Jataka · दिवस 49 · आठवडा 7
ऐकणारा हत्ती
सौम्य राजहत्ती महिलामुख अचानक चिडका आणि अस्वस्थ होतो. एक शहाणा मंत्री धीराने ऐकतो आणि त्याला कळतं की हत्ती रात्री कठोर शब्द ऐकत होता.
गोष्टीचे तात्पर्य: आपण ऐकतो ते शब्द आपलं मन घडवतात, म्हणून प्रेमळ शब्द निवडा.
या गोष्टीत
- पात्रे
- महिलामुख, शहाणा मंत्री, राजा ब्रह्मदत्त
- मूळ ग्रंथ
- जातक कथा
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 49 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 7 · ७ पैकी दिवस 7
- तिमाही
- तिमाही 1
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 7: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- ऐकणारा हत्ती
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
जातक परंपरा सांगते की आपल्या आजूबाजूचे शब्द आपला मूड घडवतात, आणि गर्भसंस्कारात शांत, प्रेमळ घराला नेहमीच महत्त्व दिलं आहे. आईच्या शांततेवरचं संशोधनही सुचवतं की कर्कश आवाज आणि भांडणं कमी करून दिवस सौम्य आवाजांनी भरला, तर आईला अधिक शांत वाटू शकतं.
तुमचा हत्ती आजारी नाही. तो ऐकत होता.
वाराणसीचा राजहत्ती राज्यातला सगळ्यात शांत प्राणी होता. म्हणून एका सकाळी तो रागाने चीत्कारला आणि त्याने आपल्याच माहुतावर सोंड उगारली, तेव्हा सगळा तबेला धक्क्याने स्तब्ध झाला.
ही जातक कथांमधली गोष्ट आहे. त्या काळी वाराणसीवर राजा ब्रह्मदत्त राज्य करत होता, आणि त्याच्या लाडक्या हत्तीचं नाव होतं महिलामुख, म्हणजे कोमल चेहऱ्याचा. तो एका मोठ्या, स्वच्छ तबेल्यात राहायचा, जिथे ताज्या गवताचा आणि चंदनाचा सुगंध दरवळायचा. रोज त्याचा माहूत त्याला नदीवर न्हाऊ घालायचा आणि ऊस व भाताचे गोळे खाऊ घालायचा. मुलं त्याच्या सोंडेवरून हात फिरवायला यायची. राजा स्वतःही अनेकदा येऊन नुसता त्याच्याजवळ शांत उभा राहायचा.
पण आता सगळं बदललं होतं. महिलामुख काही खाईना. तो पाय आपटायचा आणि साखळ्या ओढायचा. माहूत पाण्याची बादली घेऊन जवळ आला, तेव्हा हत्तीने त्याच्यावर सोंड उगारली, आणि माहूत कसाबसा बाजूला उडी मारून वाचला.
राजा घाईघाईने तबेल्यात आला. आपल्या कोमल मित्राला असं पाहून त्याला वाईट वाटलं. त्याने राज्यातले सगळ्यात चांगले प्राण्यांचे वैद्य बोलावले. त्यांनी हत्तीचे पाय, डोळे, तोंड आणि कातडी तपासली. त्यांना काहीच दोष सापडला नाही.
"त्याचं शरीर अगदी ठीक आहे," ते गोंधळून म्हणाले. "काय बिनसलंय, ते आम्हाला कळत नाही."
एक आठवडा गेला, पण हत्ती काही सुधारला नाही. मग राजाने आपल्या सगळ्यात शहाण्या मंत्र्याला बोलावलं. जातक सांगते की हा मंत्री म्हणजे बोधिसत्त्व होता, जो पुढे एक दिवस बुद्ध होणार होता.
"मित्रा," राजा म्हणाला, "माझ्या हत्तीला काय झालंय, ते कृपा करून शोधून काढ."
मंत्र्याने घाई केली नाही. आधी तो तबेल्यात गेला आणि नुसता पाहत बसला. दिवसभर तो तिथे बसून पाहत आणि ऐकत राहिला. त्याच्या लक्षात आलं की हत्ती आजारी नाही. तो अस्वस्थ होता, जणू मनाच्या आत खोलवर काहीतरी त्याला सतावत होतं.
मग तो तबेल्याच्या पहारेकऱ्यांशी बोलला.
"इथे अलीकडे काही बदललंय का?" त्याने विचारलं. "कुणी नवीन माणसं या तबेल्याजवळ येतात का?"
एका म्हाताऱ्या पहारेकऱ्याने डोकं खाजवलं. "दिवसा नाही, साहेब. पण रात्री चोरांची एक टोळी तबेल्याच्या भिंतीमागे जमते. त्यांना वाटतं, त्यांचं बोलणं कुणी ऐकत नाही."
"ते कर्कश, रागीट आवाजात बोलतात," एक तरुण पहारेकरी म्हणाला. "घरं फोडण्याबद्दल. लोकांना त्रास देण्याबद्दल. कुणावरही दया न करण्याबद्दल."
मंत्र्याने हळूच मान डोलावली. त्याला सगळं समजलं.
तो राजाकडे गेला. "महाराज, काय झालंय ते मला कळलं असं वाटतं. तुमचा हत्ती आजारी नाही. तो ऐकत होता. रात्रीमागून रात्र त्याने त्या माणसांचं क्रूरतेचं आणि रागाचं बोलणं ऐकलं. ते शब्द त्याच्या मनात उतरले आणि त्यामुळे त्याचा स्वभाव बदलला."
राजा थक्क झाला. "शब्द खरंच असं करू शकतात?"
"शब्दांत खूप ताकद असते," मंत्री म्हणाला. "कठोर शब्द ऐकणाऱ्याचं मन अस्वस्थ करतात, मग तो प्राणी असो वा माणूस. तुमचा हत्ती कोमल मनाचा आहे. त्या शब्दांनी त्याची शांतता ढळली. पण प्रेमळ शब्द ती परत आणू शकतात."
राजाने पहारेकऱ्यांना चोरांना हाकलून लावायला सांगितलं, आणि ते पुन्हा कधीच आले नाहीत.
मग मंत्र्याने काही चांगल्या, सौम्य लोकांना — शहाणे गुरुजन आणि साधुसंत — रोज हत्तीच्या तबेल्याजवळ बसायला बोलावलं. त्याने त्यांना दया, प्रामाणिकपणा आणि धीर याबद्दल बोलायला सांगितलं. शांत श्लोक म्हणायला आणि चांगल्या गोष्टी सांगायला सांगितलं.
त्यांनी तसंच केलं. रोज त्यांचे शांत, उबदार आवाज तबेल्याच्या भिंतींवरून आत यायचे. ते इतरांशी प्रेमाने वागण्याबद्दल बोलायचे. दुबळ्यांना मदत करण्याबद्दल बोलायचे. हत्ती किती थोर आणि धीराचे असतात, याबद्दल बोलायचे.
सुरुवातीला महिलामुख तरीही पाय आपटायचा आणि डोलायचा. पण मंत्र्याने हार मानली नाही. दिवसामागून दिवस ते प्रेमळ शब्द सुरूच राहिले.
हळूहळू हत्ती शांत होऊ लागला. त्याचे कान रागाने फडफडायचे थांबले. त्याचे डोळे पुन्हा मऊ झाले. एका सकाळी त्याने माहुताला आपल्याला न्हाऊ घालू दिलं. दुसऱ्या दिवशी त्याने उसाचा अख्खा ढीग खाल्ला.
आठवड्याच्या शेवटी राजा हातात गोड भाताचा गोळा घेऊन तबेल्यात आला. त्या मोठ्या हत्तीने सोंड पुढे केली आणि राजाच्या तळहातावरून तो गोळा हळुवारपणे घेतला, आणि मग पूर्वीसारखं आपल्या सोंडेचं टोक राजाच्या खांद्यावर टेकवलं.
राजा आनंदाने हसला, आणि त्याने आपल्या शहाण्या मंत्र्याचे आभार मानले.
त्या दिवसापासून राजाने लक्ष ठेवलं की राजतबेल्याजवळ फक्त प्रेमळ, सौम्य शब्दच बोलले जातील. आणि महिलामुख आपलं पुढचं दीर्घ आयुष्य वाराणसीतला सगळ्यात शांत, सगळ्यात कोमल हत्ती म्हणून जगला.
त्या संध्याकाळी सूर्य मावळत असताना, ते वृद्ध गुरुजन अजूनही तबेल्याच्या भिंतीजवळ बसून हळू आवाजात बोलत होते. आत तो मोठा हत्ती उबदार पेंढ्यात अर्धे डोळे मिटून उभा होता, त्याचे मोठे कान हळूहळू हलत होते, आणि तो ऐकत होता.
बाळा, आज रात्री तू जे शब्द ऐकतोस ते प्रेमळ आहेत, आणि आपण ते तसेच ठेवू.
जातक मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: जातक कथा, जातक क्रमांक 26 · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
जातक संग्रहातलं २६ वं, महिलामुख जातक, राजा ब्रह्मदत्ताच्या 'कोमल चेहऱ्याच्या' सौम्य हत्तीची गोष्ट सांगतं, ज्याचा स्वभाव रात्री तबेल्याजवळ कठोर बोलणं ऐकल्यावर बदलतो. राजाचा मंत्री म्हणून बोधिसत्त्व धीराने पाहून आणि विचारून हे कोडं सोडवतो. आपली संगत आणि आपल्याभोवतीचे शब्द मन कसं घडवतात, हे सांगताना बौद्ध शिकवणीत ही कथा अनेकदा दिली जाते. हे पुनर्कथन उपायावर रेंगाळतं: दयेबद्दल बोलणारे गुरुजन, शांत मंत्रपठण, आणि शेवटी राजाच्या हातून गोड भात घेणारा हत्ती. गर्भावस्थेसाठी ही कथा अगदी योग्य आहे — बाळ कदाचित आत्तापासूनच घरातले आवाज ऐकत असेल, याची आठवण करून देणारी.
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या रोजच्या वातावरणात मुख्यतः कोणते आवाज आणि कोणत्या भावना असतात? तुमच्या आणि बाळाच्या भल्यासाठी दिवसात अधिक शांत, प्रेमळ आणि सकारात्मक आवाज तुम्ही जाणीवपूर्वक कसे आणू शकता?
संकल्प: मी माझ्यासाठी आणि माझ्या बाळासाठी शांततेचं एक आश्रयस्थान तयार करते. माझे शब्द सौम्य आहेत, माझे विचार प्रेमळ आहेत, आणि माझं जग मायेच्या आवाजांनी भरलेलं आहे.
आशीर्वाद: तुमचं मन आणि घर दयेच्या आवाजांनी आणि शांततेच्या सुरांनी भरून जावो, आणि तुमच्या आत वाढणाऱ्या जीवाचा शांत स्वभाव फुलत राहो.
पात्रे
- महिलामुख
- — एक कोमल हत्ती, जो जसं ऐकतो तसा बनतो.
- शहाणा मंत्री
- — बोधिसत्त्व, जो ऐकून समस्या सोडवतो.
- राजा ब्रह्मदत्त
- — वाराणसीचा काळजी घेणारा राजा.
बोध
आपण ऐकतो ते शब्द आपलं मन घडवतात, म्हणून प्रेमळ शब्द निवडा.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या पिल्ला, मी तुझं जग सौम्य शब्दांनी भरून टाकीन, म्हणजे तुझं मन मऊ आणि प्रेमळ राहील.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
हत्ती पुन्हा शांत कशामुळे झाला?
स्रोत: महिलामुख जातक (जातक क्र. २६)
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 7व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- कबुतर आणि मुंगी · दिवस 36
तेच मूल्य
भारतीय बोधकथांची परंपरा सांगते की कोणताही दयाळूपणा फार लहान नसतो, आणि मदत करायला कोणताही मित्र फार लहान नसतो. आईच्या शांततेवरील संशोधन सुचवते की छोट्या छोट्या दयाळू कृती करणे आणि काळजी घेणाऱ्या वर्तुळाचा भाग असल्याचे जाणवणे आईचे मन प्रसन्न करू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ऐकणारा हत्ती ही गोष्ट काय शिकवते?
जातक परंपरा सांगते की आपल्या आजूबाजूचे शब्द आपला मूड घडवतात, आणि गर्भसंस्कारात शांत, प्रेमळ घराला नेहमीच महत्त्व दिलं आहे. आईच्या शांततेवरचं संशोधनही सुचवतं की कर्कश आवाज आणि भांडणं कमी करून दिवस सौम्य आवाजांनी भरला, तर आईला अधिक शांत वाटू शकतं.
ऐकणारा हत्ती गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 7 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.