Women of India · दिवस 130 · आठवडा 19
रुक्मिणीदेवींचे नृत्य
मदुराईत जन्मलेल्या रुक्मिणीदेवींना संगीत, फुले आणि गोष्टी आवडतात. एक जुने भारतीय नृत्य विसरले जात आहे हे पाहून, लोक 'उशीर झाला' म्हणत असतानाही त्या ते शिकतात.
गोष्टीचे तात्पर्य: आवडती गोष्ट शिकायला आणि जगाला वाटायला कधीच उशीर होत नाही.
या गोष्टीत
- पात्रे
- रुक्मिणीदेवी, आना पाव्हलोव्हा
- मूळ ग्रंथ
- कलाक्षेत्राच्या संस्थापिका रुक्मिणीदेवी अरुंडेल (१९०४–१९८६) यांचे जीवन
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 130 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 19 · ७ पैकी दिवस 4
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 19: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- रुक्मिणीदेवींचे नृत्य
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
रुक्मिणीदेवी अरुंडेल यांनी भरतनाट्यमला पुन्हा मान मिळवून दिला आणि कलाक्षेत्राची स्थापना केली, जिथे आजही नर्तक आणि संगीतकार घडतात. कला आणि सौम्यता एकत्र वाढतात असे परंपरा मानते, आणि आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की संगीत आणि डौलदार हालचाली गर्भारपणात मनाला शांतवू शकतात.
दिवा अनेक खोल्या उजळण्यासाठी असतो
पैंजणांचे घुंगरू किणकिणले, आणि मद्रासमधल्या एका रंगमंचावर नर्तकीचे हात कमळासारखे उमलले. प्रेक्षकांमध्ये रुक्मिणी नावाची एक तरुणी अगदी स्तब्ध बसली होती.
रुक्मिणीचा जन्म शंभराहून अधिक वर्षांपूर्वी मदुराईत झाला होता, पुस्तके, संगीत आणि मोठ्या कल्पनांनी भरलेल्या घरात. तिला वीणेचा नाद आवडायचा. तिला देवळातल्या फुलांचे रंग आवडायचे. एखादी गोष्ट माणसांना एकमेकांच्या जवळ कशी आणते, हेही तिला फार आवडायचे.
तरुणपणी ती दूरदूरच्या देशांत फिरली. एकदा तिने प्रसिद्ध रशियन नर्तकी आना पाव्हलोव्हा हिला वाऱ्यावरच्या पिसासारखी रंगमंचावर तरंगताना पाहिले. दोघी मैत्रिणी झाल्या, आणि पाव्हलोव्हाने तिला एक गोष्ट सांगितली जी ती कधीच विसरली नाही: तुझ्या स्वतःच्या देशातली नृत्ये नीट पाहा.
म्हणून रुक्मिणी घरी परतली आणि पाहू लागली.
तमिळनाडूमध्ये एक जुने नृत्य होते, जे शेकडो वर्षे देवळांत आणि राजदरबारांत केले जात होते. पण बऱ्याच लोकांनी त्याचा आदर करणे सोडले होते. काही जण तर ते योग्य नाही असेही म्हणत. ते शिकणारे लोक कमी कमी होत चालले होते. तेलाचा अंश संपत आलेल्या दिव्यासारखे ते नृत्य मंदावत चालले होते.
मद्रासमधल्या त्या संध्याकाळी रुक्मिणीने ते नृत्य बारकाईने पाहिले. नर्तकीचे डोळे एकही शब्द न बोलता संपूर्ण गोष्ट सांगत होते, हे तिने पाहिले. तिची पावले हलक्या ढोलासारखी ताल धरत होती, हेही तिने पाहिले.
"हा तर खजिना आहे," रुक्मिणीला वाटले. "तो विसरला जाता कामा नये."
ती जवळजवळ तीस वर्षांची होती, आणि बरेच जण म्हणाले की इतके कठीण नृत्य शिकायला सुरुवात करण्यासाठी हे वय फारच उशिराचे आहे. रुक्मिणीने त्यांचे ऐकले नाही. तिने एक गुरू शोधल्या, आदरणीय नर्तकी मायलापूर गौरी अम्मल, आणि पुढे महान गुरू मीनाक्षीसुंदरम पिल्लै यांच्याकडूनही ती शिकली.
ती रोज सराव करत असे. गुडघे वाकवून ती खोल, स्थिर अर्धमंडलात बसे. तिने मुद्रा शिकल्या, हातांचे असे आकार जे पक्षी, फूल, नदी किंवा चंद्र दाखवू शकतात. पाय दुखेपर्यंत ती पुन्हा पुन्हा तालात पाय वाजवत असे.
"पुन्हा एकदा," तिच्या गुरू प्रेमाने म्हणत. आणि रुक्मिणी हसून पुन्हा प्रयत्न करी.
शेवटी ती रंगमंचावर नाचली तेव्हा लोक थक्क झाले. ती डौलाने आणि मनापासूनच्या आदराने नाचली. हळूहळू लोक त्या नृत्याकडे नव्या नजरेने पाहू लागले. ते भरतनाट्यम म्हणून ओळखले जाऊ लागले, आणि पुन्हा झळाळू लागले.
पण रुक्मिणीला हा खजिना फक्त स्वतःजवळ ठेवायचा नव्हता. "दिवा अनेक खोल्या उजळण्यासाठी असतो," ती म्हणाली. "हे नृत्य त्यावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येक मुलाचे असायला हवे."
म्हणून १९३६ साली, मद्रासमधल्या अड्यार येथे समुद्राजवळ, तिने एक शाळा सुरू केली. तिने तिला कलाक्षेत्र असे नाव दिले, म्हणजे कलांचे पवित्र स्थान.
कलाक्षेत्रात मुले सावली देणाऱ्या झाडांखाली नृत्य आणि संगीत शिकत. ती चित्रकला, विणकाम आणि भारताच्या जुन्या गोष्टी शिकत. शाळा शांत आणि निसर्गाच्या जवळ वाटावी, असे रुक्मिणीला वाटे. विद्यार्थी प्राण्यांशी आणि एकमेकांशी प्रेमाने वागावेत, याची तिला काळजी असे. कला आणि दयाळूपणा एकत्रच सर्वात छान वाढतात, असा तिचा विश्वास होता.
ती अनेक ठिकाणच्या विद्यार्थ्यांचे स्वागत करत असे, काही श्रीमंत तर काहींकडे फार थोडे. महत्त्वाचे इतकेच होते की त्यांना शिकायला आवडावे. एखादे मूल अडखळले तर ती रागावत नसे. ती त्याला पुन्हा करून दाखवत असे.
रुक्मिणीदेवींनी नृत्यनाट्येही रचली, ज्यांतून रामायणासारख्या कथा हालचाली आणि संगीतातून सांगितल्या जात. कथा जिवंत होताना प्रेक्षक भान हरपून बसत.
अनेक वर्षांत हजारो विद्यार्थी कलाक्षेत्रातून शिकून बाहेर पडले. ते नर्तक, शिक्षक आणि संगीतकार झाले, आणि त्यांनी भरतनाट्यम भारतभरातील शहरांत, गावांत आणि जगभरातील देशांत नेले.
आज जेव्हा तुम्ही एखाद्या लहान मुलीला नाचताना पाहता, तिचे हात कमळासारखे उमलताना आणि तिचे डोळे गोष्ट सांगताना, तेव्हा त्या प्रकाशातला काही भाग रुक्मिणीदेवींकडून आलेला असतो. मंदावत चाललेला एक दिवा त्यांनी हाती घेतला आणि त्याची ज्योत सर्वांना वाटली.
कलाक्षेत्रातल्या एका शांत संध्याकाळची कल्पना करा. समुद्राची झुळूक झाडांमधून वाहते आहे. शेवटचे विद्यार्थी घरी गेले आहेत, आणि व्हरांड्याच्या पायरीवर घुंगरांची एक जोडी विसावली आहे. रुक्मिणीदेवी वडाच्या झाडाखाली बसून लाटांचा आवाज ऐकत आहेत.
माझ्या बाळा, तुझे छोटे हात-पाय आताच हलू लागले आहेत, जणू एखादी नर्तकी आपली पहिली पावले शिकते आहे. तुला हवा तितका वेळ घे. संगीत तुझी वाट पाहील.
भारतातील स्त्रिया मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: भारतातील स्त्रिया परंपरेतील कथा
या गोष्टीमागे
रुक्मिणीदेवी अरुंडेल (१९०४–१९८६) यांनी भरतनाट्यमला पुन्हा मान मिळवून देण्यास मदत केली आणि चेन्नईतील अड्यार येथे कलाक्षेत्राची स्थापना केली, जी आजही भारतातील नृत्य-संगीताच्या सर्वात प्रसिद्ध शाळांपैकी एक आहे. कलावंतांची अनेक चरित्रे बालपणीच्या प्रतिभेपासून सुरू होतात. त्यांची गोष्ट वेगळी ठरते कारण त्यांनी जवळजवळ तिसाव्या वर्षी गंभीर शिक्षण सुरू केले, जेव्हा लोक म्हणत होते की उशीर झाला; त्या मायलापूर गौरी अम्मल आणि मीनाक्षीसुंदरम पिल्लै यांच्याकडून शिकल्या. ही गोष्ट सावलीच्या झाडांखालच्या, श्रीमंत-गरीब सर्वांसाठी खुल्या त्यांच्या शाळेवरही रेंगाळते, जिथे सौम्यता हा धड्याचाच भाग होता. गर्भारपणात ही गोष्ट वाचताना एक आशादायी संदेश मिळतो: शिकायला कधीच उशीर होत नाही, आणि सौंदर्य वाटल्याने वाढते.
बाळासोबत विचार करा
तुम्हाला आवडणारी अशी कोणती गोष्ट आहे, जी एक दिवस तुम्ही तुमच्या बाळाला द्यायला आवडेल?
संकल्प: मला जे आवडते ते मी वाटू शकते, आणि वाटल्याने ते अधिक उजळते.
आशीर्वाद: तुमचे मन शांत राहो, तुमचा प्रवास आनंदी होवो, आणि तुमच्या बाळाला सुंदर गुणांचा आशीर्वाद लाभो.
पात्रे
- रुक्मिणीदेवी
- — एक जुनी कला पुन्हा प्रकाशात आणणारी धाडसी नर्तकी.
- आना पाव्हलोव्हा
- — भारताच्या स्वतःच्या नृत्यांकडे पाहायला प्रोत्साहन देणारी रशियन नर्तकी मैत्रीण.
बोध
आवडती गोष्ट शिकायला आणि जगाला वाटायला कधीच उशीर होत नाही.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, तुला जे आवडते त्याच्या मागे तू नेहमी जा. तुझा आनंद अनेक मनांना उजळू शकतो.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
रुक्मिणीदेवींनी नृत्याची शाळा का उभारली?
स्रोत: कलाक्षेत्राच्या संस्थापिका रुक्मिणीदेवी अरुंडेल (१९०४–१९८६) यांचे जीवन
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 19व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
रुक्मिणीदेवींचे नृत्य ही गोष्ट काय शिकवते?
रुक्मिणीदेवी अरुंडेल यांनी भरतनाट्यमला पुन्हा मान मिळवून दिला आणि कलाक्षेत्राची स्थापना केली, जिथे आजही नर्तक आणि संगीतकार घडतात. कला आणि सौम्यता एकत्र वाढतात असे परंपरा मानते, आणि आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की संगीत आणि डौलदार हालचाली गर्भारपणात मनाला शांतवू शकतात.
रुक्मिणीदेवींचे नृत्य गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 19 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.