Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Jataka · दिवस 263 · आठवडा 38

वडमृग राजा

वाराणसीजवळ राजाच्या उद्यानात हरणांचे दोन कळप राहतात. सोनेरी वडमृग बाळंत होणार असलेल्या एका आई हरिणीची पाळी स्वतः घेतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: सगळ्यात दुर्बळाबद्दलचा दयाळूपणा संपूर्ण राज्य बदलू शकतो.

या गोष्टीत

पात्रे
वडमृग, हरिणी, वाराणसीचा राजा
मूळ ग्रंथ
जातक कथा
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 263 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 38 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 38: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
वडमृग राजा

बौद्ध परंपरा निग्रोधमृग (वडमृग) जातकाला करुणेच्या सगळ्यात लाडक्या कथांपैकी एक मानते, आणि ती सांची आणि भरहूत येथे कोरलेली आहे. होणाऱ्या आईची तिने घेतलेली हळुवार काळजी भावी पालकांशी थेट बोलते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की सुरक्षित आणि आधार असल्याची भावना गर्भारपणातला ताण कमी करू शकते.

ती आली असती, तर एक नाही, दोघांना घरापासून दूर नेले गेले असते.

वाराणसी शहराबाहेरच्या एका राजउद्यानात झाडांखाली हरणांचे दोन कळप चरत होते. प्रत्येक कळपाचा स्वतःचा राजा होता. एकाला शाखामृग म्हणत. दुसऱ्याला वडमृग म्हणत. वडमृगाची कातडी सोन्याच्या रंगाची होती आणि डोळे खोल डोहासारखे शांत होते. जातक कथा सांगतात की तो बोधिसत्त्व होता, जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता.

वाराणसीच्या राजाला हरणांचा पाठलाग करायला आवडे. रोज तो आणि त्याची माणसे उद्यानात घोडे दौडवत झुडपांतून हरणांमागे धावत. पळापळीच्या गोंधळात अनेक हरणांना दुखापत होई.

दोन्ही हरणराजे एका झाडाखाली भेटले. "रोज घबराट आणि पळापळ होते," वडमृग म्हणाला. "ज्यांना दुखापत व्हायची गरज नाही, अशा अनेकांना ती होते. आपण राजाशी एक करार करूया. रोज एक हरीण आपल्या कुटुंबापासून दूर, राजाच्या तटबंदीच्या बागेत राहायला महालात जाईल, पाळीपाळीने, एक दिवस माझ्या कळपातून आणि दुसऱ्या दिवशी तुझ्या. मग बाकीचे शांततेत राहू शकतील."

शाखामृगाने होकार दिला. ते ही कल्पना घेऊन राजाकडे गेले, आणि राजानेही होकार दिला. "पण तुम्हा दोघा हरणराजांना कधीच जावे लागणार नाही," तो म्हणाला. "मी तुम्हाला वचन देतो."

असेच दिवसेंदिवस चालले. ते दुःखाचे होते, पण कळप अधिक शांत होता.

मग एका सकाळी पाळी शाखामृगाच्या कळपातल्या एका तरुण हरिणीवर आली. तिचे पाडस लवकरच जन्माला येणार होते.

ती शाखामृगाकडे गेली. "कृपा करा, महाराज," ती म्हणाली, "माझे बाळ जन्माला येईपर्यंत मला थांबू द्या. मग मी जाईन. अजून माझ्या बाळाची पाळी नाही."

पण शाखामृगाने ऐकले नाही. "नियम म्हणजे नियम," तो म्हणाला. "जा."

हरिणी खाली मान घालून झाडांमधून हळूहळू चालत गेली. मग तिला सोनेरी वडमृग दिसला आणि ती त्याच्याकडे गेली.

"महाराज," ती म्हणाली, "मी तुमच्या कळपातली नाही. पण मला दुसरीकडे कुठेच जायला जागा नाही." आणि तिने त्याला सगळे सांगितले.

वडमृगाने तिच्याकडे प्रेमाने पाहिले. "परत जा आणि विश्रांती घे," तो म्हणाला. "तुझे बाळ सुखरूप जन्माला येईल. आजची पाळी मी सांभाळतो."

तो एकटाच उद्यानातून चालत, वेशीबाहेर, महालापर्यंत गेला. महालाच्या अंगणात तो शांतपणे बसला आणि वाट पाहू लागला.

माळी आश्चर्याने राजाकडे धावत गेला. "महाराज, सोनेरी हरणराजा इथे आला आहे! तो स्वतः आला आहे!"

राजा घाईने खाली आला. त्याने दगडांवर शांतपणे बसलेल्या त्या सुंदर सोनेरी हरणाकडे पाहिले.

"हरणराजा," तो म्हणाला, "मी वचन दिले होते की तुला कधीच यावे लागणार नाही. तू इथे का आलास?"

"महाराज," वडमृग म्हणाला, "आज पाळी एका आई हरिणीची होती, जी बाळंत होणार आहे. ती आली असती, तर एक नाही, दोघांना घरापासून दूर नेले गेले असते. तिचे बाळ कळपापासून दूर जन्माला आले असते. तिच्याऐवजी दुसऱ्या हरणाला जायला मी सांगू शकलो नाही. म्हणून मी स्वतः आलो."

राजा अगदी स्तब्ध उभा राहिला. बराच वेळ त्याला बोलताच आले नाही. मग त्याचे डोळे भरून आले.

"सोनेरी हरणा," तो म्हणाला, "इतका दयाळूपणा मी कधीच पाहिला नाही, माणसांमध्येही नाही. ऊठ. मी तुला मुक्त करतो, आणि त्या हरिणीलाही."

वडमृग उभा राहिला. "महाराज, तुम्ही दोघांना सोडलेत. पण उद्यानातल्या बाकी सगळ्यांचे काय?"

"मी त्यांनाही सोडतो," राजा म्हणाला.

"आणि उद्यानाबाहेर, जंगलांतल्या हरणांचे?"

राजा हसला. "त्यांनाही."

"आणि आकाशातले पक्षी? आणि नद्यांतले मासे?"

राजा हसला आणि त्याने डोळे पुसले. "ठीक आहे. सगळ्यांना. आजपासून माझ्या राज्यात कोणत्याही जीवाचा पाठलाग होणार नाही किंवा त्याला इजा होणार नाही."

वडमृगाने आपले सोनेरी डोके झुकवले. मग तो थोडा वेळ राजाशी दयाळूपणाबद्दल आणि हळुवारपणे राज्य करण्याबद्दल बोलला. राजाने प्रत्येक शब्द ऐकला.

मग वडमृग वेशीतून परत उद्यानात गेला, आणि झाडांच्या सावलीत विसावला.

काही दिवसांनी त्या तरुण हरिणीने एका निरोगी पाडसाला जन्म दिला. त्याच्या अंगावर मऊ तपकिरी ठिपके होते आणि पाय डळमळीत होते. हरिणी त्याला वडमृगाकडे घेऊन आली आणि तिने त्याला राजाच्या पायांशी ठेवले.

"हाच तो, ज्याला तुम्ही वाचवले," ती म्हणाली.

सोनेरी हरणाने आपल्या नाकाने पाडसाच्या डोक्याला हळुवार स्पर्श केला. "मग तो हे जाणून मोठा होवो," तो म्हणाला, "की दयाळूपणाशिवाय जगण्यापेक्षा दयाळूपणाने जगणे चांगले."

त्या संध्याकाळी संपूर्ण कळप लांब गवतात निर्भयपणे एकत्र चरला. छोटे पाडस आपले नवे पाय वापरून पाहत होते, घरंगळत होते, उठत होते, आणि पुन्हा प्रयत्न करत होते, आणि उद्यानातल्या झाडांमागे सोनेरी सूर्य मावळत होता.

बाळा, तू जन्माला येण्याच्या कितीतरी आधी कोणीतरी तुला सुरक्षित ठेवायला पुढे आले होते, आणि अनेक हात आजही तेच करत आहेत.

पुढची गोष्ट वाचा →आईसाठी बोललेलं सोनेरी हरिण

जातक मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जातक कथा · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

निग्रोधमृग जातक, म्हणजे सोनेरी वडमृगाची गोष्ट, सगळ्यात प्रसिद्ध जातक कथांपैकी एक आहे, आणि सारनाथचे मृगदाव बौद्ध स्मृतीतल्या हरणांशी जवळून जोडलेले आहे. यात एका कळपाचा राजा असलेला बोधिसत्त्व बाळंत होणार असलेल्या एका तरुण हरिणीच्या जागी स्वतः पुढे येतो. अनेक जातक कथा उदारपणा दाखवतात; ही विशेष लाडकी आहे कारण तिची करुणा वर्तुळांसारखी विस्तारत जाते, हरिणीपासून दोन्ही कळपांपर्यंत, मग पक्षी, मासे आणि राज्यातल्या प्रत्येक जीवापर्यंत. मध्यभागी होणारी आई आणि शेवटी डळमळीत पायांचे नवे पाडस असल्याने गर्भारपणातल्या वाचनासाठी या कथेला खास स्थान आहे.

बाळासोबत विचार करा

या गर्भारपणात मोठ्या किंवा छोट्या प्रकारे कोण तुमच्यासाठी पुढे आले?

संकल्प: माझे बाळ आणि मी सुरक्षित आहोत आणि आमची काळजी घेतली जाते.

आशीर्वाद: तुम्ही नेहमी सुरक्षित राहावे, आणि तुमच्यापासून दयाळूपणा प्रत्येक जीवापर्यंत पसरावा.

पात्रे

वडमृग
— एका आईसाठी पुढे येणारा सोनेरी हरणराजा.
हरिणी
— बाळासाठी वेळ मागणारी प्रेमळ होणारी आई.
वाराणसीचा राजा
— ज्याचे मन दयाळूपणासाठी उघडते असा राजा.

बोध

सगळ्यात दुर्बळाबद्दलचा दयाळूपणा संपूर्ण राज्य बदलू शकतो.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू जन्माला येण्याआधीच कितीतरी माणसे तुझी काळजी घेत आहेत.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

सोनेरी हरणाने आई हरिणीला कशी मदत केली?

स्रोत: जातक कथा (निग्रोधमृग, वडमृग)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 38व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • रुरु हरीण आणि खळाळती नदी · दिवस 214

    अशीच गोष्ट

    परंपरेनुसार रुरु जातक दयाळूपणातलं धैर्य आणि आपल्याला निराश करणाऱ्यांप्रतीही करुणा शिकवतं. आपण बाळाला कोणता विश्वास आणि क्षमाशीलता द्यायची आहे, यावर विचार करायला ती आई-बाबांना बोलावते. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की सौम्य, विचार करायला लावणाऱ्या कथा झोपण्यापूर्वी मन शांत करायला मदत करू शकतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

वडमृग राजा ही गोष्ट काय शिकवते?

बौद्ध परंपरा निग्रोधमृग (वडमृग) जातकाला करुणेच्या सगळ्यात लाडक्या कथांपैकी एक मानते, आणि ती सांची आणि भरहूत येथे कोरलेली आहे. होणाऱ्या आईची तिने घेतलेली हळुवार काळजी भावी पालकांशी थेट बोलते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवते की सुरक्षित आणि आधार असल्याची भावना गर्भारपणातला ताण कमी करू शकते.

वडमृग राजा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 38 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा