान होतो. ही कथा लोकोपयोगी कामांच्या त्या खऱ्या वारशावर आधारित आहे, पण ती एका छोट्या क्षणातून मांडली आहे: सावली नसलेल्या रस्त्यावरच्या थकलेल्या मुलांचं वर्णन करणारा एक वाटसरू. तिला खास बनवतं ते राणीचं श्रेय नाकारणं, जे बी कधी विचारत नाही की आपल्या सावलीत कोण बसणार, या त्यांच्या वाक्यात उतरलं आहे. गर्भावस्थेसाठी, ज्याला तू आत्ताच ओळखू लागली आहेस त्याच्यासाठी आता पेरलेल्या प्रेमाची ही एक हळुवार प्रतिमा आहे.

बाळासोबत विचार करा

तुम्हाला कळायच्याही आधी कुणीतरी तुमच्या आयुष्यात पेरलेला एखादा दयाळूपणा कोणता?

संकल्प: आज मी दयाळूपणाची छोटी बीजं पेरते, आणि ती वाढतील यावर विश्वास ठेवते.

आशीर्वाद: तुला आणि तुझ्या बाळाला देण्यात आनंद मिळो, आणि आज तुम्ही पेरलेलं चांगलं उद्या अनेकांना सावली देवो.

पात्रे

अहिल्याबाई होळकर
— आपल्या प्रजेचं ऐकणाऱ्या माळव्याच्या प्रेमळ राणी.
वाटसरू
— ज्याच्या कहाणीने राणीचं मन हेलावतं असे थकलेले वडील.
मंत्री
— त्या अनोळखी लोकांना का देतात याचं त्याला आश्चर्य वाटतं, आणि त्याचं कारण तो शिकतो.

बोध

खरा दयाळूपणा आभारांची अपेक्षा न ठेवता इतरांसाठी बीजं पेरतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, आज मी तुझ्यासाठी प्रेमाची बीजं पेरते आहे. तूही मोठा होऊन इतरांना सावली दे.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

ज्यांच्याखाली कदाचित कधीच बसता येणार नाही अशी झाडं राणीने का लावली?

स्रोत: माळव्याच्या राणी अहिल्याबाई होळकर यांचं जीवन (अठरावं शतक, महेश्वर)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 38व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अहिल्याबाईंचा झाडांचा रस्ता ही गोष्ट काय शिकवते?

अहिल्याबाई होळकर भारतभर यात्रेकरूंसाठी विहिरी, घाट आणि धर्मशाळा बांधल्याबद्दल स्मरल्या जातात, आणि त्यांची कथा श्रेयाची अपेक्षा न ठेवता दिलेल्या काळजीचा सन्मान करते. बाळ येण्याआधीच त्याच्यासाठी पेरलेल्या सगळ्या प्रेमाचा विचार करायला ती पालकांना बोलावते. आईच्या शांत मनावरील अभ्यास सुचवतात की उदारता…

अहिल्याबाईंचा झाडांचा रस्ता गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 38 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा