Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Women of India · दिवस 80 · आठवडा 12

अक्का महादेवींचं मोकळं आकाश

लहानगी महादेवी उडुतडीत मोगऱ्याच्या सहवासात मोठी होते आणि शिवावर लाडक्या मित्रासारखं प्रेम करते. ती त्यांना चेन्नमल्लिकार्जुन, मोगऱ्यासारखा शुभ्र देव, म्हणते आणि त्यांच्यासाठी छोटी, साधी वचनं गाते.

गोष्टीचे तात्पर्य: प्रेमाने भरलेल्या मनाला साध्या आनंदाखेरीज आणखी काही लागत नाही.

या गोष्टीत

पात्रे
अक्का महादेवी, चेन्नमल्लिकार्जुन
मूळ ग्रंथ
अक्का महादेवींचं जीवन आणि वचनं, कन्नड वीरशैव परंपरा (बारावं शतक)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 80 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 12 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 12: बाळाची वाढ

अक्का महादेवींची वचनं आजही कर्नाटकभर गायली जातात, आणि परंपरा त्यांना सामान्य लोकांच्या भाषेतल्या निर्भय, प्रेमळ भक्तीचा आवाज मानते. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की गाणं आणि सुगंधांकडे लक्ष देण्यासारख्या हळुवार सवयी शरीराला शांत करू शकतात, म्हणून त्यांची गाणी रात्रीची सुंदर सोबत ठरतात.

या भिंती सुंदर आहेत, पण तरी त्या भिंतीच आहेत. माझं मन मोकळ्या आकाशाचं आहे

सुमारे नऊशे वर्षांपूर्वी, कर्नाटकातल्या उडुतडी गावात महादेवी नावाची एक तेजस्वी, कुतूहलाने भरलेल्या डोळ्यांची छोटी मुलगी राहायची. तिच्या घराच्या दाराशी मोगरा फुलायचा, आणि रोज संध्याकाळी त्याचा सुगंध खोल्यांमध्ये भरून राहायचा. तिला तो सुगंध सगळ्यात जास्त आवडायचा.

तिच्या घराभोवती हिरवीगार शेतं आणि मऊ डोंगर होते. ती अगदी लहान असताना तिला एक अशी देणगी मिळाली जिने तिचं सारं आयुष्य घडवलं: शिवाचं नाव, एका लाडक्या मित्रासारखं जवळ बाळगण्यासाठी. ती त्यांना चेन्नमल्लिकार्जुन म्हणायची, ज्याचा तिच्या कन्नड भाषेत अर्थ आहे, "मोगऱ्यासारखा सुंदर, शुभ्र देव."

त्या दिवसापासून महादेवी मनातल्या मनात त्यांच्याशी बोलू लागली. चालताना, काम करताना, डोंगरांवरून ढग सरकताना बघताना ती त्यांच्याशी बोलायची. मोठी होता होता ती गाऊ लागली. तिची गाणी छोटी, साधी आणि भावनेने भरलेली होती, आणि त्यांना वचनं म्हणायचे, म्हणजे "बोल."

ती ती गाणी कुठल्या भारदस्त देवळातल्या भाषेत गायची नाही. ती ती कन्नडमध्ये, आपल्या लोकांच्या भाषेत गायची, म्हणजे सगळ्यांना समजावीत. सुंदर गाणी गाणाऱ्या त्या मुलीची कीर्ती पसरली. तिथला राजा कौशिक, उंची वस्तू आवडणारा एक श्रीमंत राजा, यानेही तिच्याबद्दल ऐकलं, आणि ती त्याच्या दरबारात राहायला गेली.

महाल वैभवाने भरलेला होता: रेशमी वस्त्रं आणि दागिने, सोन्याचे दिवे आणि उत्तम जेवण. ती जवळून गेली की सेवक वाकून नमस्कार करायचे, आणि दालनांमध्ये वादक वाजवायचे. पण महादेवीच्या मनाला तिथे घरासारखं वाटलं नाही. तिने विचार केला, "या भिंती सुंदर आहेत, पण तरी त्या भिंतीच आहेत. माझं मन मोकळ्या आकाशाचं आहे, आणि माझ्या मोगऱ्यासारख्या शुभ्र देवाचं." काही मनं मोकळ्या आकाशाचीच असतात.

म्हणून एके दिवशी तिने एक धाडसी, शांत निर्णय घेतला. तिने महाल सोडला, आणि रेशमी वस्त्रं आणि दागिने मागे ठेवले. आपली गाणी आणि आपला विश्वास यांखेरीज जवळजवळ काहीच न घेता ती मोठ्या दरवाज्यांतून बाहेर पडली. पुढचा रस्ता लांब आणि धुळीचा होता, आणि तो नेमका कुठे जातो हे तिला माहीत नव्हतं, पण तिला भीती वाटली नाही. वाट जाणणाऱ्या त्या शांत आवाजावर विश्वास ठेवा.

ती उंच झाडांच्या जंगलांतून आणि गार वारा वाहणाऱ्या डोंगरांवरून चालत गेली. ती झऱ्यांचं पाणी प्यायली आणि वडाच्या झाडांखाली विसावली, आणि ती जिथे जिथे गेली, तिथे तिने गाणी गायली. तिला सगळ्यांत आपला देव दिसायचा: फांद्यांवरून हाका मारणाऱ्या पोपटांत, फुलांवर गुंजारव करणाऱ्या मधमाश्यांत, आणि वाटेवरच्या चांदण्यात.

ती त्या सगळ्यांसाठी जणू ते मित्रच आहेत अशी गायची. तिचं एक गाणं साधारण असं होतं: "अरे झाडांवरच्या पक्ष्यांनो, अरे वाऱ्या, अरे फुललेल्या वेलींनो, माझा मोगऱ्यासारखा शुभ्र देव तुम्ही पाहिलात का? तो कुठे आहे, ते मला सांगा."

वाटेवरच्या गावांतल्या लोकांनी ते ऐकलं. एकटी चालणारी तरुण स्त्री पाहून काही जण गोंधळले. पण पुष्कळ जणांचं मन हेलावलं, कारण कुणी देवाशी इतक्या साधेपणाने, इतक्या प्रेमाने, त्यांच्याच शब्दांत बोलताना त्यांनी कधी ऐकलं नव्हतं.

अनेक महिने चालल्यानंतर तिची वाट तिला कल्याण शहरात घेऊन आली. तिथे अनुभव मंटप नावाच्या, म्हणजे अनुभवाच्या सभागृहात, एक खास सभा भरायची. तिथे स्त्रिया आणि पुरुष एकत्र बसायचे, आणि शेतकरी आणि विणकर विद्वानांबरोबर बसायचे. प्रत्येकाच्या आवाजाला किंमत होती.

त्या सभेचं नेतृत्व बसवण्णा करायचे, सगळी माणसं समान आहेत असं मानणारे एक दयाळू कवी. त्यांच्यासोबत अल्लमप्रभू बसायचे, शांत, शोधक नजरेचे एक खोल विचारवंत. त्यांनी महादेवीचं स्वागत केलं आणि तिच्या वाटेबद्दल तिला खूप प्रश्न विचारले.

तिने स्पष्ट, शांत शब्दांत उत्तरं दिली. तिची उत्तरं इतकी खरी आणि प्रेमाने भरलेली होती की संपूर्ण सभागृह स्तब्ध झालं. तिचा सन्मान करण्यासाठी त्यांनी तिला अक्का म्हटलं, म्हणजे "मोठी बहीण," आणि तेव्हापासून ती अक्का महादेवी म्हणून ओळखली जाऊ लागली.

काही काळाने ती श्रीशैलच्या डोंगरांकडे चालत गेली, जिथे जंगलं घनदाट आणि शांत होती. तिथे ती झाडांच्या आणि आकाशाच्या सान्निध्यात साधेपणाने राहिली. रोज संध्याकाळी, उजेड मावळत असताना, ती ताऱ्यांखाली बसायची आणि आपल्या मोगऱ्यासारख्या शुभ्र देवाला आपली वचनं गाऊन दाखवायची. प्रेमाने गायलेले साधे शब्द शतकानुशतकं प्रवास करू शकतात.

त्या शांत डोंगरांत कुठेतरी, एका मोगऱ्याच्या झुडपाने अंधारात आपली फुलं उघडली, अगदी तिच्या लहानपणीच्या दाराशी उघडायची तशी. ती रात्रीत हळुवार गात असताना त्याचा गोड सुगंध तिच्याभोवती दरवळत राहिला, आणि तिचं मन आकाशाइतकं विशाल आणि मोकळं होतं.

बाळा, माझ्यासोबत मोगऱ्याचा सुगंध श्वासात घे, आणि तुझं मन अक्का महादेवींच्या मोकळ्या आकाशाइतकं विशाल होऊ दे.

पुढची गोष्ट वाचा →माळरानाच्या वाटेवर सारदा देवी

भारतातील स्त्रिया मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–8 वर्षांची मुले

स्रोत: भारतातील स्त्रिया परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

अक्का महादेवी या उडुतडीत जन्मलेल्या, बाराव्या शतकातल्या कन्नड वीरशैव चळवळीतल्या संत-कवयित्री होत्या; "मोगऱ्यासारखा शुभ्र देव" चेन्नमल्लिकार्जुन याला उद्देशून लिहिलेली त्यांची वचनं आजही कर्नाटकभर गायली आणि शिकवली जातात. कल्याणमधल्या अनुभव मंटपाच्या सभांमध्ये त्या बसवण्णा आणि अल्लमप्रभू यांच्यासोबत सहभागी झाल्या, ज्यांनी त्यांना अक्का, म्हणजे मोठी बहीण, म्हटलं. अनेक संतकथा कष्टांवर भर देतात; हे कथन स्वातंत्र्यावर भर देतं: लहानपणीच्या दाराशी फुललेला मोगरा, पोपट, मधमाश्या आणि चांदण्याला उद्देशून गायलेली गाणी, आणि जिच्या स्पष्ट उत्तरांनी विद्वानांचं सभागृह स्तब्ध होतं अशी स्त्री. देवाशी साध्या, रोजच्या शब्दांत बोलण्याची त्यांची सवय, पोटातल्या बाळाशी हळुवार बोलणाऱ्या आईसाठी एक आपलासा आदर्श आहे.

बाळासोबत विचार करा

दिवसभराच्या गडबडीतल्या इच्छांच्या खाली, तुमचं मन खोलवर कशाची आस धरतं?

संकल्प: माझ्या मनाच्या शांत आवाजावर माझा विश्वास आहे. वाट नवी असली तरी त्याला मार्ग माहीत आहे.

आशीर्वाद: तुमचे दिवस प्रकाश, हास्य आणि अर्थपूर्ण नात्यांनी भरलेले असोत.

पात्रे

अक्का महादेवी
— शिवासाठी प्रेमाने गाणारी मुक्त मनाची कवयित्री.
चेन्नमल्लिकार्जुन
— शिव, मोगऱ्यासारखा शुभ्र देव, त्यांचा सगळ्यात लाडका मित्र.

बोध

प्रेमाने भरलेल्या मनाला साध्या आनंदाखेरीज आणखी काही लागत नाही.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या छोट्या मोगऱ्या, तुझं मन मुक्त आणि गाण्यांनी भरलेलं असो.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

अक्का महादेवींनी शिवाला कोणतं नाव दिलं?

स्रोत: अक्का महादेवींचं जीवन आणि वचनं, कन्नड वीरशैव परंपरा (बारावं शतक)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 12व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अक्का महादेवींचं मोकळं आकाश ही गोष्ट काय शिकवते?

अक्का महादेवींची वचनं आजही कर्नाटकभर गायली जातात, आणि परंपरा त्यांना सामान्य लोकांच्या भाषेतल्या निर्भय, प्रेमळ भक्तीचा आवाज मानते. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की गाणं आणि सुगंधांकडे लक्ष देण्यासारख्या हळुवार सवयी शरीराला शांत करू शकतात, म्हणून त्यांची गाणी रात्रीची सुंदर सोबत ठरतात.

अक्का महादेवींचं मोकळं आकाश गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 12 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा