Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Women of India · दिवस 73 · आठवडा 11

आनंदीबाई डॉक्टर होण्यासाठी समुद्र ओलांडते

महाराष्ट्रात तरुण आनंदीबाई जोशींना आईंची काळजी घ्यायला शिकायचं आहे. त्यांचे पती गोपाळराव यांचा त्यांच्यावर विश्वास आहे, आणि त्या दिव्याच्या उजेडात शिकतात.

गोष्टीचे तात्पर्य: धैर्य आणि साथ असेल तर मोठी स्वप्नं खरी होऊ शकतात.

या गोष्टीत

पात्रे
आनंदीबाई जोशी, गोपाळराव
मूळ ग्रंथ
आनंदीबाई जोशी (१८६५–१८८७) यांचं जीवन, वुमन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हेनियाच्या पदवीधर (१८८६)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 73 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 11 · ७ पैकी दिवस 3
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 11: बाळाची वाढ

आनंदीबाई जोशींचा प्रवास आठवण करून देतो की आईंची काळजी नेहमीच शिकायला आणि सेवा करायला तयार असलेल्या लोकांवर अवलंबून राहिली आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की रस्ता अनिश्चित असतानाही आपल्या कारणांवर विश्वास ठेवल्याने मन स्थिर होऊ शकतं, आणि त्यांची कथा त्या विश्वासाला खरा चेहरा देते.

पुढे काय आहे, ते सगळं मला माहीत नाही. पण मी का जात आहे, यावर माझा विश्वास आहे.

आनंदीबाई जोशी, विचारी डोळ्यांची एक लहानखुरी, शांत तरुणी, दिव्याच्या उजेडात पुस्तकावर वाकली होती. एकशे चाळीस वर्षांहून जास्त वर्षांपूर्वी, महाराष्ट्रातल्या एका छोट्या गावात, ती एक नवा इंग्रजी शब्द पाठ होईपर्यंत हळूच पुटपुटत होती.

तिच्या शेजारी तिचे पती गोपाळराव बसले होते. ते टपाल खात्यात कारकून होते आणि त्यांना पुस्तकं आणि नव्या कल्पना खूप आवडायच्या. त्यांनीच तिला लिहायला-वाचायला शिकवलं होतं, आणि त्यांनीच तिच्यासाठी हे इंग्रजीचे धडे शोधले होते. "पुन्हा एकदा," ते प्रेमाने म्हणाले, आणि तिने तो शब्द परत उच्चारला. रोज संध्याकाळी दिव्यातलं तेल संपत येईपर्यंत ते असेच बसायचे.

आनंदीबाई साडी नीटनेटकी नेसायच्या आणि केसांचा साधा अंबाडा घालायच्या. पण त्यांच्या मनात एक खूप मोठी इच्छा होती. त्या काळी आईंना किती त्रास सहन करावा लागायचा, हे त्यांनी पाहिलं होतं. पुरुष डॉक्टरशी बोलायला अनेक बायकांना लाज वाटायची, आणि संपूर्ण देशात स्त्री डॉक्टर जवळजवळ नव्हत्याच.

"आई आणि त्यांच्या बाळांची काळजी कशी घ्यायची, हे कुणीतरी शिकायलाच हवं," एका रात्री त्या गोपाळरावांना म्हणाल्या. "मग मीच का नाही?" गोपाळराव हसले आणि त्यांनी पुस्तक मिटलं. "मग आपण मार्ग शोधू," ते म्हणाले.

सगळ्यांनाच हे समजलं नाही. त्या जवळून जाताना काही शेजारी मान हलवायचे. "बाई माणूस? शिकणार? इतक्या लांब जाणार?" असं ते म्हणायचे, आणि कधी कधी टोचून बोलायचे. ते शब्द आनंदीबाईंना लागायचे, पण त्या थांबल्या नाहीत. वाऱ्यापासून पणती, म्हणजे मातीचा छोटा दिवा, जसा ओंजळीत जपतात, तशी त्यांनी आपली इच्छा जपून ठेवली. कोमल मनंच सगळ्यात धाडसी असू शकतात.

मग एके दिवशी एक पत्र आलं, आणि एक दार उघडलं. अमेरिकेतल्या फिलाडेल्फियामधलं एक कॉलेज स्त्रियांना वैद्यकशास्त्र शिकवत होतं. त्याचं नाव होतं वुमन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हेनिया, आणि त्यांनी आनंदीबाईंना प्रवेश द्यायचं मान्य केलं. पण अमेरिका खूप लांब होती. तिथे पोहोचायला त्यांना गोपाळरावांशिवाय एकटीनेच विशाल समुद्र पार करावा लागणार होता.

निघण्यापूर्वी, १८८३ साली, आनंदीबाई कलकत्त्याजवळच्या श्रीरामपूरमधल्या एका मोठ्या सभागृहात उभ्या राहिल्या. त्यांचं बोलणं ऐकायला खूप लोक जमले होते. काहींना उत्सुकता होती, तर काहींना शंका. त्या शांतपणे, स्पष्टपणे त्यांच्यासमोर उभ्या राहिल्या आणि बोलू लागल्या.

"मी वैद्यकशास्त्र शिकायचं आहे म्हणून अमेरिकेला जात आहे," त्या म्हणाल्या. "मला माझ्या देशातल्या स्त्रियांची सेवा करायची आहे. इथे स्त्री डॉक्टर नाहीत, आणि आपल्या आईंना त्यांची गरज आहे." त्या भारतावरच्या आपल्या प्रेमाबद्दल बोलल्या. आपण आपल्या चालीरीती आणि आपला धर्म सांभाळू, आणि परत येऊ, असं वचन त्यांनी दिलं.

सभागृह शांत झालं. मग हळूहळू लोक मान डोलवू लागले. शंका घेणाऱ्यांपैकी काहींचं मन मऊ झालं, आणि काहींनी तर त्यांना प्रवासासाठी मदतही देऊ केली.

लवकरच आनंदीबाई एका मोठ्या आगबोटीत बसल्या. बंदर एक पातळ रेघ होईपर्यंत, आणि मग फक्त समुद्रच दिसेपर्यंत, त्या किनाऱ्यावरच्या गोपाळरावांना हात हलवत राहिल्या. प्रवास लांबचा होता, आणि रात्री लाटांवर वर-खाली होताना जहाज करकरायचं. कधी त्यांना एकटं वाटायचं, तर कधी बरं वाटायचं नाही.

पण रोज सकाळी त्या कठड्याशी उभ्या राहून पाण्यावर पसरणारा सूर्योदय पाहायच्या. त्या स्वतःला सांगायच्या, "पुढे काय आहे, ते सगळं मला माहीत नाही. पण मी का जात आहे, यावर माझा विश्वास आहे." रस्ता लांब असला, की तो चालण्यामागच्या कारणावर विश्वास ठेवा. दिवसेंदिवस जहाज त्यांना त्यांच्या इच्छेच्या जवळ घेऊन जात होतं.

शेवटी त्या न्यूयॉर्कला पोहोचल्या आणि तिथून फिलाडेल्फियाला गेल्या. तिथले हिवाळे त्यांनी कधीच अनुभवले नव्हते इतके थंड होते. रस्त्यांवर बर्फ पडायचं, जेवण वेगळं होतं, आणि ती भाषा अजूनही जिभेवर नवी वाटायची. तरीही त्या अभिमानाने साडी नेसायच्या, खांद्यावर उबदार शाल घेऊन.

त्या प्रत्येक वर्गाला जायच्या आणि लक्ष देऊन ऐकायच्या. शरीर कसं वाढतं आणि कसं बरं होतं, आणि स्त्रिया व त्यांच्या बाळांची काळजी कशी घ्यायची, याच्या त्या काळजीपूर्वक नोंदी करायच्या. त्यांच्या शिक्षकांना त्यांचा संयम दिसला, आणि वर्गमैत्रिणींना त्यांच्या शांत ताकदीचं कौतुक वाटू लागलं. त्यांच्यात आणि गोपाळरावांमध्ये समुद्रापार पत्रं जात-येत राहिली, आणि त्या शिकत असलेलं सगळं त्यांना सांगत राहिल्या.

ऋतू बदलत गेले, वसंतातून उन्हाळा आणि मग पुन्हा बर्फ. वर्षामागून वर्षं त्या पुढे चालत राहिल्या. मग मार्च १८८६ मध्ये आनंदीबाई फिलाडेल्फियातल्या एका सभागृहात उभ्या राहिल्या आणि त्यांनी आपली पदवी स्वीकारली. त्या डॉक्टर झाल्या होत्या, असं करणाऱ्या अगदी पहिल्या भारतीय स्त्रियांपैकी एक.

त्या जहाजाने भारतात परत आल्या, तेव्हा त्यांचं स्वागत करायला बंदरावर लोक जमले. वर्तमानपत्रांनी त्यांच्याबद्दल लिहिलं, आणि लहान मुलींनी त्यांचं नाव ऐकून मोठी स्वप्नं बघायला सुरुवात केली. आनंदीबाईंनी फक्त स्वतःसाठी नव्हे, तर इतरांसाठी समुद्र ओलांडला होता. ज्या आईंना ती कधी भेटलीही नव्हती, त्यांच्यासाठी तिने समुद्र ओलांडला.

कल्पना कर, त्या जहाजाच्या कठड्याशी उभ्या आहेत, खांद्यावर शाल, आणि समुद्रावर उगवणारा सूर्य पाहत आहेत. बाळा, तू येण्याच्या खूप आधीपासून, त्यांच्यासारख्या स्त्रिया तुझी काळजी कशी घ्यायची हे शिकत होत्या.

पुढची गोष्ट वाचा →कमलादेवी आणि विणकर

भारतातील स्त्रिया मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 5–10 वर्षांची मुले

स्रोत: भारतातील स्त्रिया परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

१८६५ साली जन्मलेल्या महाराष्ट्राच्या आनंदीबाई जोशी १८८६ साली फिलाडेल्फियातल्या वुमन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हेनियाच्या पदवीधर झाल्या; पाश्चात्त्य वैद्यकशास्त्रात पदवी मिळवणाऱ्या पहिल्या भारतीय स्त्रियांपैकी त्या एक. जहाजाने जाण्यापूर्वी, १८८३ साली त्यांनी श्रीरामपूरच्या भरलेल्या सभागृहात सांगितलं की भारतातल्या आईंना स्त्री डॉक्टरांची गरज का आहे; हे भाषण आजही स्त्री-शिक्षणाच्या इतिहासात आठवलं जातं. ही कथा त्यांच्या प्रवासाला वेगळं बनवणाऱ्या गोष्टींवर थांबते: त्यांच्यावर विश्वास ठेवणारे पती गोपाळराव, दिव्याच्या उजेडातल्या वाचनाच्या संध्याकाळी, आणि सूर्योदयाच्या निश्चयाने पार केलेला लांबचा, एकाकी प्रवास. गर्भावस्थेत त्यांची कथा आईंची काळजी घेणं निवडणाऱ्या स्त्रियांचा सन्मान करते.

बाळासोबत विचार करा

रस्ता लांब वाटतो तेव्हा तुम्हाला स्थिर ठेवणारं खोलवरचं 'का' कोणतं आहे?

संकल्प: पुढचा सगळा रस्ता मला दिसत नसेल, पण मला मार्ग दाखवणाऱ्या प्रेमावर माझा विश्वास आहे.

आशीर्वाद: तुमचं मन कोमल राहो आणि तुमचे दिवस सौंदर्याने भरलेले असोत.

पात्रे

आनंदीबाई जोशी
— मोठी इच्छा असलेली एक शांत, धाडसी स्त्री.
गोपाळराव
— त्यांचे पती, ज्यांचा त्यांच्या स्वप्नावर विश्वास आहे.

बोध

धैर्य आणि साथ असेल तर मोठी स्वप्नं खरी होऊ शकतात.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, आम्ही नेहमी तुझ्या स्वप्नांवर विश्वास ठेवू.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

आनंदीबाईंना डॉक्टर का व्हायचं होतं?

स्रोत: आनंदीबाई जोशी (१८६५–१८८७) यांचं जीवन, वुमन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हेनियाच्या पदवीधर (१८८६)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी हलका गर्भावस्था योग करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 11व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • भाई लालोची भाकरी · दिवस 158

    तेच मूल्य

    शीख शिकवणुकीतल्या किरत करनीनुसार परंपरा सांगते की प्रामाणिकपणे कमावलेलं आणि प्रेमाने वाटलेलं अन्न सगळ्यात पोषक असतं. आईच्या शांततेवरच्या अभ्यासातून असं दिसतं की आपल्या मूल्यांनुसार जगत असल्याची भावना आईच्या मनःशांतीला आधार देऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

आनंदीबाई डॉक्टर होण्यासाठी समुद्र ओलांडते ही गोष्ट काय शिकवते?

आनंदीबाई जोशींचा प्रवास आठवण करून देतो की आईंची काळजी नेहमीच शिकायला आणि सेवा करायला तयार असलेल्या लोकांवर अवलंबून राहिली आहे. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की रस्ता अनिश्चित असतानाही आपल्या कारणांवर विश्वास ठेवल्याने मन स्थिर होऊ शकतं, आणि त्यांची कथा त्या विश्वासाला खरा चेहरा देते.

आनंदीबाई डॉक्टर होण्यासाठी समुद्र ओलांडते गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 11 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा