Sikh · दिवस 216 · आठवडा 31
नानक आणि पवित्र धागा
तलवंडीत छोटे नानक पवित्र धागा, जानवं, धारण करणार असतात. तुटू किंवा जळू शकणारा धागा मला देवाशी कसा बांधेल, असं ते हळुवारपणे विचारतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: कोणत्याही बाह्य चिन्हापेक्षा दया आणि सत्य आपल्याला देवाशी अधिक जोडतात.
या गोष्टीत
- पात्रे
- छोटे नानक, पंडित हरदयाल, मेहता कालू
- मूळ ग्रंथ
- जनमसाखी
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 216 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 31 · ७ पैकी दिवस 6
- तिमाही
- तिमाही 3
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 31: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- नानक आणि पवित्र धागा
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
शीख परंपरा ही गुरु नानकांच्या बालपणातली एक प्रसिद्ध साखी मानते, जिचा प्रतिध्वनी त्यांच्या स्वतःच्या 'आसा दी वार' मधील पदात आहे. आपल्या बाळाने कोणती आंतरिक मूल्यं सोबत न्यावीत, याचा विचार करायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की जे महत्त्वाचं आहे त्यावर शांतपणे विचार केल्याने झोपण्याआधी मन हलकं होऊ शकतं.
त्याचा कापूस दया असो, तो संतोषातून कातलेला असो, संयमाने गाठ मारलेला असो आणि सत्याने पीळ दिलेला असो.
तलवंडी गावात मेहता कालूंच्या घराचं अंगण पहाटेपासून झाडून स्वच्छ केलं होतं. दारावर झेंडूच्या माळा लटकत होत्या. आज त्यांचा साधारण अकरा वर्षांचा मुलगा नानक जानवं, म्हणजे पवित्र सुती धागा, धारण करणार होता. गावात सगळे याला म्हणत होते: छोटे नानक आणि पवित्र धाग्याचा सोहळा.
माता तृप्ता आपल्या मुलाला खिडकीपाशी उभं राहून शांत हसत आभाळाकडे बघताना पाहत होत्या. तो एक प्रेमळ मुलगा होता. गावातले सगळे असंच म्हणायचे.
मेहता कालूंना अभिमान वाटत होता. "आज तो आपल्यात आपली जागा घेईल," ते पत्नीला म्हणाले. "तो आपल्या पूर्वजांचा धागा धारण करेल."
नानकांची मोठी बहीण, बेबे नानकी, हिला मात्र काय होईल याची खात्री नव्हती. आपल्या भावाचं मन ती इतर कुणापेक्षाही जास्त ओळखत होती. तिने त्याला आपलं स्वतःचं अन्न भुकेल्या प्रवाशांना देताना पाहिलं होतं.
कुटुंबाचे पुरोहित, पंडित हरदयाल, आपलं पितळी ताट, तांदूळ आणि धागा घेऊन आले. नातेवाईक आणि शेजाऱ्यांनी अंगण भरलं. मिठाई मांडली गेली. पुरोहितांनी मंत्र म्हणायला सुरुवात केली.
नानकांना मंडळीच्या मधोमध आणलं गेलं. ते ताठ आणि शांत बसले. पुरोहित जानव्याबद्दल — आयुष्यभर धारण करायच्या धाग्याबद्दल — समजावत असताना त्यांनी नम्रपणे ऐकलं.
मग पंडित हरदयालांनी तो पांढरा धागा उचलून धरला. "नानक, बाळा, हा पवित्र धागा स्वीकारण्याची वेळ झाली आहे."
नानकांनी बराच वेळ त्याच्याकडे पाहिलं. मग त्यांनी हळुवारपणे मान हलवली.
अंगण शांत झालं. मेहता कालूंचा चेहरा उतरला. "नानक, हे काय?" ते हळू आवाजात म्हणाले. "आपल्या कुटुंबाला लाज आणू नकोस. ही आपली रीत आहे."
नानक उद्धटपणा करत नव्हते. त्यांचा आवाज मृदू होता. "आदरणीय बाबा, आदरणीय पंडितजी," ते म्हणाले, "हा धागा तुटू शकतो. मळू शकतो. आगीत जळू शकतो. माझं मन जिथे जातं, तिथे तो जाऊ शकत नाही. असा धागा मला देवाशी कसा बांधेल?"
पुरोहितांना आश्चर्य वाटलं. "बाळा, ते एक चिन्ह आहे. ते तुला तुझ्या कर्तव्यांची आठवण करून देतं."
"मग मी एक वेगळा धागा मागू शकतो का?" नानक म्हणाले. "असा, जो तुटणार नाही."
पाहुणे ऐकण्यासाठी पुढे झुकले.
"त्याचा कापूस दया असो," नानक म्हणाले. "दुसऱ्यांचं दुःख आपलं मानणारी दया."
"तो संतोषातून कातलेला असो. आपल्याकडे जे आहे त्यात आनंदी राहणं."
"त्याला जत, म्हणजे संयमाची गाठ असो, म्हणजे राग आणि अहंकार मला इकडे-तिकडे ओढणार नाहीत."
"आणि त्याला सत, म्हणजे सत्याचा पीळ असो — मी जे विचार करतो, बोलतो आणि करतो त्यात."
ते हसले. "सद्गुणांनी बनलेला नसेल, तर पवित्र धागा तरी कसला? त्याचा कापूस दया असो, तो संतोषातून कातलेला असो, संयमाने गाठ मारलेला असो आणि सत्याने पीळ दिलेला असो. असा धागा कधीच तुटणार नाही, कधीच मळणार नाही, कधीच जळणार नाही. आत्मा जिथे जाईल तिथे तो सोबत जातो. पंडितजी, तुमच्याकडे असा धागा असेल, तर कृपा करून तो मला घाला."
पंडित हरदयालांनी त्या मुलाकडे पाहिलं. पांढरा धागा त्यांच्या हातात सैल लोंबकळत होता. बराच वेळ ते काहीच बोलले नाहीत. आयुष्यात त्यांनी शेकडो धागे बांधले होते. असा धागा त्यांच्याकडे कधीच कुणी मागितला नव्हता.
मेहता कालूंच्या कपाळावरच्या आठ्या हळूहळू मावळल्या. शेजारी काय म्हणतील याची त्यांना अजूनही थोडी काळजी वाटत होती. पण त्या काळजीखाली आणखी काहीतरी उमलत होतं. ते होतं आश्चर्य. ते आपल्या मुलाकडे जणू पहिल्यांदाच पाहत असल्यासारखे पाहत होते.
शेजारी आपापसात कुजबुजू लागले. ते रागावले नव्हते. ते विचार करत होते. एका मुलाच्या साध्या प्रश्नातून एक खोल सत्य उलगडलं होतं. त्या मुलाने त्यांच्या श्रद्धेची थट्टा केली नव्हती. त्याने त्यांना तिच्यात अधिक खोलवर पाहायला सांगितलं होतं.
माता तृप्ता आल्या आणि त्यांनी आपल्या मुलाला मिठी मारली. बेबे नानकीने त्याचा हात धरून दाबला, तिचे डोळे चमकत होते. तिला हे आधीपासूनच ठाऊक होतं.
सोहळा ठरवल्याप्रमाणे पूर्ण झाला नाही. तरीही कुणीच नाराज होऊन घरी गेलं नाही. मिठाई वाटली गेली. मुलं अंगणात खेळली. मोठी माणसं दुपार उलटेपर्यंत दया आणि संतोष, संयम आणि सत्य यांबद्दल बोलत बसली — करुणा, संतोष, सत्य आणि संयम. यांपैकी कोणतं त्यांना सगळ्यात अवघड वाटतं, याबद्दल.
सगळे गेल्यावर नानक पुन्हा आपल्या खिडकीपाशी गेले. संध्याकाळच्या प्रकाशात तलवंडीची गव्हाची शेतं सोनेरी होत होती. कुठेतरी एक गाय हंबरली. त्यांच्या मागे आईने दिवा लावला.
बाहेर काहीच बदललं नव्हतं. पण त्या छोट्या घराच्या आत प्रत्येक जण न तुटणाऱ्या धाग्याबद्दल विचार करत होता. खरं मंदिर तेच, जे हृदयात बांधलेलं असतं.
बाळा, दया, संतोष, संयम आणि सत्य हेच धागे घेऊन तू मोठा हो.
शीख मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 4–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जनमसाखी · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
आज ननकाना साहिब म्हणून ओळखलं जाणारं तलवंडी गाव हे जनमसाखी परंपरेनुसार छोट्या नानकांनी जानवं, म्हणजे पवित्र सुती धागा, नाकारल्याचं ठिकाण आहे. 'आसा दी वार' मधलं त्यांचं स्वतःचं पद त्यांनी त्याऐवजी मागितलेला धागा सांगतं: करुणेचा कापूस, संतोषातून कातलेला, संयमाची गाठ आणि सत्याचा पीळ. संतांच्या बालपणाच्या अनेक कथा चमत्कार दाखवतात; ही कथा एका प्रश्नावर उभी आहे — कुटुंब आणि पुरोहितांसमोर हळुवारपणे विचारलेला प्रश्न — आणि अशा उत्तरावर, जे कुणाला नाराज न करता सगळ्यांना विचार करायला लावतं. गरोदरपणात हे चार धागे वाढणाऱ्या बाळासाठी मनात जपायच्या आशांचा एक सुंदर संच बनतात.
बाळासोबत विचार करा
करुणा किंवा सत्यासारखे कोणते आंतरिक गुण तुम्हाला 'पवित्र धागे' वाटतात, जे तुम्हाला आपल्या आयुष्याच्या वस्त्रात विणायचे आहेत आणि आपल्या बाळासोबत वाटायचे आहेत?
संकल्प: मी माझ्या बाळासाठी आणि स्वतःसाठी करुणा, संतोष आणि सत्याचं आयुष्य विणत आहे.
आशीर्वाद: तुम्हाला आणि तुमच्या बाळाला कधीही न झिजणाऱ्या धाग्यांचा आशीर्वाद मिळो: दया, संतोष आणि सत्य.
पात्रे
- छोटे नानक
- — हळुवार, खोल प्रश्न विचारणारा एक विचारी मुलगा.
- पंडित हरदयाल
- — ऐकणारे आणि विचारात पडणारे कुटुंबाचे पुरोहित.
- मेहता कालू
- — नानकांचे काळजीत पडलेले पण प्रेमळ वडील.
बोध
कोणत्याही बाह्य चिन्हापेक्षा दया आणि सत्य आपल्याला देवाशी अधिक जोडतात.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, दया आणि सत्य हेच तुझं मन धरून ठेवणारे धागे असोत.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
नानकांनी कोणत्या प्रकारचा धागा मागितला?
स्रोत: जनमसाखी परंपरा; 'आसा दी वार' मधील गुरु नानकांचं पद
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 31व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- भाई लालोची भाकरी · दिवस 158
अशीच गोष्ट
शीख शिकवणुकीतल्या किरत करनीनुसार परंपरा सांगते की प्रामाणिकपणे कमावलेलं आणि प्रेमाने वाटलेलं अन्न सगळ्यात पोषक असतं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की आपल्या मूल्यांनुसार जगत असल्याची भावना आईच्या मनःशांतीला आधार देऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नानक आणि पवित्र धागा ही गोष्ट काय शिकवते?
शीख परंपरा ही गुरु नानकांच्या बालपणातली एक प्रसिद्ध साखी मानते, जिचा प्रतिध्वनी त्यांच्या स्वतःच्या 'आसा दी वार' मधील पदात आहे. आपल्या बाळाने कोणती आंतरिक मूल्यं सोबत न्यावीत, याचा विचार करायला ती पालकांना आमंत्रण देते. आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सुचवतं की जे महत्त्वाचं आहे त्यावर शांतपणे विचार…
नानक आणि पवित्र धागा गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 31 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.