Women of India · दिवस 37 · आठवडा 6
मैत्रेयीचा प्रश्न
याज्ञवल्क्य ऋषी आपली संपत्ती दोन पत्नींमध्ये वाटून द्यायला तयार होतात. मैत्रेयी विचारते की संपत्तीने कधीच न संपणारा आनंद मिळू शकतो का.
गोष्टीचे तात्पर्य: ज्ञान आणि प्रेम हे कधीच न संपणारे खजिने आहेत.
या गोष्टीत
- पात्रे
- मैत्रेयी, याज्ञवल्क्य, कात्यायनी
- मूळ ग्रंथ
- उपनिषदे
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 37 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 6 · ७ पैकी दिवस 2
- तिमाही
- तिमाही 1
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 6: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- मैत्रेयीचा प्रश्न
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
भारतीय परंपरा मैत्रेयीला आपल्या सर्वात जुन्या विचारवंत स्त्रियांपैकी एक म्हणून आठवते, जिचा प्रश्न आजही नव्या वाचकांसाठी उपनिषदांचे दार उघडतो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की सतत धावपळ करण्याऐवजी शांत चिंतनासाठी वेळ दिल्याने आईला अधिक स्थिर वाटू शकते.
मला तो खजिना द्या, जो पैशाने विकत घेता येत नाही.
संध्याकाळच्या प्रकाशात मैत्रेयी अंगणात बसली होती, पहिला तारा उगवताना पाहत, आणि विचार करत की आपल्या आतला जो शांत आवाज "मी आहे" असे म्हणतो, तो खरंच काय आहे.
ती हजारो वर्षांपूर्वी, उपनिषदांच्या काळात, वनाच्या कडेला एका साध्या घरात राहत होती. तिचे पती याज्ञवल्क्य ऋषी होते, जे आपल्या ज्ञानासाठी सगळीकडे प्रसिद्ध होते. त्यांच्या दोन पत्नी होत्या, कात्यायनी आणि मैत्रेयी.
कात्यायनी मोठ्या कौशल्याने घर सांभाळायची. कोठीतले धान्याचे प्रत्येक पोते आणि गोठ्यातली प्रत्येक गाय तिला नावाने माहीत होती. मैत्रेयीलाही घर आवडायचे. पण तिच्या मनाला प्रश्नही आवडायचे. वारा का वाहतो? विचार कुठून येतात? आपल्या आतला प्रकाश कोणता?
एका सकाळी याज्ञवल्क्यांनी दोघींना कडुलिंबाच्या झाडाखाली आपल्याजवळ बसायला बोलावले. धुळीत चिमण्या उड्या मारत होत्या. मंद वाऱ्याने पाने हलत होती.
"माझ्या प्रियजनांनो," ते प्रेमाने म्हणाले, "या घरात मी दीर्घ आणि परिपूर्ण आयुष्य जगलो. आता मला वनात जाऊन साधेपणाने राहायचे आहे, आणि चिंतन करायचे आहे. जाण्याआधी माझ्याकडे जे आहे ते सगळे मला तुम्हा दोघींमध्ये वाटून द्यायचे आहे, म्हणजे तुमची दोघींची नीट काळजी घेतली जाईल."
ते गाई, शेते, सोने, धान्य, कापड आणि घर याबद्दल बोलले. कात्यायनीने मान डोलावली. अशा गोष्टी कशा सांभाळायच्या हे तिला माहीत होते.
पण मैत्रेयी बराच वेळ शांत राहिली. तिने अंगणातून उड्या मारत जाणारी एक चिमणी पाहिली. मग तिने आपल्या पतीकडे वर पाहिले.
"मला एक गोष्ट सांगा," ती म्हणाली. "सगळ्या संपत्तीने भरलेली ही संपूर्ण पृथ्वी माझी झाली, तर ती मला कायमचे दुःखातून मुक्त करेल का? कधीच न संपणारी गोष्ट ती मला देईल का?"
