Jataka · दिवस 176 · आठवडा 26
आईसाठी बोललेलं सोनेरी हरिण
वाराणसीजवळ, सोनेरी निग्रोध आणि सौम्य शाख यांच्या नेतृत्वाखालचे हरणांचे दोन कळप रोज पाळीपाळीने एक हरिण राजाच्या शिकाऱ्यांकडे पाठवतात. लवकरच बाळ होणार असलेल्या हरिणीची पाळी येते तेव्हा निग्रोध तिच्या जागी जातो.
गोष्टीचे तात्पर्य: इतरांसाठी आवाज उठवल्याने राजाचंही हृदय बदलू शकतं.
या गोष्टीत
- पात्रे
- निग्रोध, आई हरिणी, राजा
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 176 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 26 · ७ पैकी दिवस 1
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 26: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- आईसाठी बोललेलं सोनेरी हरिण
- मंत्र
- हनुमान चालीसा
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
निग्रोधमृग जातकात परंपरा सांगते की एका आईबद्दल आणि तिच्या पोटातल्या बाळाबद्दलच्या करुणेने एका राजाला सगळ्या जिवांचं रक्षण करायला प्रेरित केलं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की इतरांकडून रक्षण आणि काळजी मिळत असल्याची भावना आईला निवांत वाटायला मदत करू शकते.
"जो राजा आपली प्रजा आणि दुःख यांच्यामध्ये उभा राहत नाही, तो राजाच नाही."
वाराणसीजवळ हरणांचे दोन कळप एकाच नदीचं पाणी प्यायचे आणि एकाच मोठ्या वडाच्या झाडाखाली झोपायचे. जातक कथा सांगतात की एका कळपाचा प्रमुख बोधिसत्त्व होता, मऊ सोन्याच्या रंगाची कातडी असलेलं हरिण म्हणून जन्मलेला. त्याचं नाव निग्रोध, म्हणजे वडाचं हरिण. दुसऱ्या कळपाचा प्रमुख शाख नावाचा एक सौम्य हरिण होता.
एका ऋतूत वाराणसीच्या राजाला शिकारीचा नाद लागला. हरणांना बाहेर जाता येऊ नये म्हणून त्याच्या लोकांनी वनाभोवती मोठं कुंपण बांधलं. रोज शिकारी राजाच्या स्वयंपाकघरासाठी एक हरिण न्यायला यायचे. प्रत्येक वेळी सगळं वन घाबरून पळायचं, आणि त्या धावपळीत अनेक हरणं झाडांवर आपटून आणि काट्यांत अडकून दुखावली जायची.
निग्रोधाने ते घाबरलेले आवाज ऐकले, आणि त्याचे काळे डोळे दुःखाने भरून आले.
"शाख," तो म्हणाला, "आपली हरणं इतर कशापेक्षाही भीतीनेच जास्त दुखावली जात आहेत."
"आपण काय करू शकतो?" शाखाने विचारलं. "कुंपण खूप उंच आहे."
निग्रोधाने बराच वेळ शांतपणे विचार केला. वडाच्या पानांमधून वारा वाहत होता.
"आपण शिकाऱ्यांशी एक करार करूया," तो म्हणाला. "रोज एक हरिण पाळीपाळीने त्यांच्याकडे जाईल, एक दिवस तुझ्या कळपातून, दुसऱ्या दिवशी माझ्या. बाकीच्यांना शांततेत राहू दिलं जाईल."
शाखाने मान झुकवली. ती एक दुःखी योजना होती, पण प्रेमळ. तसंच ठरलं, आणि वन पुन्हा शांत झालं. मोडणाऱ्या प्रत्येक काटकीच्या आवाजाने हरणं आता थरथरत नसत.
एके दिवशी शाखाच्या कळपातल्या एका तरुण हरिणीची पाळी आली. तिला लवकरच बाळ होणार होतं.
ती डोळ्यांत पाणी आणून शाखाकडे आली. "महाराज, जायलाच हवं तर मी जाईन. पण कृपा करून माझी पाळी माझं लहानगं जन्मल्यानंतर येऊ द्या. त्याला आधी आकाश पाहू द्या. एक दिवस तरी त्याला दूध पिऊ द्या."
शाखाचं मन दुखलं. "तुझ्या जागी दुसऱ्या आईला जायला मी सांगू शकत नाही," तो म्हणाला. "मला माफ कर."
हरिणी हळूहळू निघून गेली. का ते नीट न कळताच तिची पावलं निग्रोध जिथे विश्रांती घेत होता त्या मोठ्या वडाकडे वळली.
सोनेरी हरिण उठलं आणि त्याने तिची गोष्ट ऐकली. तो बराच वेळ गप्प राहिला. मग त्याने मान खाली केली.
"मुली, तुझ्या कळपात परत जा," तो म्हणाला. "नीट खा. भीती न बाळगता झोप. आज तुझ्या जागी मी जाईन."
"पण तुम्ही राजा आहात. तुम्ही असं करू शकत नाही!"
"जो राजा आपली प्रजा आणि दुःख यांच्यामध्ये उभा राहत नाही, तो राजाच नाही." निग्रोध हळूच म्हणाला.
तो एकटाच शिकाऱ्यांच्या छावणीकडे चालत गेला आणि रोज निवडलेलं हरिण जिथे थांबायचं तिथे शांतपणे बसला.
आचारी आला तेव्हा थबकून पाहतच राहिला. "तुम्ही तर सोनेरी राजा आहात! राजाचा हुकूम होता की तुम्हाला कधीच नेऊ नये."
"आज दुसरं हरिण यायचं होतं," निग्रोध म्हणाला. "एक आई, जिला लवकरच बाळ होणार आहे. मी तिच्या जागी आलो आहे."
आचाऱ्याला काहीच करवेना. तो वाराणसीच्या राजाकडे धावत गेला आणि त्याने सगळं सांगितलं.
राजा स्वतः वनात आला आणि सोनेरी हरिणासमोर उभा राहिला.
"दुसऱ्या कळपातल्या एका हरिणीसाठी तू स्वतःला देऊ करतोस?" त्याने आश्चर्याने विचारलं.
"ती माझ्या हृदयाशी बोलली," निग्रोध म्हणाला. "तिच्या आतल्या लहानग्यानेही सांगितलं, जरी त्याला अजून आवाज नाही."
राजा बराच वेळ गप्प राहिला. त्याचे डोळे भरून आले.
"ऊठ, सोनेरी जिवा," तो म्हणाला. "मी तुला आणि त्या आईला अभय देतो."
"आणि बाकीच्या हरणांचं काय?" निग्रोधाने हळुवार विचारलं.
"त्यांनाही अभय."
"आणि वनातल्या इतर प्राण्यांचं? पक्ष्यांचं? नदीतल्या माशांचं?"
राजा अश्रूंतून हसला. "सगळ्यांना. आजपासून माझ्या राज्यात कोणत्याही जिवाची शिकार होणार नाही. तुझ्या धैर्याने माझ्या स्वतःच्या हृदयाला धडधडायला शिकवलं."
पहारेकऱ्यांनी मोठ्या कुंपणाचे दरवाजे उघडले. निग्रोध वडाच्या झाडाकडे परत चालत गेला. तरुण हरिणी तिथे वाट पाहत होती. तिने आपला गाल त्याच्या चमकदार कातडीला टेकवला, आणि तिला एक शब्दही बोलता आला नाही.
काही दिवसांनी त्याच मोठ्या वडाखाली एक छोटं पाडस जन्मलं, बारीक नव्या पायांवर डुगडुगत. त्याच्या डाव्या डोळ्याच्या वर सोन्याचा एक छोटा ठिपका होता.
त्याच्या आईने आपल्या नाकाने त्याला हळूच ढुशी दिली. त्यांच्या वर वडाची पानं वाऱ्यात हलत होती, आणि उन्हाचे तुकडे पाडसाच्या पाठीवरून एखाद्या मऊ, उबदार हातासारखे सरकत होते.
