Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Ramayana · दिवस 68 · आठवडा 10

भरताचं वचन

राम वनात जातात तेव्हा भरताला अयोध्येचं सोनेरी सिंहासन देऊ केलं जातं. ते आपल्या भावाचं आहे असं सांगून तो नकार देतो, आणि रामांना घरी आणायला चित्रकूटला चालत जातो.

गोष्टीचे तात्पर्य: सत्तेपेक्षा खरं प्रेम आणि निष्ठा जास्त महत्त्वाची आहे.

या गोष्टीत

पात्रे
भरत, राम
मूळ ग्रंथ
रामायण
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 68 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 10 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 10: बाळाची वाढ
आजची गोष्ट
भरताचं वचन

परंपरेत भरताला निःस्वार्थ प्रेम आणि धीराच्या सेवेचा आदर्श मानलं जातं, आणि सिंहासनावरच्या पादुका ही रामायणातली सगळ्यात लाडकी प्रतिमा आहे. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की घाईने नव्हे तर हळूहळू आणि मायेने घराची तयारी केल्याने पालकांना तयार आणि स्थिर वाटू शकतं.

"मी फक्त माझ्या भावाचं घर तयार ठेवतो आहे."

अयोध्येत सकाळच्या घंटा वाजत होत्या, पण त्यांचा आवाज आनंदी वाटत नव्हता, आणि लोक रस्त्यांवर शांतपणे उभे होते.

त्यांचे लाडके राजकुमार राम चौदा वर्षांसाठी वनात राहायला गेले होते, सीता आणि लक्ष्मण त्यांच्यासोबत होते. राजा दशरथांचं मन दुःखाने भरून गेलं होतं. आणि आता रामाचा धाकटा भाऊ भरत आजोबांच्या राज्यातून घरी परतला होता, आणि त्याला राजवाडा दुःखात बुडालेला दिसला.

मंत्र्यांनी त्याला नमस्कार केला. "आता सिंहासन तुमचं आहे, युवराज," ते म्हणाले. "मुकुट तुमची वाट बघतोय."

भरताने सोनेरी सिंहासनाकडे पाहिलं. ते उन्हात चमकत होतं. त्यावर बसायला अनेकांना आनंद झाला असता. पण भरताने फक्त मान हलवली.

"ते आसन माझ्या भावाचं आहे," तो म्हणाला. "जिथे रामाने बसायला हवं, तिथे मी बसणार नाही. मी त्यांना घरी आणायला वनात जातो आहे."

म्हणून भरत निघाला, आणि अख्खं नगर त्याच्यासोबत निघालं. आया आणि आजोबा, शेतकरी आणि कुंभार, सैनिक आणि गायक, सगळे मिळून धुळीच्या रस्त्याने चित्रकूटच्या वनाकडे चालत निघाले. भरत साध्या कपड्यांत, कोणतेही दागिने न घालता, सगळ्यांच्या पुढे चालत होता.

अनेक दिवसांनी ते एका चमचमणाऱ्या छोट्या नदीकाठच्या हिरव्या टेकडीपाशी पोहोचले. तिथे, एका झाडाखाली, सकाळसारखे शांत आणि तेजस्वी राम बसले होते.

भावाला पाहताच राम उठून उभे राहिले आणि त्यांनी हात पसरले. भरत धावत गेला आणि त्यांच्या पायांवर डोकं ठेवलं. रामांनी त्याला उठवलं आणि छातीशी धरलं. बराच वेळ दोघे भाऊ एक शब्दही बोलले नाहीत.

मग भरत बोलला. "दादा, कृपा करून घरी चला. अयोध्येला तुमची गरज आहे. मला तुमची गरज आहे. जो मुकुट तुमचा आहे, तो स्वीकारा."

रामांनी प्रेमाने ऐकलं. मग ते हळुवारपणे म्हणाले. "प्रिय भरता, मी आपल्या वडिलांना वचन दिलं आहे की मी चौदा वर्षं वनात राहीन. वचन हे एखाद्या बीसारखं असतं. ते वाढण्याआधीच खणून काढलं, तर त्याचं कधीच झाड होऊ शकत नाही. मला माझं वचन पाळलंच पाहिजे. आणि मी परत येईपर्यंत तू आपल्या लोकांची काळजी घ्यायला हवीस."

भरत शांत झाला. त्याचं भावावर इतकं प्रेम होतं की त्याला वाद घालावासा वाटला. पण त्याला कळलं की रामांच्या वचनाला महत्त्व आहे. त्याने मान झुकवली. मग त्याने रामांच्या पायांकडे पाहिलं, आणि त्याला एक कल्पना सुचली.

"मग मला तुमच्या पादुका द्या," तो म्हणाला. "मी त्या सिंहासनावर ठेवीन. त्या अयोध्येवर राज्य करतील, आणि मी तुमची सेवा केली असती तशीच त्यांची सेवा करीन. आणि मीही तुम्हाला एक वचन देतो. चौदा वर्षांनंतरच्या अगदी पहिल्या दिवशी तुम्ही घरी आला नाहीत, तर मी एक दिवसही जास्त वाट बघणार नाही. मी तुम्हाला शोधायला येईन."

राम मनापासून हसले. त्यांनी आपल्या साध्या लाकडी पादुका काढल्या आणि भावाच्या हातात ठेवल्या. भरताने त्या जणू सोन्याच्या असल्यासारख्या छातीशी धरल्या. प्रेम मुकुटाऐवजी सेवा निवडू शकतं.

भरत घरी परतला. पण तो भव्य राजवाड्यात राहायला गेला नाही. तो नगराच्या अगदी बाहेर, नंदिग्राम नावाच्या गावात एका छोट्या झोपडीत राहिला. वनातल्या रामांसारखेच तो साधे कपडे घालायचा. तो जमिनीवर चटईवर झोपायचा. खरी ताकद बहुतेक वेळा साधे कपडे घालते. रोज सकाळी तो सिंहासनावरच्या पादुकांना नमस्कार करायचा, आणि मग लोकांची गाऱ्हाणी ऐकायचा. त्याने रस्ते दुरुस्त केले. प्रत्येक कुटुंबाकडे धान्य आहे याची त्याने खात्री केली. त्याने वृद्धांची आणि आजाऱ्यांची काळजी घेतली. कोणी त्याचे आभार मानले की तो म्हणायचा, "माझे आभार मानू नका. मी फक्त माझ्या भावाचं घर तयार ठेवतो आहे."

ऋतू बदलत गेले. चौदा वेळा पाऊस आला आणि गेला. भरताचं वचन थकलं नाही. रोज तो आपलं काम शांतपणे आणि नीट करायचा, जसा एखादा माळी अजून न फुललेल्या रोपाला पाणी घालतो. रोज पाळलेलं वचन एक बळकट झाड बनतं.

शेवटी, चौदाव्या वर्षाच्या अखेरीस, एक दूत धावत आला. तो होता हनुमान, चपळ आणि हसरा.

"राम घरी येत आहेत!" तो ओरडला. "ते जवळजवळ पोहोचलेच आहेत!"

भरताचे डोळे आनंदाश्रूंनी भरले. त्याने पादुका उचलल्या आणि अख्ख्या नगराला सोबत घेऊन भावाला भेटायला निघाला. प्रत्येक रस्त्यावर दिवे लावले होते. प्रत्येक वाटेवर फुलं पसरली होती.

राम आले तेव्हा भरताने गुडघे टेकले आणि हळुवारपणे पादुका पुन्हा भावाच्या पायांत घातल्या.

"तुमचं राज्य सुरक्षित आहे," तो म्हणाला. "मी वचन दिल्याप्रमाणे ते तुमच्यासाठी जपून ठेवलं आहे."

रामांनी त्याला उठवलं आणि छातीशी धरलं, अगदी खूप पूर्वी त्या हिरव्या टेकडीवर धरलं होतं तसंच.

"भरता," ते म्हणाले, "तुला मुकुट मिळू शकला असता. त्याऐवजी तू प्रेम निवडलंस. याहून मोठा राजा कोणीच नाही."

त्या रात्री अयोध्या हजार दिव्यांनी उजळून निघाली. आणि तिकडे नंदिग्रामच्या रिकाम्या झोपडीत, ज्या चटईवर भरत चौदा वर्षं झोपला होता, तिथे एक छोटासा दिवा अजूनही जळत होता, जणू सवयीने पहारा देत.

त्याच प्रेमाने तुझी जागा तयार ठेवली जात आहे, माझ्या बाळा.

पुढची गोष्ट वाचा →पंचवटीतली हिवाळी सकाळ

रामायण मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: रामायण, Ayodhya कांड · पारंपरिक पुनर्कथन

या गोष्टीमागे

वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडात भरताचा चित्रकूटपर्यंतचा प्रवास आणि रामांच्या पादुका मागण्याचा प्रसंग सांगितला आहे. सिंहासनावर ठेवण्यासाठी त्याने परत आणलेल्या पादुकांचा आजही सन्मान केला जातो — रामलीलेच्या काळात वाराणसीत भरत मिलाप मोठ्या भावनेने साजरा होतो, आणि अयोध्येजवळचं नंदिग्राम ते ठिकाण म्हणून आठवलं जातं जिथे भरत त्या वर्षांत साधेपणाने राहिला. रामायणातल्या कथांमध्ये ही कथा वेगळी आहे, कारण इथे नायक मुकुट जिंकत नाही तर सोडून देतो. वचन हे वाढू द्यावं लागणाऱ्या बीसारखं आहे ही रामांची उपमा, आणि घर तयार ठेवण्याची भरताची धीराची वर्षं, आपल्या प्रिय व्यक्तीसाठी जागा तयार करणाऱ्या पालकांसाठी अगदी योग्य चिंतन आहे.

उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशाच्या सीमेवरील चित्रकूट भरत मिलाप मंदिरात भावांची भेट जिवंत ठेवते, आणि गावाजवळचा भरतकूप ही विहीर भरताने रामाच्या राज्याभिषेकासाठी आणलेले पवित्र जल असलेली मानली जाते. दक्षिणेत कंबनचे तमिळ रामायण भरताला आपल्या काही सर्वात हृदयस्पर्शी ओळी देते, आणि केरळमधील इरिंजालकुडा येथील कूडलमाणिक्यम मंदिर त्याला समर्पित असलेल्या मोजक्या मंदिरांपैकी एक आहे. पादुका पूजा, म्हणजे गुरूंच्या पादुकांचा सन्मान, अनेक गुरुपरंपरांत आजही होते आणि भरताच्या उदाहरणाचा प्रतिध्वनी आहे. वाट पाहणाऱ्या आई-बाबांसाठी त्याची गोष्ट संयमी निष्ठेच्या रूपात प्रेम दाखवते — ज्याच्या स्वागताची तुम्ही वाट पाहत आहात त्याच्यासाठी जागा तयार ठेवणे.

बाळासोबत विचार करा

तुमच्या बाळाला दिलेलं कोणतं वचन तुम्हाला रोज, शांतपणे पाळायचं आहे?

संकल्प: आज मी करत असलेली काळजीची प्रत्येक छोटी कृती माझ्या बाळाला दिलेलं प्रेमाचं वचन आहे.

आशीर्वाद: भक्ती, प्रेम आणि ताकद तुमच्या प्रवासातल्या प्रत्येक पावलाला दिशा देवोत.

पात्रे

भरत
— सिंहासनाऐवजी प्रेम निवडणारा एक निष्ठावान भाऊ.
राम
— प्रेमळ मनाने आपलं वचन पाळणारा भाऊ.

बोध

सत्तेपेक्षा खरं प्रेम आणि निष्ठा जास्त महत्त्वाची आहे.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, तू नेहमी आपली वचनं पाळ आणि आपल्या कुटुंबावर मनापासून प्रेम कर.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

भरताने सिंहासनावर काय ठेवलं?

स्रोत: वाल्मीकी रामायण, अयोध्या कांड

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी विष्णुसहस्रनाम जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 10व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

भरताचं वचन ही गोष्ट काय शिकवते?

परंपरेत भरताला निःस्वार्थ प्रेम आणि धीराच्या सेवेचा आदर्श मानलं जातं, आणि सिंहासनावरच्या पादुका ही रामायणातली सगळ्यात लाडकी प्रतिमा आहे. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की घाईने नव्हे तर हळूहळू आणि मायेने घराची तयारी केल्याने पालकांना तयार आणि स्थिर वाटू शकतं.

भरताचं वचन गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 10 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा