Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Mahabharata · दिवस 18 · आठवडा 3

ऐकणारा अभिमन्यू

ऐकणारा अभिमन्यू — महाभारत गोष्टीचे चित्र

इंद्रप्रस्थात एका उशिरा रात्री, पहिल्या बाळाची वाट पाहणारी सुभद्रा विश्रांती घेते. अर्जुन चक्रव्यूहाबद्दल बोलतो, आणि तिच्या पोटातले बाळ जणू ऐकत असते.

गोष्टीचे तात्पर्य: बाळे जन्माआधीच ऐकू आणि शिकू लागतात.

या गोष्टीत

पात्रे
अभिमन्यू, सुभद्रा, अर्जुन
मूळ ग्रंथ
महाभारत
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 18 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 3 · ७ पैकी दिवस 4
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 3: बाळाची वाढ

परंपरा सांगते की अभिमन्यू पोटात असतानाच वडिलांच्या आवाजातून शिकला, आणि ही कथा गर्भसंस्काराच्या सर्वात जुन्या चित्रांपैकी एक आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की गरोदरपणात विश्रांती स्वतःच महत्त्वाची असते, त्यामुळे आपल्या माणसाचा आवाज ऐकत झोप लागली तर त्याबद्दल अपराधी वाटायचे काहीच कारण नाही.

"तिला झोपू दे," ते म्हणाले. "काही गोष्टी आज रात्री पूर्ण करणे आपल्या हातात नाही."

सुभद्रा, पहिल्या बाळाची वाट पाहणारी एक सौम्य तरुण राजकन्या, एका रात्री तेलाचे दिवे मिणमिणत असताना आपल्या पतीच्या, अर्जुनाच्या मांडीवर डोके ठेवून पडली होती. फार पूर्वीची गोष्ट, इंद्रप्रस्थाच्या महालातल्या त्यांच्या खोलीतली. बाहेर नगर झोपले होते. बाजार रिकामा होता, राजवाड्याच्या हत्तीखान्यातले हत्तीही शांत झाले होते, आणि फक्त रात्रीचे पहारेकरी मधूनमधून तटावरून एकमेकांना हाक देत होते.

पांडवांचा महान धनुर्धर अर्जुन याने तिच्या गोल पोटावर हळूच हात ठेवला, आणि त्याला बाळाची हालचाल जाणवली. जवळच एका बुटक्या चौरंगावर सुभद्रेचे भाऊ आणि अर्जुनाचे जिवलग मित्र श्रीकृष्ण बसले होते. ते शांतपणे संत्रे सोलत होते, आणि ऐकताना हसत होते.

त्या संध्याकाळी अर्जुनाला आपल्याला जे माहीत आहे ते सांगावेसे वाटले — फक्त पत्नीला नाही, तर तिच्या पोटातल्या बाळालाही. म्हणून तो चक्रव्यूहाबद्दल बोलू लागला. ती युद्धाची एक खास रचना आहे, तो म्हणाला, एखाद्या मोठ्या फिरत्या चाकासारखी, किंवा पाकळ्यांचे अनेक थर असलेल्या कमळासारखी. योद्धे एकाच्या आत एक अशा वर्तुळांत उभे राहतात, आणि ती वर्तुळे फिरतात आणि बंद होतात, म्हणून आत शिरणे खूप कठीण, आणि बाहेर पडणे त्याहूनही कठीण.

"रहस्य हे आहे," अर्जुन म्हणाला, "की अगदी योग्य जागी आणि अगदी योग्य क्षणी आत शिरायचे. चपळ राहायचे, आणि थांबायचे नाही." त्याने तिच्या रेशमी बाहीवर बोटाने वर्तुळांचा आकार काढला. मग पहिले वर्तुळ, मग दुसरे, मग तिसरे कसे पार करायचे, ते त्याने समजावले. त्याचा आवाज खोल आणि स्थिर होता, दगडांवरून वाहणाऱ्या नदीसारखा.

आणि सुभद्रेच्या पोटात बाळ ऐकत होते. पण दिवा उबदार होता, अर्जुनाचा आवाज मृदू होता, आणि खूप रात्र झाली होती. सुभद्रेने पतीकडून युद्धाच्या गोष्टी अनेकदा ऐकल्या होत्या, आणि पोटावर त्याचा हात असताना तिला सुरक्षित आणि शांत वाटत होते. तिचा श्वास संथ आणि खोल झाला, आणि हळूहळू तिला झोप लागली.

अर्जुनाच्या ते लक्षात आले नाही. तो चौथे वर्तुळ, पाचवे, सहावे समजावत राहिला. शेवटी तो सातव्या वर्तुळापर्यंत, अगदी मध्यापर्यंत पोहोचला. आता त्याला सगळ्यात महत्त्वाचा भाग सांगायचा होता: परत बाहेर कसे यायचे.

तेवढ्यात श्रीकृष्णांनी संत्रे खाली ठेवले आणि एक हात वर केला. "अर्जुना," ते हळूच म्हणाले, "तुझी श्रोती झोपली आहे." अर्जुन थांबला आणि त्याने खाली पाहिले. सुभद्रेचा चेहरा शांत होता, ओठ किंचित उघडे होते, आणि शेवटचा भाग तिने अजिबात ऐकला नव्हता.

अशा रीतीने धडा अपूर्ण राहिला. आत कसे जायचे ते बाळ शिकले होते, पण बाहेर कसे यायचे ते नाही. अर्जुनाच्या अंगावर एक छोटासा शहारा आला, आणि त्याने डोळ्यांत प्रश्न घेऊन श्रीकृष्णांकडे पाहिले. तिला उठवावे का?

श्रीकृष्णांनी हळूच मान हलवली. त्यांनी पुढे होऊन सुभद्रेच्या पोटावरच्या अर्जुनाच्या हातावर आपला हात ठेवला, आणि त्यांचा स्पर्श उबदार आणि शांत होता. "तिला झोपू दे," ते म्हणाले. "काही गोष्टी आज रात्री पूर्ण करणे आपल्या हातात नाही."

म्हणून ते शांततेत एकत्र बसून राहिले — दोन पुरुष आणि झोपलेली स्त्री, आणि तिच्या पोटात विसावलेले बाळ. युद्धाच्या गप्पा संपल्या होत्या. खोलीत उरले होते ते काहीतरी अधिक कोमल: पतीचा हात, भावाचा हात, आणि आईचा संथ श्वास.

रात्र पुढे सरकली तसा अर्जुन लवकरच जन्माला येणाऱ्या बाळाचा विचार करू लागला. बाळ धाडसी, हुशार आणि प्रेमाने भरलेले व्हावे, अशी त्याला आशा होती. ते नेहमी आपल्या कुटुंबाला मदत करेल, आणि आपण सुरक्षित आहोत हे त्याला नेहमी कळेल, अशी त्याला आशा होती. श्रीकृष्णांना जणू त्याचे विचार कळले. "त्याचे नाव अभिमन्यू असेल," ते कुजबुजले, "आणि तो तुमच्या आयुष्याचा आनंद असेल." दिव्याच्या प्रकाशातून अर्जुन आपल्या मित्राकडे पाहून हसला.

सध्या तरी फक्त मंद जळणारा दिवा आणि झोपलेले नगर होते. श्रीकृष्णांनी संत्र्याचा शेवटचा भाग सोलला, आणि पत्नीला जाग येऊ नये म्हणून अर्जुन अगदी स्तब्ध बसून राहिला.

बाळा, आज रात्री तू ऐकतोस तो प्रत्येक शब्द प्रेमात गुंडाळलेला आहे, आणि काही धडे तू तयार होईपर्यंत थांबू शकतात.

पुढची गोष्ट वाचा →भीम आणि वादळी रात्र

महाभारत मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–8 वर्षांची मुले

स्रोत: महाभारत · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

आई सुभद्रेच्या गर्भात असतानाच अभिमन्यूने चक्रव्यूहाबद्दल ऐकल्याची कथा महाभारत परंपरेचा लोकप्रिय भाग आहे, आणि गर्भसंस्कार हा शब्द ऐकल्यावर लोकांना बहुतेक पहिली हीच गोष्ट आठवते. आई, तिचे पोटातले बाळ आणि त्यांच्या भोवतीचे आवाज यांच्या नात्याचे चित्र म्हणून ती भारतभर सांगितली जाते. आमचे पुनर्कथन हा क्षण मृदू आणि घरगुती ठेवते: इंद्रप्रस्थातला उबदार दिवा, संत्रे सोलणारे श्रीकृष्ण, सुभद्रेच्या पोटावर विसावलेला अर्जुनाचा हात, आणि तिला हळूच झोपू देणारे श्रीकृष्ण. रणांगणावर रेंगाळण्याऐवजी ती एका धाडसी, प्रेमळ मुलावर संपते. गरोदर माता अनेकदा ती आपल्या बाळाशी बोलण्याचे आणि त्याला वाचून दाखवण्याचे आमंत्रण म्हणून जपतात.

गर्भातील बाळ ऐकू आणि शिकू शकते — हा विचार गर्भसंस्काराच्या केंद्रस्थानी आहे, आणि प्रल्हाद व ऋषी अष्टावक्र यांच्यासोबत अभिमन्यू त्याचे सर्वात प्रसिद्ध उदाहरण आहे. चक्रव्यूह, एक वर्तुळाकार रचना जिच्यात शिरणे सोपे पण बाहेर पडणे कठीण होते, भारतीय भाषांमध्ये अशा कोणत्याही गुंत्यासाठी वाक्प्रचार बनला आहे. हरियाणात कुरुक्षेत्राजवळचे अमीन गाव परंपरेने अभिमन्यूच्या नावाशी जोडलेले आहे, आणि त्याची कथा यक्षगान व कथकलीत सादर होते आणि लाडक्या तेलुगू चित्रपट 'मायाबाजार'मध्ये पडद्यावर आली, जो त्याच्या विवाहाभोवती फिरतो. साधारणपणे असे मानले जाते की गर्भारपणाच्या उत्तरार्धात बाळ आवाज ऐकू लागते — कुटुंबे आजही ही कथा सांगतात त्याचे आणखी एक कारण: बाळाशी बोलणे आणि त्याच्यासाठी गाणे ही एक सुंदर सवय आहे.

बाळासोबत विचार करा

आज तुम्ही बाळाला कोणते शहाणपण किंवा प्रेमाचे शब्द सांगितले? तुम्ही आणि तुमचे जोडीदार मुद्दाम जवळीकीचे क्षण कसे निर्माण करू शकता?

संकल्प: माझे बाळ जागरूक आहे आणि माझ्याशी जोडलेले आहे. मी माझ्या बाळाला प्रेम, शहाणपण आणि शांततेने वेढून ठेवते.

आशीर्वाद: तुमच्या बाळाने प्रेमाचे शहाणपण आणि नात्याचे धैर्य आत्मसात करावे. न तुटणारे बंध आणि खोल शांतता त्याच्या प्रवासाला दिशा देवो.

पात्रे

अभिमन्यू
— आईच्या पोटातून ऐकणारे बाळ.
सुभद्रा
— प्रेमळ होणारी आई.
अर्जुन
— बाळ ऐकत असताना बोलणारे बाबा.

बोध

बाळे जन्माआधीच ऐकू आणि शिकू लागतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

बाळा, तू ऐकतो आहेस हे मला माहीत आहे; मी तुला सांगते तो प्रत्येक शब्द प्रेमाने भरलेला आहे.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

सुभद्रेच्या पोटातून अर्जुनाचे बोलणे कोण ऐकत होते?

स्रोत: महाभारत परंपरा (गर्भात अभिमन्यूचे चक्रव्यूह शिकणे; लोकप्रिय पुनर्कथन)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 3व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • अर्जुन आणि शांत सकाळ · दिवस 124

    अशीच गोष्ट

    महाभारत सांगते की अंधारात जेवताना अर्जुनाला कसे जाणवले की डोळे मदत करू शकत नसताना सराव आपल्याला वाट दाखवू शकतो. आईच्या शांततेवरील अभ्यास सूचवतात की रोजच्या छोट्या, पुन्हा पुन्हा केलेल्या सवयी, जसे काही मिनिटांचा श्वासाचा सराव, काळाबरोबर साठत जातात, अगदी अर्जुनाच्या शांत सकाळींसारख्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

ऐकणारा अभिमन्यू ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरा सांगते की अभिमन्यू पोटात असतानाच वडिलांच्या आवाजातून शिकला, आणि ही कथा गर्भसंस्काराच्या सर्वात जुन्या चित्रांपैकी एक आहे. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की गरोदरपणात विश्रांती स्वतःच महत्त्वाची असते, त्यामुळे आपल्या माणसाचा आवाज ऐकत झोप लागली तर त्याबद्दल अपराधी वाटायचे काहीच कारण नाही.

ऐकणारा अभिमन्यू गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 3 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा