Garbh Katha
મફત શરૂ કરો

Jataka · દિવસ 16 · અઠવાડિયું 3

રાજકુમાર સિદ્ધાર્થ અને હંસ

રાજકુમાર સિદ્ધાર્થ અને હંસ — જાતક વાર્તાનું ચિત્ર

નાનકડા રાજકુમાર સિદ્ધાર્થને મહેલના બગીચામાં એક ઘાયલ હંસ મળે છે અને તેઓ કોમળતાથી એની સંભાળ લે છે. પિતરાઈ દેવદત્ત એના પર દાવો કરે છે, અને દરબારે નિર્ણય કરવો પડે છે.

વાર્તાની શીખ: દરેક જીવ પ્રત્યે દયા એ જ સૌથી મોટી તાકાત છે.

આ વાર્તામાં

પાત્રો
સિદ્ધાર્થ, હંસ, દેવદત્ત
સ્રોત ગ્રંથ
જાતક કથાઓ
વાંચન સમય
4 મિનિટ (મોટેથી વાંચતાં)

દિવસ 16 એક નજરે

અઠવાડિયું
અઠવાડિયું 3 · 7 માંથી દિવસ 2
ત્રિમાસિક
ત્રિમાસિક 1
આ અઠવાડિયે બાળક
ગર્ભધારણ. એક જ કોષ વિભાજિત થવા લાગે છે, જેમાં તમારા બાળકને અનોખું બનાવતું બધું જ છે. અઠવાડિયું 3: બાળકનો વિકાસ

બૌદ્ધ પરંપરા હંસની આ કથાને દરેક જીવ પ્રત્યે બુદ્ધની કરુણાના શરૂઆતના સંકેત તરીકે જુએ છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે શાંત, કોમળ પ્રવૃત્તિઓ અને પાણી કે બગીચા પાસે વિતાવેલો સમય ઘણી માતાઓને વધુ શાંતિ અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

જીવન એનું છે જે એને બચાવે, એનું નહીં જે એને છીનવી લે

કપિલવસ્તુના રાજમહેલના બગીચામાં રાજકુમાર સિદ્ધાર્થ કમળના તળાવ પાસે બેઠા હતા અને પાણી પર મંડરાતી એક વાણિયાને જોતા હતા.

તેઓ શાંત છોકરા હતા. મહેલના બીજા છોકરાઓને ઘોડા દોડાવવા અને ધનુષ્યથી અભ્યાસ કરવો ગમતો. સિદ્ધાર્થને બેસીને જોયા કરવું ગમતું. તેઓ પવનમાં ઝૂકતાં ગુલાબી કમળ જોતા. પાણીની સપાટી પર સરકતાં જીવડાં જોતા. તળિયાના કાદવમાંથી ધીમે-ધીમે ઉપર આવીને તડકામાં ફૂટતા પરપોટા જોતા. એમના માટે તળાવ આખી એક દુનિયા હતું.

એમના પિતા, રાજા શુદ્ધોદન, ક્યારેક આ વાતની ચિંતા કરતા. રાજા તો કર્મનો માણસ હોવો જોઈએ, તેઓ વિચારતા. મારો દીકરો બસ બેસી કેમ રહે છે?

એ સવારે જંગલી હંસોનું એક ટોળું બગીચા પરથી ઊડ્યું, ભૂરા આકાશમાં ઊંચે અને સફેદ. તેઓ હિમાલયનાં સરોવરો તરફ ઉત્તરની લાંબી યાત્રાએ જતા હતા.

અચાનક એમાંથી એક લથડ્યો. એ એક બાજુ નમ્યો અને ગબડતો-ગબડતો નીચે આવ્યો, અને છેવટે તળાવના કિનારે, બરાબર સિદ્ધાર્થના પગ પાસે, છપાક કરીને પડ્યો.

એની પાંખમાં એક તીર ખૂંપેલું હતું.

સિદ્ધાર્થ ઊછળીને ઊભા થયા અને હંસ પાસે ઘૂંટણિયે બેઠા. એ ધ્રૂજતો હતો અને પોતાની સાજી પાંખ પાણી પર પછાડતો હતો. એની આંખો ડરથી પહોળી થઈ ગઈ હતી.

"શ્શ્," તેમણે હળવેથી કહ્યું. "હું તને દુઃખ નહીં પહોંચાડું."

તેમણે પોતાની શાલ પક્ષીની આસપાસ વીંટાળી જેથી એ તરફડે નહીં. પછી ખૂબ હળવેથી એની પાંખમાંથી તીર ખેંચી કાઢ્યું. હંસ જરા ચમક્યો, પણ એણે કરવા દીધું. તેમણે પોતાની બાંયમાંથી કપડાની એક પટ્ટી ફાડી, ઠંડા પાણીમાં બોળી અને ઘા પર દબાવી. પછી હંસને ખોળામાં લઈને એની લાંબી ડોક પર હાથ ફેરવતા રહ્યા, જ્યાં સુધી એનું ધ્રૂજવું બંધ ન થયું.

રસ્તા પર દોડતાં પગલાંનો અવાજ આવ્યો. એ હતા તેમના પિતરાઈ ભાઈ દેવદત્ત, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને.

"એ મારો હંસ છે!" દેવદત્તે બૂમ પાડી. "મેં એને તીર માર્યું છે. મને આપી દે."

સિદ્ધાર્થે પક્ષીને થોડું વધુ પાસે પકડ્યું. "નહીં આપું," તેમણે શાંતિથી કહ્યું. "એને વાગ્યું છે. હું એની સંભાળ રાખું છું."

"મેં એને નીચે પાડ્યો છે," દેવદત્તે કહ્યું. "એ મારો છે."

"તેં એને ઘાયલ કર્યો," સિદ્ધાર્થે કહ્યું. "હું એને બચાવવાનો પ્રયત્ન કરું છું. તો શું એ બચાવનારનો વધારે નથી?"

બંને છોકરાઓ ઝઘડતા રહ્યા, ત્યાં માળીઓ દોડી આવ્યા, પછી ચોકીદારો, અને છેવટે ખુદ રાજા. શુદ્ધોદન દીકરા અને ભત્રીજા વચ્ચે પસંદગી કરવા માગતા નહોતા. એટલે એ જમાનામાં ઝઘડો થાય ત્યારે રાજાઓ જે કરતા એ જ તેમણે કર્યું. તેમણે છોકરાઓને રાજદરબારમાં મોકલ્યા, જ્યાં જ્ઞાની મંત્રીઓ નિર્ણય કરે.

દરબાર ભરાયેલો હતો. દેવદત્તે પોતાની વાત કહી: તેણે પક્ષીને તીર માર્યું હતું, એટલે એ એનો હતો. સિદ્ધાર્થે પોતાની વાત કહી: તેમણે એનો જીવ બચાવ્યો હતો, એટલે એ એમની પાસે રહેવો જોઈએ.

મંત્રીઓ ચર્ચા કરતા જ રહ્યા. કોઈએ કહ્યું કે શિકારીનો પોતાના શિકાર પર હક હોય છે. કોઈએ કહ્યું કે જીવ કોઈની માલિકીની વસ્તુ નથી.

ત્યારે સભાની પાછળથી એક વૃદ્ધ માણસ ઊભા થયા. કોઈ જાણતું નહોતું કે તેઓ કોણ છે. તેમની દાઢી સફેદ હતી અને ચહેરો શાંત હતો.

"જીવન એનું છે જે એને બચાવે, એનું નહીં જે એને છીનવી લે," તેમણે કહ્યું. "હંસને રાજકુમાર પાસે રહેવા દો."

સભામાં શાંતિ છવાઈ ગઈ. એક પછી એક મંત્રીઓએ માથું હલાવ્યું. રાજાએ પણ માથું હલાવ્યું.

દેવદત્ત ધૂળને લાત મારતો ચાલ્યો ગયો. પણ સિદ્ધાર્થને જીત્યાનો અનુભવ ન થયો. તેમને તો બસ આનંદ હતો કે હંસ સુરક્ષિત છે.

ઘણા દિવસો સુધી તેમણે બગીચામાં એની સંભાળ લીધી. તેઓ એને દાણા અને પાણીની વનસ્પતિ ખવડાવતા. તેમણે જોયું કે ઘા ધીમે-ધીમે રુઝાયો અને પીંછાં પાછાં ઊગ્યાં. રાજા ક્યારેક બહાર આવીને જોતા કે દીકરો તળાવ પાસે મોટા સફેદ પક્ષી સાથે બેઠો છે. તેમને સમજાવા લાગ્યું કે દીકરાની શાંતિ પણ એક પ્રકારની તાકાત છે.

પછી એક સવારે હંસે બંને પાંખો પહોળી ફેલાવી. એણે એક વાર, બે વાર પાંખો ફફડાવી, અને પાણી પરથી ઊડ્યો. જાણે આવજો કહેતો હોય એમ એણે બગીચા પર એક ચક્કર માર્યું, અને પછી પોતાના ટોળાને શોધવા પર્વતો તરફ ઉત્તરમાં ઊડી ગયો.

સિદ્ધાર્થ તળાવના કિનારે ઊભા રહીને જોતા રહ્યા, જ્યાં સુધી એ આકાશમાં નાનકડું સફેદ ટપકું ન બની ગયો. પછી તેઓ પાછા પાણી પાસે બેસી ગયા, અને વાણિયું ફરી એમની બાજુમાં મંડરાવા આવ્યું.

એ છોકરો મોટો થઈને બુદ્ધ બન્યા, જેમણે દુનિયાને દરેક જીવ પ્રત્યે દયાળુ બનતાં શીખવ્યું.

મારા નાનકડા, તારી અંદર પણ એક કોમળ દિલ ઊગી રહ્યું છે, અને એને પહેલેથી જ પ્રેમ મળે છે.

આગળની વાર્તા વાંચો →નાના સિદ્ધાર્થ શાળાએ જાય છે

જાતક માંથી વધુ

3 મિનિટ વાંચન · ગર્ભાવસ્થા અને 3–8 વર્ષનાં બાળકો

સ્રોત: જાતક કથાઓ · પરંપરાગત પુનઃકથન

આ વાર્તા પાછળ

કપિલવસ્તુમાં સિદ્ધાર્થના બાળપણની બૌદ્ધ કથાઓ વારંવાર એક દૃશ્ય પર પાછી ફરે છે: ઘાયલ હંસ, ધનુષ્યવાળો પિતરાઈ ભાઈ, અને એક અનોખા દાવાનો નિર્ણય કરતો રાજદરબાર. રાજકુમાર મહેલ છોડે એના ઘણા પહેલાં જ આ પ્રસંગ એ કરુણા બતાવે છે જે પછી તેમના ઉપદેશનું કેન્દ્ર બની. બીજી પ્રાણી-રક્ષાની કથાઓથી આ એટલે જુદી છે કે એમાં ખરી વાત ચર્ચા છે: સવાલ એ નથી કે કોણ વધુ બળવાન છે, પણ એ છે કે જીવ ખરેખર કોનો છે, અને જવાબ સભાની પાછળ બેઠેલા એક શાંત વડીલ પાસેથી આવે છે. અંત સંપૂર્ણ મુક્તિનો છે, જ્યારે સાજું થયેલું પક્ષી એક ચક્કર મારીને ઉત્તર તરફ ઊડી જાય છે. ગર્ભાવસ્થામાં વાંચવા માટે આ કોમળ, ધીમી કથા કાળજીભર્યા હાથો અને ધીરજભરી સંભાળ પર અટકે છે.

બાળક સાથે વિચારો

ક્યારે તમે તમારાથી નાના કોઈ માટે શાંતિથી ઊભાં રહ્યાં હતાં? એ વખતે શાંત રહેવામાં તમને શેનાથી મદદ મળી?

સંકલ્પ: મારી કોમળ સંભાળ મજબૂત છે. હું શાંત અને પ્રેમાળ હાથોથી મારા બાળકને સુરક્ષિત રાખું છું.

આશીર્વાદ: તમારા હાથ કોમળ રહે, તમારું દિલ હિંમતવાન રહે, અને દરેક નાનો જીવ તમારી પાસે સુરક્ષિત અનુભવે.

પાત્રો

સિદ્ધાર્થ
— એક કોમળ રાજકુમાર જે મોટા થઈને બુદ્ધ બને છે.
હંસ
— એક જંગલી પક્ષી જે સંભાળથી ફરી આકાશમાં ઊડે છે.
દેવદત્ત
— તેમના પિતરાઈ ભાઈ, જે દરબારનો નિર્ણય સાંભળે છે.

બોધ

દરેક જીવ પ્રત્યે દયા એ જ સૌથી મોટી તાકાત છે.

તમારા બાળકને શું કહેવું

મારા નાનકડા, સિદ્ધાર્થની જેમ તારા હાથ પણ દરેક જીવ માટે હંમેશાં કોમળ રહે.

મોટાં થાય ત્યારે પૂછજો

તું પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ સાથે કેવી રીતે કોમળ રહી શકે?

સ્રોત: બુદ્ધના બાળપણની બૌદ્ધ પરંપરા (સિદ્ધાર્થ અને હંસ)

આ વાર્તાનો ભાવ દિવસભર સાથે રાખવા ગર્ભ સંવાદ — બાળક સાથે વાતો અજમાવો અને ગર્ભાવસ્થાના 3મા અઠવાડિયાની માહિતી વાંચો.

સંબંધિત વાર્તાઓ

  • શાંતિ પસંદ કરનાર હરણ · દિવસ 111

    મળતી આવતી વાર્તા

    જાતક કથાઓ ઘણી વાર બોધિસત્ત્વને એક પ્રાણી-નેતા તરીકે બતાવે છે, જે બળથી નહીં પણ ધીરજ અને ન્યાયથી ઝઘડો ઉકેલે છે. માતાની શાંતિ પરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે શાંત, સહકારભર્યા જવાબો સૌનો તણાવ ઘટાડે છે, એક એવો પાઠ જે સૂકી ખીણ જેટલો જ વ્યસ્ત ઘરમાં પણ ઉપયોગી છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

રાજકુમાર સિદ્ધાર્થ અને હંસ વાર્તા શું શીખવે છે?

બૌદ્ધ પરંપરા હંસની આ કથાને દરેક જીવ પ્રત્યે બુદ્ધની કરુણાના શરૂઆતના સંકેત તરીકે જુએ છે. માતાની શાંતિ વિશેનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે શાંત, કોમળ પ્રવૃત્તિઓ અને પાણી કે બગીચા પાસે વિતાવેલો સમય ઘણી માતાઓને વધુ શાંતિ અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.

રાજકુમાર સિદ્ધાર્થ અને હંસ ગર્ભાવસ્થાના કયા અઠવાડિયા માટે છે?

આ વાર્તા ગર્ભાવસ્થાના અઠવાડિયા 3 માટે છે, પણ તમે કોઈ પણ અઠવાડિયે બાળકને સંભળાવી શકો છો.

બધી ગુજરાતી વાર્તાઓ →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंमराठीत वाचा

કોઈ સગર્ભાને મોકલો