Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 266 · आठवडा 38

जांभळाच्या झाडावरचा कोल्हा आणि कावळा

जांभळं खाणारा कावळा आणि खाली उभा कोल्हा मोठमोठ्या, खोट्या शब्दांत एकमेकांची स्तुती करतात. खूश झालेला कावळा फळं हलवून पाडतो, आणि कोल्हा त्याची आणखीच स्तुती करतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: खरे नसलेल्या गोड शब्दांपेक्षा प्रेमाने बोललेले खरे शब्द चांगले.

या गोष्टीत

पात्रे
कावळा, कोल्हा, वृक्षदेव (बोधिसत्त्व)
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 266 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 38 · ७ पैकी दिवस 7
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 38: बाळाची वाढ

ही हलकीफुलकी जातककथा हसत हसत दाखवते की खुशामत पोकळ असते, आणि प्रेमाने बोललेले खरे शब्दच मित्रांमधली खरी भेट असते. ती आईला आपल्या बाळाचं, कोणतंही नाटक न करता, ते जसं आहे तसंच स्वागत करायला आमंत्रण देते.

तुम्ही प्रत्येक जण जसे आहात तसे आहात, आणि ते पुरेसं चांगलं आहे.

फार पूर्वी, ब्रह्मदत्त वाराणसीचा राजा होता, तेव्हा एका शांत गावाच्या कडेला जांभळाच्या झाडांची एक राई होती. त्यांची पानं चकचकीत होती, आणि त्यांची काळी फळं गोड आणि रसाळ होती.

त्यांतल्या सगळ्यात जुन्या झाडात एक शहाणा आणि दयाळू वृक्षदेव राहत होता. जातककथा सांगते की हा वृक्षदेव म्हणजे बोधिसत्त्व, होणारे बुद्ध, त्यांच्या अनेक जन्मांपैकी एका जन्मात.

रोज सकाळी वृक्षदेव पानांची कुजबुज ऐकायचा. तो पोपट, खारी आणि मधमाश्यांकडे पाहायचा. एखादी आई आपल्या छोट्या घरावर प्रेम करते, तसं तो झाडावर प्रेम करायचा.

वसंतात तो छोटी पांढरी फुलं उमलताना पाहायचा. उन्हाळ्यात तो त्यांना हिरवी फळं होताना, मग जांभळी, मग जवळजवळ काळी होताना पाहायचा, इतकी गोड की गावातला प्रत्येक जीव त्या झाडाला ओळखायचा, त्याच्यावर प्रेम करायचा आणि त्याला भेटायला यायचा.

एका उबदार दुपारी एक कावळा फांद्यांमध्ये उडत आला. तो चकचकीत काळा, धारदार पिवळ्या चोचीचा कावळा होता, आणि त्याला खूप भूक लागली होती.

तो एका फांदीवरून दुसऱ्या फांदीवर उड्या मारत पिकलेली जांभळं खाऊ लागला. तोड, कुरतड, गिळ. जांभळा रस त्याच्या चोचीवरून ओघळत होता, आणि तो आनंदाने हलकंसं काव काव करत होता.

तेवढ्यात धुळीच्या वाटेने एक कोल्हा दुडक्या चालीने आला. त्याची शेपटी झुबकेदार होती आणि कान उंच होते. त्याला गोड फळांचा वास आला आणि तो झाडाखाली थांबला.

त्याने वर पानांमध्ये उंचावर बसून खातच राहिलेल्या कावळ्याकडे पाहिलं. "अरे, मलाही थोडी मिळाली असती तर किती छान," कोल्ह्याला वाटलं. पण कोल्ह्यांना झाडावर चढता येत नाही.

म्हणून कोल्ह्याला एक कल्पना सुचली. तो खाली बसला, मान वाकवली, आणि आपल्या सगळ्यात मऊ, कौतुकाच्या आवाजात बोलू लागला.

"वर हा देखणा पक्षी कोण आहे?" तो म्हणाला. "काय आवाज आहे याचा! मोराच्या आवाजापेक्षाही गोड. नक्कीच हा सगळ्या देशातला सर्वोत्तम गायक असणार."

कावळ्याने चघळणं थांबवलं. याआधी कोणीच त्याच्या आवाजाला गोड म्हटलं नव्हतं. आनंदाने त्याची पिसं फुलून आली.

त्याने खाली कोल्ह्याकडे पाहिलं आणि विचार केला, "हा किती प्रेमळ आहे. मीही याला असंच काहीतरी छान उत्तर द्यायला हवं."

"आणि खाली हा थोर प्राणी कोण आहे?" कावळ्याने हाक मारली. "किती सुंदर अंगरखा, किती देखणा चेहरा! हा तर तरुण वाघासारखा बलवान दिसतो. नक्कीच हा प्राण्यांमधला राजकुमार असणार."

आता कोल्ह्याला अभिमान वाटायची पाळी होती. तो एकदम ताठ बसला आणि वाघासारखं दिसायचा प्रयत्न करू लागला.

"मित्रा," कावळा म्हणाला, "तू ही फळं चाखायलाच हवीस." आणि त्याने पायांनी फांदी हलवली, म्हणजे जांभळं टप, टप, टप करत गवतावर पडली.

कोल्ह्याने ती गपागप खाल्ली. "किती उदार गायक आहे," तो तोंड भरलेलं असताना म्हणाला. "तुझं गाणं मधासारखं असणार." कावळ्याने आणखी फळं हलवून पाडली, आणि सगळ्यात मोठ्याने काव काव केलं.

जुन्या खोडाच्या आतून वृक्षदेव हे सगळं पाहत होता. त्याला माहीत होतं की कावळ्याचा आवाज साधा, खरखरीत काव काव आहे. त्याला माहीत होतं की कोल्हा अजिबात वाघ नाही.

वृक्षदेव मऊ, प्रेमळ हसला, आणि प्रत्येक पान सळसळलं. "बराच वेळ मी तुम्हा दोघांना पाहत आहे," तो म्हणाला, "जे खरं नाही त्यासाठी एकमेकांची स्तुती करताना."

"कावळा मोर नाही, आणि कोल्हा वाघ नाही," वृक्षदेव हळुवारपणे पुढे म्हणाला. "तुम्ही प्रत्येक जण जसे आहात तसे आहात, आणि ते पुरेसं चांगलं आहे. नाटक करायची काहीच गरज नाही."

कावळा आणि कोल्ह्याने एकमेकांकडे पाहिलं. अचानक त्यांचे मोठमोठे शब्द त्यांना वेडेपणाचे वाटले. कावळा शेतांवरून उडून गेला, आणि कोल्हा वाटेने दुडक्या चालीने निघून गेला.

जुनं जांभळाचं झाड पुन्हा शांत झालं. त्यातून एक झुळूक गेली, आणि एक पोपट खायला आला, काहीही नसलेल्या गोष्टींबद्दल प्रामाणिकपणे बडबडत.

जातककथा सांगते की प्रामाणिक मित्र खरे शब्द प्रेमाने बोलतात. खरे नसलेले गोड शब्द फक्त पिकल्यासारख्या दिसणाऱ्या फळासारखे असतात.

बाळा, तुला माझ्यासाठी कधीच नाटक करायची गरज नाही. मला तुझा खरा आवाज आणि तुझा खरा चेहरा आवडतो, तू जसा आहेस तसाच. आता माझ्या प्रेमाच्या कुजबुजणाऱ्या पानांखाली झोप.

पुढची गोष्ट वाचा →रुरु हरीण आणि खळाळती नदी

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 294 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

बौद्ध भिक्षू एकेकाळी जातककथा सौम्य उपदेशकथा म्हणून वापरायचे, आणि ही कथा त्यांतल्या सगळ्यात छोट्या आणि मजेदार कथांपैकी एक आहे. ती खुशामतीबद्दलच्या जातककथांच्या एका छोट्या गटातली आहे, पण इथे जिंकणारा कोणी लबाड नाही आणि वाईट रीतीने हरणारा कोणी मूर्ख नाही: एक कावळा आणि एक कोल्हा फक्त एकमेकांची खुशामत करत राहतात, आणि शेवटी वृक्षदेव, होणारे बुद्ध, त्यांच्यावर हसतात. धडा शिक्षेतून नाही तर विनोदातून येतो, त्यामुळे लहान मुलांना सांगायला ती सोपी आहे. गर्भारपणात वाचली तर ती हलकी आठवण देते की बाळावर प्रेम करण्यासाठी त्याला घासूनपुसून चमकवायची गरज नसते, आणि प्रामाणिक, उबदार शब्द हेच घराने देऊ शकणारं सगळ्यात गोड फळ आहे.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या आयुष्यात कोण तुम्हाला प्रेमाने खरं सांगतं, आणि त्यामुळे तुम्हाला कसं वाटतं?

संकल्प: मी माझ्या बाळाशी खऱ्या आणि सौम्य शब्दांत बोलते.

आशीर्वाद: तुम्ही खरोखर जसे आहात त्यासाठी तुमच्यावर नेहमी प्रेम केलं जावो, आणि तुम्ही दयाळू मनाने खरे शब्द बोलावेत.

पात्रे

कावळा
— स्तुती ऐकायला आवडणारा एक भुकेला पक्षी.
कोल्हा
— थोडी फळं हवी असलेला एक चतुर प्राणी.
वृक्षदेव (बोधिसत्त्व)
— जांभळाच्या झाडाचा शहाणा, हसरा रक्षक.

बोध

खरे नसलेल्या गोड शब्दांपेक्षा प्रेमाने बोललेले खरे शब्द चांगले.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तुला माझ्यासाठी कधीच नाटक करायची गरज नाही. मला तुझा खरा आवाज आणि तुझा खरा चेहरा आवडतो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

कावळ्याचा आवाज खरंच मोरापेक्षा गोड होता का?

स्रोत: जंबुखादक जातक, क्र. २९४ (कॉवेल)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 38व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • भाई लालोची भाकरी · दिवस 158

    तेच मूल्य

    शीख शिकवणुकीतल्या किरत करनीनुसार परंपरा सांगते की प्रामाणिकपणे कमावलेलं आणि प्रेमाने वाटलेलं अन्न सगळ्यात पोषक असतं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की आपल्या मूल्यांनुसार जगत असल्याची भावना आईच्या मनःशांतीला आधार देऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

जांभळाच्या झाडावरचा कोल्हा आणि कावळा ही गोष्ट काय शिकवते?

ही हलकीफुलकी जातककथा हसत हसत दाखवते की खुशामत पोकळ असते, आणि प्रेमाने बोललेले खरे शब्दच मित्रांमधली खरी भेट असते. ती आईला आपल्या बाळाचं, कोणतंही नाटक न करता, ते जसं आहे तसंच स्वागत करायला आमंत्रण देते.

जांभळाच्या झाडावरचा कोल्हा आणि कावळा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 38 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा