Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Krishna Leela · दिवस 234 · आठवडा 34

कालियावर नाचणारा कृष्ण

छोट्या कृष्णाचा चेंडू कालिया नाग राहतो त्या डोहात पडतो. कृष्ण उडी घेतो आणि कालियाच्या अनेक फण्यांवर हलकेच नाचतो.

गोष्टीचे तात्पर्य: क्षमेची जोड असलेलं धैर्य जग सगळ्यांसाठी गोड करतं.

या गोष्टीत

पात्रे
कृष्ण, कालिया, यशोदा
मूळ ग्रंथ
भागवत पुराण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 234 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 34 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 3
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 34: बाळाची वाढ

कालियावर नाचणाऱ्या कृष्णाची गोष्ट भारतभर लाडकी आहे, आणि शांत व प्रेमळ राहणाऱ्या धैर्याचा उत्सव म्हणून ती अनेकदा नृत्यात आणि चित्रांत दाखवली जाते. नदी सगळ्या जिवांसोबत वाटून घेण्याचा तिचा संदेश कुटुंबांना पाणी आणि निसर्गाची एकत्र काळजी घ्यायलाही हळुवारपणे आमंत्रण देतो.

पिसासारखा हलका होऊन कृष्णाने कालियाच्या फण्यांवर उडी घेतली.

खूप वर्षांपूर्वी, एका उजळ उन्हाळी सकाळी, कुरळ्या केसांत मोरपीस खोचलेला वृंदावनचा सावळा गोप बालक कृष्ण आपल्या मित्रांसोबत चेंडू खेळत होता. ते यमुनेच्या काठावर होते, जिथे उंच कदंबाच्या झाडांखाली गाई चरत होत्या.

कृष्णाचा जिवलग मित्र सुबल, ज्याचं हसणं घंटेसारखं होतं, त्याने चेंडू उंच फेकला. तो फांद्यांवरून उडत जाऊन नदीच्या एका खोल, काळ्या डोहात डुबुक करून पडला. सगळी मुलं एकदम हसायची थांबली.

वृंदावनातल्या प्रत्येकाला त्या डोहाबद्दल ठाऊक होतं. कालिया, अनेक फण्यांचा एक प्रचंड नाग, त्याच्या पाण्यात खोल राहायचा. त्याच्या श्वासाने पाणी कडू आणि काळं झालं होतं. तिथे आता एकही मासा पोहत नसे. पक्षीसुद्धा त्याला वळसा घालून उडायचे, आणि काठावरचं गवत तपकिरी झालं होतं.

त्याच सकाळी काही तहानलेली वासरं पाणी प्यायला जवळ गेली होती. गोप बालकांनी त्यांना अगदी वेळेवर मागे ओढलं होतं. "आपण आपल्या गाईंना इथे पाणी पिऊ देऊ शकत नाही," सुबल दुःखाने म्हणाला. "पण नदी सगळ्यांची आहे."

कृष्णाने बराच वेळ त्या काळ्या डोहाकडे पाहिलं. मग तो पाण्यावर झुकलेल्या जुन्या कदंबाच्या झाडावर चढला. "मी आपला चेंडू आणतो," तो हसून म्हणाला. "आणि कालियाला नदी सगळ्यांसोबत वाटून घ्यायला सांगतो."

कुणी त्याला थांबवण्याआधीच त्याने उडी मारली. डुबुक! काळं पाणी त्याच्यावर मिटलं, आणि मुलं त्याचं नाव घेत काठाकडे धावली.

खोल डोहात कालिया जागा झाला आणि आपले अनेक फणे डोलवत पृष्ठभागावर आला. त्याने आपले लांब वेटोळे त्या छोट्या मुलाभोवती गुंडाळले आणि त्याला घट्ट धरलं. बातमी वाऱ्यासारखी वृंदावनभर पसरली. लवकरच कृष्णाचे आई-वडील, यशोदा आणि नंद, सगळ्या गावकऱ्यांसोबत नदीकडे धावत आले.

पण कृष्ण घाबरला नव्हता. त्याने काठावरच्या आपल्या आईकडे बघून हसलं, जणू म्हणत होता, "थांब, मैया. सगळं ठीक आहे." मग तो नागाच्या वेटोळ्यांच्या आत स्वतःला मोठा, अजून मोठा करत गेला, कालियाला त्याला सोडावंच लागेपर्यंत.

पिसासारखा हलका होऊन कृष्णाने कालियाच्या फण्यांवर उडी घेतली. आणि तिथे, त्या प्रचंड नागाच्या माथ्यावर, तो नाचू लागला.

ढोलाच्या तालासारखे त्याचे छोटे पाय एका फण्यावरून दुसऱ्या फण्यावर पडत होते. त्याचे पैंजण छुमछुमत होते. आभाळातल्या देवांनी त्याला पाहिलं आणि ते संगीत वाजवू लागले, आणि ढगांतून पाण्यावर फुलं बरसू लागली. मुलाला खाली पाडण्यासाठी कालिया उलटसुलट झटके देत होता, पण कृष्ण फक्त हसत राहिला आणि नाचत राहिला.

हळूहळू कालिया थकला. त्याचे फणे खाली झुकले. त्याचं गर्विष्ठ फुत्कारणं एका मंद, थकलेल्या सुस्कार्यात बदललं. रागाशिवाय, पावसाइतक्या हलकेपणाने आपल्यावर नाचणाऱ्या या छोट्या मुलासारखं त्याला आजवर कुणीच भेटलं नव्हतं. प्रेमळपणा संघर्ष संपवू शकतो.

तेवढ्यात कालियाच्या पत्न्या पाण्यातून वर आल्या. त्यांनी हात जोडले आणि कृष्णाला नमस्कार केला. "कृपा करून आमच्या पतीवर दया कर," त्या म्हणाल्या. "त्याने चूक केली, पण त्याला कळत नव्हतं. त्याला क्षमा कर."

कृष्ण लगेच नाचायचा थांबला. तो कालियाच्या फण्यांवरून खाली उतरला आणि छोटा, हसरा होऊन पाण्यावर उभा राहिला.

"कालिया," तो प्रेमाने म्हणाला, "ही नदी गाईंची, पक्ष्यांची, माशांची आणि माणसांची आहे. तू ती फक्त स्वतःकडे ठेवून कडूपणाने भरू शकत नाहीस. विशाल समुद्राकडे जा, जिथे तुझ्यासाठी जागा आहे. तिथे तुला कुणीही त्रास देणार नाही. मी वचन देतो."

कालियाने आपले सगळे फणे खाली झुकवले. "तुझ्या प्रेमळपणाबद्दल धन्यवाद," तो हळूच म्हणाला. "मी जातो." मग तो आणि त्याचं कुटुंब यमुनेतून दूरच्या समुद्राकडे पोहत निघून गेले.

जवळजवळ लगेचच पाणी बदलू लागलं. तो काळा डोह स्वच्छ आणि निळा झाला. चांदीसारखे चमकणारे छोटे मासे सुळकन परत आले. काठावरचं गवत पुन्हा हिरवं झालं, आणि पक्षी पाणी प्यायला खाली उतरले.

हातात चेंडू घेऊन, ओलाचिंब कृष्ण काठावर चढून आला. यशोदा धावत त्याच्याकडे गेली आणि ओल्या कपड्यांसकट त्याला घट्ट मिठी मारली. नंदांनी दोघांना आपल्या मिठीत घेतलं. गोप बालकांनी जल्लोष केला आणि त्यांच्याभोवती नाचू लागले.

त्या दुपारी, कित्येक महिन्यांत पहिल्यांदाच, वृंदावनच्या गाई-वासरांनी नदीच्या त्या भागातलं पाणी प्यायलं. थंड, स्वच्छ पाण्यात मुलं डुंबत असताना सुबलचं हसणं घंटेसारखं घुमत होतं.

त्या रात्री संपूर्ण गाव शांत झोपलं. खाली नदीकाठी चांदण्यात यमुना हळुवार वाहत होती, स्वच्छ आणि गोड, झोपलेल्या गाईंना आपलं शांत गाणं ऐकवत.

बाळा, संकट आलं की शांत, प्रेमळ मनाने त्याला सामोरं जा, आणि आम्ही नेहमी नदीकाठी तुझ्यासाठी इथेच असू.

पुढची गोष्ट वाचा →लोण्यासाठी वितळणारं मन

कृष्ण लीला मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भागवत पुराण, खंड 10 · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

भागवत पुराणाच्या दशम स्कंधातलं कालिया मर्दन ही सगळ्यात जास्त चितारली आणि नाचली जाणारी कृष्णकथा आहे: नागाच्या फण्यांवर नाचणारं बाळ मंदिरांतल्या कांस्यमूर्तींत, पहाडी लघुचित्रांत आणि शास्त्रीय नृत्यात दिसतं, आणि यमुनेकाठचं कदंबाचं झाड ब्रजच्या लोककथांचा भाग आहे. हे कथन प्रसंगाला खेळकर आणि प्रेमळ ठेवतं. सुरुवात एका हरवलेल्या चेंडूने होते, कृष्ण आपल्या आईकडे बघून धीर देणारं हसू हसतो, आणि छुमछुमणारे पैंजण आणि बरसणारी फुलं असलेलं ते नृत्यच हळूहळू कालियाला शांत करतं. कालियाच्या पत्न्या दया मागतात, तेव्हा कृष्ण त्याला फक्त विशाल समुद्राकडे पाठवतो. गरोदरपणासाठी, सगळ्यांसाठी पुन्हा स्वच्छ आणि गोड झालेल्या नदीची ही गोष्ट आहे.

वृंदावनात यमुनेकाठचा कालिया घाट आजही यात्रेकरूंना दाखवला जातो, शेजारी एका जुन्या कदंबाच्या झाडासह. भागवतात ही कथा पराभवाने नाही, तर दयेने संपते: कालियाचं कुटुंब त्याच्यासाठी प्रार्थना करतं, आणि कृष्ण त्याला समुद्रातल्या नव्या घरी शांतपणे जाऊ देतो, आणि नदी गाई आणि गोपांसाठी पुन्हा स्वच्छ आणि गोड होते. भरतनाट्यम, कुचिपुडी आणि ओडिसी नर्तक हा प्रसंग लाटांवरचं आनंदी नृत्य म्हणून सादर करतात, ज्यात नर्तकाचे पाय नागाच्या फण्यांवर ताल धरतात. कर्नाटकी रचना 'कालिंग नर्तन तिल्लाना' यासारखी शास्त्रीय गाणीही त्याचा उत्सव साजरा करतात. होणाऱ्या आईसाठी ही शांत धैर्याची, आणि सगळ्यांसाठी सुरक्षित झालेल्या नदीची गोष्ट आहे.

बाळासोबत विचार करा

एखाद्या कठीण क्षणाला तुम्ही कधी शांतपणे आणि प्रेमळपणे सामोऱ्या गेलात, आणि त्यामुळे काय बदललं?

संकल्प: मी प्रत्येक क्षणाला शांत, प्रेमळ मनाने सामोरी जाते, आणि माझ्या बाळाला माझी शांतता जाणवते.

आशीर्वाद: तुम्हाला आणि तुमच्या बाळाला शांत धैर्याचा आणि भोवतालचं सगळं स्वच्छ व गोड करणाऱ्या प्रेमळ मनाचा आशीर्वाद मिळो.

पात्रे

कृष्ण
— नदी मुक्त करणारा एक हसरा गोप बालक.
कालिया
— नदी वाटून घ्यायला शिकणारा एक प्रचंड नाग.
यशोदा
— काठावर वाट पाहणारी कृष्णाची प्रेमळ आई.

बोध

क्षमेची जोड असलेलं धैर्य जग सगळ्यांसाठी गोड करतं.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या लाडक्या, छोट्या कृष्णासारखा तू धाडसी आणि क्षमाशील हो, आणि प्रत्येक आव्हानातून नाचत पुढे जा.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

रागावून राहण्याऐवजी कृष्णाने कालियाला क्षमा का केली?

स्रोत: भागवत पुराण, दशम स्कंध (कालिया मर्दन)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 34व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • उबदार पाव वाटणारा बेकरीवाला · दिवस 65

    तेच मूल्य

    लंगरपासून अन्नदानापर्यंत भारतीय परंपरा सांगतात की शांतपणे अन्न वाटणं ही सगळ्यात मोठी दयाळूपणा आहे. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की देणाऱ्या, एकमेकांशी जोडलेल्या समाजाचा भाग असल्याने कठीण काळात कुटुंबांना अधिक सुरक्षित वाटू शकतं.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

कालियावर नाचणारा कृष्ण ही गोष्ट काय शिकवते?

कालियावर नाचणाऱ्या कृष्णाची गोष्ट भारतभर लाडकी आहे, आणि शांत व प्रेमळ राहणाऱ्या धैर्याचा उत्सव म्हणून ती अनेकदा नृत्यात आणि चित्रांत दाखवली जाते. नदी सगळ्या जिवांसोबत वाटून घेण्याचा तिचा संदेश कुटुंबांना पाणी आणि निसर्गाची एकत्र काळजी घ्यायलाही हळुवारपणे आमंत्रण देतो.

कालियावर नाचणारा कृष्ण गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 34 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा