Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Sikh · दिवस 265 · आठवडा 38

गुरु नानक आणि सज्जनची धर्मशाळा

गुरु नानक आणि भाई मरदाना सज्जनच्या स्वागतशील धर्मशाळेत राहतात. सज्जन बाहेरून चांगला दिसतो, पण एक चुकीची सवय लपवतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: बाहेरून चांगलं दिसण्यापेक्षा आतून चांगलं असणं जास्त महत्त्वाचं आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
गुरु नानक, भाई मरदाना, सज्जन
मूळ ग्रंथ
जनमसाखी
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 265 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 38 · ७ पैकी दिवस 6
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 38: बाळाची वाढ

शीख परंपरा सांगते की गुरु नानकांच्या शबदाने सज्जन ठगाचं मन बदललं, आणि तो शबद आजही गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहे. ती पालकांना कठोरपणाऐवजी सौम्यपणे मार्गदर्शन करण्याचा विचार करायला आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की शांत, प्रेमळ संवादामुळे घरातला ताण कमी होतो.

कठोर शब्द मन बंद करतो. प्रेमाने गायलेलं खरं गाणं ते उघडू शकतं

पंजाबमधल्या तुलंबाजवळच्या धुळीच्या रस्त्यावर सूर्य मावळत होता, तेव्हा गुरु नानक आणि भाई मरदाना यांना ती धर्मशाळा दिसली. ते दिवसभर चालत होते. मरदानाचा रबाब खांद्यावर लटकत होता, आणि त्याचे पाय दुखत होते.

धर्मशाळा अप्रतिम दिसत होती. तिथे स्वच्छ अंगण होतं, थंड पाण्याची विहीर होती, आणि एका बाजूला छोटं मंदिर आणि दुसऱ्या बाजूला मशीद होती, म्हणजे प्रत्येक धर्माचे प्रवासी प्रार्थना करू शकत.

मालक मोठ्या हसूने त्यांचं स्वागत करायला बाहेर आला. त्याचं नाव होतं सज्जन, म्हणजे "चांगला मित्र." त्याने स्वच्छ पांढरे शुभ्र कपडे घातले होते. त्याने वाकून नमस्कार केला. "या, संतजन! आत या, विश्रांती घ्या, जेवा. सज्जनची धर्मशाळा प्रत्येक प्रवाशासाठी उघडी आहे."

"किती प्रेमळ माणूस आहे," मरदाना हळूच म्हणाला.

पण गुरु नानकांनी सज्जनकडे खूप वेळ शांतपणे आणि प्रेमाने पाहिलं, जसं आपण एखाद्या बंद दाराकडे, त्याच्या मागे काय आहे याचा विचार करत पाहतो.

सज्जनचं एक गुपित होतं. त्याचं हसू गोड होतं, पण त्याचं मन तसं नव्हतं. तो श्रीमंत प्रवाशांचं उबदार स्वागत करायचा, आणि मग रात्री ते झोपले की त्यांचे पैसे आणि सामान घ्यायचा आणि त्यांना रिकाम्या हाताने पाठवायचा. त्याचे पांढरे कपडे आणि गोड शब्द एखाद्या रिकाम्या पेटीवरच्या सुंदर आवरणासारखे होते.

त्या संध्याकाळी सज्जन त्या दोन प्रवाशांकडे पाहत राहिला. "या संताचा चेहरा शांत, तेजस्वी आहे," त्याला वाटलं. "नक्कीच याच्याकडे काहीतरी मौल्यवान असणार." म्हणून त्याने त्यांना सगळ्यात चांगली खोली दिली आणि ते झोपायची वाट पाहू लागला.

पण गुरु नानक झोपले नाहीत. रात्र गडद झाली आणि तारे उगवले, तेव्हा ते हळूच म्हणाले, "मरदाना, रबाब घे." मरदाना वाजवू लागला.

गुरु नानक गाऊ लागले. त्यांचा आवाज सौम्य आणि स्वच्छ होता, आणि तो सगळ्या शांत धर्मशाळेत तरंगत गेला.