याज्ञवल्क्य हसले. त्यांना चांगला प्रश्न आवडायचा. "नाही," ते प्रामाणिकपणे म्हणाले. "संपत्तीने तुझे आयुष्य सुखसोयीचे होईल, इतर सुखी लोकांच्या आयुष्यासारखे. पण कधीच न संपणारी गोष्ट संपत्ती तुला देऊ शकत नाही."
मैत्रेयीने हात जोडले. "मग मी त्यांचे काय करू?" तिने विचारले. "कृपया त्याऐवजी तुम्हाला जे ज्ञान आहे ते मला द्या. मला तो खजिना द्या, जो पैशाने विकत घेता येत नाही."
ऋषींचा चेहरा उजळला. "मैत्रेयी, तू मला नेहमीच प्रिय होतीस," ते म्हणाले. "आता तू आणखीनच प्रिय झालीस. जवळ येऊन बस. मी समजावून सांगतो, आणि तू शांत मनाने ऐक."
म्हणून ती जवळ बसली, आणि त्यांनी सुरुवात केली.
"आपण ज्यांच्यावर प्रेम करतो, त्यांच्यावर का प्रेम करतो याचा विचार कर," ते म्हणाले. "पती प्रिय असतो. पत्नी प्रिय असते. मूल प्रिय असते. पण या सगळ्याच्या खाली आणखी काहीतरी खोल आहे. प्रत्येक जिवाच्या आत एक प्रकाश आहे, आत्मा. एकमेकांमध्ये चमकणाऱ्या त्याच प्रकाशावर आपण खरे प्रेम करतो."
मैत्रेयी ऐकत राहिली. वाऱ्याने तिच्या केसांची एक बट उडवली.
"हे पाण्यातल्या मिठासारखे आहे," याज्ञवल्क्य म्हणाले. त्यांनी पाण्याचे एक भांडे आणि चिमूटभर मीठ मागवले, आणि मीठ पाण्यात टाकले. "आता तू ते मीठ पुन्हा वेगळे काढू शकतेस का?"
मैत्रेयीने पाहिले. मीठ नाहीसे झाले होते. ते तिला कुठेच दिसत नव्हते.
"या बाजूने पाणी चाखून बघ," ते म्हणाले. तिने चाखले. खारट. "आणि त्या बाजूने." खारट. "आणि मधून." खारट.
"आत्मा असाच आहे," ते म्हणाले. "तू त्याला हातात धरू शकत नाहीस. पण तो सगळीकडे आहे, प्रत्येक गोष्टीत."
"म्हणजे खजिना इथेच आहे," मैत्रेयी हळूच म्हणाली. "आत, आणि आजूबाजूला सगळीकडे."
"हो," ऋषी म्हणाले. "तो विकत घ्यायची किंवा पेटीत साठवायची गरज नाही. फक्त तो जाणायची गरज आहे."
सूर्य मावळेपर्यंत आणि दिवे लागेपर्यंत ते बोलत राहिले. कात्यायनी गरम दूध घेऊन आली आणि त्यांच्याजवळ बसून तीही ऐकू लागली. त्या संध्याकाळी कोणालाही आपण गरीब झालो असे वाटले नाही. उलट, सगळ्यांना कसेतरी अधिक श्रीमंत वाटले.
त्यांचा हा संवाद हजारो वर्षे गुरूकडून शिष्याकडे लक्षात ठेवला गेला आणि पुढे दिला गेला. तो आजही बृहदारण्यक उपनिषद नावाच्या एका प्राचीन ग्रंथात आहे. आणि जेव्हा जेव्हा लोक तो वाचतात, तेव्हा त्यांना मैत्रेयी भेटते, जिने सोन्याऐवजी एक प्रश्न निवडला. प्राचीन भारतातल्या ज्या विचारवंत स्त्रियांची नावे आपल्यापर्यंत पोहोचली आहेत, त्यांपैकी ती एक होती.
त्या रात्री, सगळे झोपल्यावर मैत्रेयी उंबरठ्यावर बसून ताऱ्यांकडे पाहत होती. तिला वस्तूंनी भरल्यासारखे वाटत नव्हते. तिला समजुतीने भरल्यासारखे वाटत होते, जसे एखाद्या चांगल्या, साध्या जेवणानंतर वाटते.
तिच्या शेजारी पायरीवर खारट पाण्याचे ते छोटे भांडे होते, आणि त्यात तारे चमकत होते.
बाळा, त्या पाण्यातल्या मिठासारखेच, प्रेम तू वाढत असलेल्या जागेच्या प्रत्येक कणात आहे.
भारतातील स्त्रिया मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–8 वर्षांची मुले
स्रोत: उपनिषदे · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
याज्ञवल्क्य आणि मैत्रेयी यांचा संवाद बृहदारण्यक उपनिषदात जतन केलेला आहे, आणि गार्गीसोबत मैत्रेयीला ब्रह्मवादिनी, म्हणजे आत्मज्ञान शोधणाऱ्या स्त्रियांपैकी एक, म्हणून आठवले जाते. संपत्तीने भरलेली संपूर्ण पृथ्वी दुःख संपवेल का, हा तिचा प्रसिद्ध प्रश्न आजही भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या चर्चांमध्ये उद्धृत केला जातो. ही कथा उपनिषदातल्याच पाण्यातल्या मिठाच्या उदाहरणातून ही शिकवण इतकी स्पष्ट करते की ऐकणाऱ्याला ती कल्पना जवळजवळ चाखता येते. दोन पत्नींना एकमेकींविरुद्ध उभे न करता ती कात्यायनीलाही घराची कुशल सांभाळणारी म्हणून योग्य मान देते. गरोदरपणासाठी, जे खरंच टिकते त्याबद्दलची ही एक शांत, चिंतनशील कथा आहे.
बाळासोबत विचार करा
वस्तूंशी काहीही संबंध नसलेली परिपूर्णतेची भावना तुम्हाला कशातून मिळते?
संकल्प: मी माझी आंतरिक शांती जपते, आणि तिचा शांत प्रकाश माझ्या बाळासोबत वाटून घेते.
आशीर्वाद: तुम्हाला आणि तुमच्या बाळाला चांगल्या प्रश्नांची आवड आणि कधीच न संपणारा खजिना शोधण्याचे शहाणपण लाभो.
पात्रे
- मैत्रेयी
- — मोठे प्रश्न आवडणारी एक विचारी स्त्री.
- याज्ञवल्क्य
- — आनंदाने आपले ज्ञान वाटणारे एक ज्ञानी ऋषी.
- कात्यायनी
- — काळजीपूर्वक घर सांभाळणारी एक कुशल पत्नी.
बोध
ज्ञान आणि प्रेम हे कधीच न संपणारे खजिने आहेत.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या जिज्ञासू बाळा, मैत्रेयीसारखे तू नेहमी चांगले प्रश्न विचारावेस आणि शिकायला आवडून घ्यावेस.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
मैत्रेयीने सोन्याऐवजी काय निवडले?
स्रोत: बृहदारण्यक उपनिषद (याज्ञवल्क्य–मैत्रेयी संवाद)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 6व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मैत्रेयीचा प्रश्न ही गोष्ट काय शिकवते?
भारतीय परंपरा मैत्रेयीला आपल्या सर्वात जुन्या विचारवंत स्त्रियांपैकी एक म्हणून आठवते, जिचा प्रश्न आजही नव्या वाचकांसाठी उपनिषदांचे दार उघडतो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की सतत धावपळ करण्याऐवजी शांत चिंतनासाठी वेळ दिल्याने आईला अधिक स्थिर वाटू शकते.
मैत्रेयीचा प्रश्न गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 6 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.