बाळा, तू डोळे उघडण्याच्या खूप आधीपासून तुझ्यावर प्रेम होतं आणि तुझं रक्षण होत होतं. कोणीतरी तुला पाहण्याआधीच तुझ्यावर प्रेम केलं.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 12 · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
निग्रोधमृग जातक, पाली जातक संग्रहातली क्रमांक १२ ची कथा, ही सगळ्यात प्रसिद्ध बौद्ध जन्मकथांपैकी एक आहे, आणि ती वाराणसीजवळच्या सारनाथमधल्या मृगदावाशी जोडलेली आहे, जिथे बुद्धांनी पुढे आपलं पहिलं प्रवचन दिलं. ती हरणांच्या दोन कळपांची, निग्रोध नावाच्या सोनेरी हरिणराजाची आणि लवकरच बाळ होणार असलेल्या एका हरिणीची गोष्ट सांगते. स्वार्पणाच्या जातकांमध्ये ही कथा वेगळी ठरते कारण सोनेरी हरिण दुसऱ्या कळपातल्या एका आईसाठी पुढे येतं, फक्त तिची विनवणी त्याच्या हृदयापर्यंत पोहोचली म्हणून. खोलवर भारावलेला राजा आपल्या राज्यातल्या प्रत्येक जिवाला अभय देतो. होणाऱ्या आईसाठी ही आठवण आहे की बाळ जन्माआधीही लाडकं असतं आणि त्याचं रक्षण होत असतं.
बाळासोबत विचार करा
आज मी न मागताच माझ्या आणि दुःखाच्या मध्ये कोण उभं राहिलं? ते रक्षण मी स्वतःला अनुभवू देऊ शकते का?
संकल्प: मला कळण्याआधीच सुरू झालेल्या प्रेमाने मला सांभाळलं आहे. माझ्या लहानग्यालाही सांभाळलं आहे.
आशीर्वाद: तुमचं रक्षण होत आहे हे जाणून तुम्ही हा दिवस जगा. तुमच्या लहानग्याला ते रक्षण तुमच्या प्रत्येक हृदयाच्या ठोक्यात जाणवो.
पात्रे
- निग्रोध
- — एका आईसाठी बोलणारा सोनेरी हरिणराज.
- आई हरिणी
- — तिच्या लहानग्याने आकाश पाहावं अशी तिची इच्छा आहे.
- राजा
- — तो एका हरिणाकडून करुणा शिकतो.
बोध
इतरांसाठी आवाज उठवल्याने राजाचंही हृदय बदलू शकतं.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
बाळा, कितीतरी हृदयं तुझं रक्षण करत आहेत, म्हणजे तुला आकाश पाहता येईल.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
राजाने हरणांचं रक्षण करायचं का ठरवलं?
स्रोत: निग्रोधमृग जातक, जातक क्र. १२ (कॉवेल)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गर्भ संवाद — बाळाशी गप्पा करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 26व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- रुरु हरीण आणि खळाळती नदी · दिवस 214
तेच मूल्य
परंपरेनुसार रुरु जातक दयाळूपणातलं धैर्य आणि आपल्याला निराश करणाऱ्यांप्रतीही करुणा शिकवतं. आपण बाळाला कोणता विश्वास आणि क्षमाशीलता द्यायची आहे, यावर विचार करायला ती आई-बाबांना बोलावते. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवतं की सौम्य, विचार करायला लावणाऱ्या कथा झोपण्यापूर्वी मन शांत करायला मदत करू शकतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आईसाठी बोललेलं सोनेरी हरिण ही गोष्ट काय शिकवते?
निग्रोधमृग जातकात परंपरा सांगते की एका आईबद्दल आणि तिच्या पोटातल्या बाळाबद्दलच्या करुणेने एका राजाला सगळ्या जिवांचं रक्षण करायला प्रेरित केलं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की इतरांकडून रक्षण आणि काळजी मिळत असल्याची भावना आईला निवांत वाटायला मदत करू शकते.
आईसाठी बोललेलं सोनेरी हरिण गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 26 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.