त्यांनी काशाबद्दल गायलं, जे घासून चमकवलं तरी घासणाऱ्या बोटावर काळा डाग सोडतं. त्यांनी नदीकाठी उभ्या असलेल्या पांढऱ्या बगळ्यांबद्दल गायलं, जे पवित्र आणि शांत दिसतात, पण मासे पकडायची वाट पाहत असतात. त्यांनी उंच सावरीच्या झाडाबद्दल गायलं, ज्याच्या फळाला चव नसते आणि ज्याची पानं सावली देत नाहीत. त्यांनी गायलं की बाहेरून धुतल्याने आतलं धुतलं जात नाही, आणि माणूस त्याच्या कपड्यांच्या शुभ्रतेने नाही, तर त्याच्या कर्मांच्या चांगुलपणाने ओळखला जातो.

बाहेर अंधाऱ्या अंगणात सज्जन स्तब्ध उभा होता.

पाहुणे झोपेपर्यंत वाट पाहायच्या विचाराने तो दाराशी आला होता. आता त्याला हलताच येईना. गाण्याची प्रत्येक ओळ जणू त्याच्याचबद्दल होती. काळा डाग सोडणारं चमकतं काशं. वाट पाहणारा पांढरा बगळा. सावली न देणारं उंच झाड. त्याने आपल्या पांढऱ्या शुभ्र कपड्यांकडे पाहिलं, आणि अनेक वर्षांत पहिल्यांदाच त्याला त्यांच्या खाली काय आहे ते दिसलं.

त्याचं मन दुखू लागलं. भीतीने नाही. सत्याने.

सज्जनने दार ढकलून उघडलं. तो गुरु नानकांच्या पायांवर पडला, आणि त्याच्या गालांवरून अश्रू वाहू लागले.

"गुरुजी," तो म्हणाला, "मी खरा जसा आहे तसा तुम्ही मला पाहिलंत. मी कोणाचाच चांगला मित्र नाही. मी प्रवाशांचं हसून स्वागत केलं आणि मग त्यांचं जे होतं ते घेतलं. माझ्यासारख्या माणसाला स्वच्छ धुतलं जाण्याचा काही मार्ग आहे का?"

गुरु नानक त्याच्यावर ओरडले नाहीत. त्यांनी तोंड फिरवलं नाही. त्यांनी हळुवारपणे आपल्या हाताने सज्जनचा चेहरा वर उचलला.

"सज्जन," ते म्हणाले, "माणूस करू शकेल अशी सगळ्यात धाडसी गोष्ट तू केली आहेस. तू स्वतःबद्दल खरं सांगितलं आहेस. स्वतःबद्दल खरं सांगणं, इथूनच प्रत्येक बदल सुरू होतो."

"मी काय करू?" सज्जनने विचारलं.

"तू जे घेतलंस ते, जितकं जमेल तितकं, ज्यांचं आहे त्यांना परत दे," गुरु नानक म्हणाले. "तुझ्याकडे जे आहे ते गरजूंसोबत वाटून घे. आणि आजपासून तुझं आतलं आणि बाहेरचं एकसारखं असू दे. तुझं नाव खरं होऊ दे. येणाऱ्या प्रत्येक प्रवाशाचा खरा सज्जन, खरा मित्र हो."

सज्जनने अगदी तसंच केलं. त्याने चुकीने ठेवून घेतलेलं सगळं परत दिलं. त्याने गरीब आणि थकलेल्यांसाठी आपली दारं उघडली आणि बदल्यात काहीही न मागता त्यांना जेवू घातलं. त्याची धर्मशाळा फक्त दिसण्यात नाही, तर खऱ्या अर्थाने स्वागताची जागा बनली. लोक म्हणतात की पुढे तिचं धर्मसालेत रूपांतर झालं, जिथे सगळे विश्रांती घ्यायला, प्रार्थना करायला आणि गायला येऊ शकत.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी गुरु नानक आणि मरदाना रस्त्याने पुढे चालत असताना मरदानाने विचारलं, "गुरुजी, तो चुकीचा आहे असं तुम्ही त्याला सरळ का सांगितलं नाही?"

गुरु नानक हसले. "कठोर शब्द मन बंद करतो. प्रेमाने गायलेलं खरं गाणं ते उघडू शकतं, मरदाना. कठोरपणा जी दारं बंद करतो, ती करुणा उघडते. मग माणूस स्वतःच पाहतो, आणि आपण स्वतः जे पाहतो, ते आपण कधीच विसरत नाही."

त्यांच्या मागे, धर्मशाळेच्या दाराशी, सज्जन आपल्या पांढऱ्या कपड्यांत उभा राहून हात हलवत होता, आणि या वेळी त्याचं हसू अगदी डोळ्यांपर्यंत पोहोचलं होतं.

बाळा, तुझं आतलं आणि बाहेरचं नेहमी एकसारखं असो, दोन्ही तितकेच प्रेमळ.

पुढची गोष्ट वाचा →दुधाच्या वाटीवरची जाईची पाकळी

शीख मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले

स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

आजच्या पाकिस्तानातल्या पंजाबमधल्या तुलंबाजवळ सज्जनशी झालेली भेट हा जनमसाखी परंपरेत जपलेल्या गुरु नानकांच्या प्रवासांतला एक प्रसंग आहे. जनमसाखी म्हणजे पहिल्या शीख गुरूंच्या जीवनकथा, ज्या शतकानुशतकं सांगितल्या आणि चित्रित केल्या गेल्या. शीख परंपरा त्या रात्री गुरु नानकांनी गायलेला शबद, काळा डाग सोडणारं चमकतं काशं आणि माशांची वाट पाहणारे पांढरे बगळे या प्रतिमांसह, गुरु ग्रंथ साहिबशी जोडते. चमत्काराने किंवा फटकारण्याने सुधारलेल्या चुकीच्या माणसाच्या अनेक कथांप्रमाणे नव्हे, सज्जन भाई मरदानाच्या रबाबावर वाजवलेल्या गाण्याने बदलतो, आणि आपण केलेलं नुकसान भरून काढायला मिळालेल्या आमंत्रणाने. गर्भारपणात वाचायला ती छान आहे: कठोर शब्द जिथे मन उघडू शकत नाहीत, तिथे सौम्यपणा आणि संगीत ते उघडू शकतात याची आठवण.

बाळासोबत विचार करा

माझं आतलं आणि बाहेरचं आणखी थोडं जवळ यावं असं मला कुठे वाटतं?

संकल्प: मी स्वतःशी प्रामाणिक आणि इतरांशी सौम्य आहे, आणि माझा आतला चांगुलपणा उजळून दिसतो.

आशीर्वाद: तुम्हाला चांगुलपणावर विश्वास ठेवणारं मन लाभो, आणि इतरांना तो स्वतःमध्ये शोधायला मदत करणारा सौम्य आवाज लाभो.

पात्रे

गुरु नानक
— ते रागाने नाही, तर सौम्य गाण्याने मनं बदलतात.
भाई मरदाना
— रबाब वाजवणारा गुरूंचा निष्ठावान मित्र.
सज्जन
— बाहेरून तसंच आतूनही चांगलं व्हायला शिकणारा धर्मशाळेचा मालक.

बोध

बाहेरून चांगलं दिसण्यापेक्षा आतून चांगलं असणं जास्त महत्त्वाचं आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या लाडक्या, तुझं हसू बाहेरून जितकं उजळ आहे, तितकंच तुझं मन आतून उजळ असो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

गुरु नानकांनी सज्जनला बदलायला कशी मदत केली?

स्रोत: जनमसाखी परंपरा (तुलंबा येथे गुरु नानक)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हनुमान चालीसा जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 38व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गुरू नानकांसाठी दूध आणणारा मुलगा · दिवस 236

    अशीच गोष्ट

    बुराची रोजची दुधाची वाटी दाखवते की संयमानं पुन्हा पुन्हा केलेली छोटी काळजीची कामं खोल नात्यांमध्ये वाढतात. तुम्ही रोज तुमच्या शरीराची आणि बाळाची घेत असलेली शांत काळजीही अगदी तशीच महत्त्वाची आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गुरु नानक आणि सज्जनची धर्मशाळा ही गोष्ट काय शिकवते?

शीख परंपरा सांगते की गुरु नानकांच्या शबदाने सज्जन ठगाचं मन बदललं, आणि तो शबद आजही गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये आहे. ती पालकांना कठोरपणाऐवजी सौम्यपणे मार्गदर्शन करण्याचा विचार करायला आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की शांत, प्रेमळ संवादामुळे घरातला ताण कमी होतो.

गुरु नानक आणि सज्जनची धर्मशाळा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 38 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा