Garbh Katha
मोफत सुरू करा

Folk Tale · दिवस 82 · आठवडा 12

तेनाली रामन आणि मांजरीचे दूध

राजा कृष्णदेवराय प्रत्येक दरबाऱ्याला तीन महिने पाळायला एक मांजराचे पिल्लू देतात. दुधात कडू कडुनिंबाचे पान पडल्यावर तेनाली रामनचे पिल्लू चिन्नी दूध नाकारते.

गोष्टीचे तात्पर्य: धीराने निरखले की इतरांना काय हवे ते समजते.

या गोष्टीत

पात्रे
तेनाली रामन, चिन्नी मांजर, राजा कृष्णदेवराय
मूळ ग्रंथ
तेनाली रामनच्या लोककथा (विजयनगरची मौखिक परंपरा)
वाचनाचा वेळ
4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)

दिवस 82 एका नजरेत

आठवडा
आठवडा 12 · ७ पैकी दिवस 5
तिमाही
तिमाही 1
या आठवड्यात बाळ
आठवडा 12: बाळाची वाढ

हुशारी आणि दयाळूपणा सोबत जातात हे दाखवण्यासाठी तेनाली रामनच्या गोष्टी दक्षिण भारतभर फार पूर्वीपासून सांगितल्या जातात. परंपरा मानते की मूल खरोखर कसे आहे हे पाहूनच त्याची उत्तम काळजी घेता येते, आणि आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सांगते की सगळे एकाच वेळी करण्याच्या प्रयत्नापेक्षा शांत, लक्षपूर्वक काळजी घेणे सोपे असते.

काळजी घेणे म्हणजे फक्त जास्त देणे नव्हे. नीट लक्ष देऊन पाहणे आणि जे खरोखर गरजेचे आहे ते देणे

विजयनगरच्या राजनगरीत सगळीकडे उंदीरच उंदीर होते. लहान करडे उंदीर कोठारातले तांदूळ कुरतडत. राजवाड्याच्या फरशीवरून इकडे तिकडे पळत. राजाच्या ताडपत्रांवरूनही धावत.

राजा कृष्णदेवराय हुशार आणि आनंदी होते, आणि त्यांना एक कल्पना सुचली. "प्रत्येक दरबाऱ्याला एक मांजराचे पिल्लू मिळेल," त्यांनी जाहीर केले. "आणि प्रत्येक पिल्लासोबत एक गाय, म्हणजे त्याला पाजायला दूध मिळेल. आपापली पिल्ले नीट वाढवा. तीन महिन्यांनी मी पाहीन की कुणाचे पिल्लू सगळ्यात तब्येतदार आहे."

दरबारी नमस्कार करून घरी गेले, प्रत्येकाच्या हातात एक गुबगुबीत पिल्लू आणि शेजारी चालणारी एक गाय.

त्या दरबाऱ्यांपैकी एक होते कवी तेनाली रामन. त्यांना लोकांना हसवायला आवडे, आणि विचार करायलाही लावायला आवडे. त्यांचे पिल्लू लहानसे, पट्टेरी होते, पांढरे पंजे आणि गुलाबी नाक. त्यांनी तिचे नाव ठेवले चिन्नी.

पहिल्या संध्याकाळी तेनालींनी गायीचे दूध काढले आणि थोडे एका वाटीत ओतले. पण ते घाईत होते, आणि वरच्या झाडावरून एक कडू कडुनिंबाचे पान वाटीत पडले हे त्यांच्या लक्षातच आले नाही.

चिन्नीने एकदाच चाटले. तिचे नाक आक्रसले. मिशा थरथरल्या. तिला एक इवलीशी शिंक आली आणि ती मागे सरकली.

"अरेरे," वाटीत डोकावत तेनाली म्हणाले. त्यांनी कडुनिंबाचे पान काढून टाकले. "याची चव विचित्र लागली असणार." त्यांनी पुन्हा दूध पुढे केले. चिन्नीने फक्त वास घेतला, शेपटी झटकली आणि मोठ्या ऐटीत निघून गेली.

तेव्हापासून चिन्नी दूध अजिबात पिईना. दूध आपल्यासाठी नाही, असे तिने ठरवूनच टाकले होते.

म्हणून तेनाली तिला नीट निरखू लागले. तिला काय आवडते? खरी काळजी नीट पाहण्यापासून सुरू होते. त्यांना दिसले की तिला थोडे तूप घातलेले भाताचे लहान घास फार आवडतात. मातीच्या माठातले ताजे पाणी आवडते. आणि सगळ्यात जास्त, खेळायला आवडते. ती बागेत पानांच्या मागे धावे. दोऱ्याच्या गुंड्यांवर झडप घाले. आणि रात्री कोठारात फिरून मोठ्या उत्साहाने उंदरांचा पाठलाग करे.

गाय रोज भरपूर दूध देतच होती. तेनालींना ते वाया घालवायचे नव्हते, म्हणून ते थोडे स्वतः पीत आणि बाकीचे शेजारच्या मुलांना वाटत.

इतर दरबारी आपल्या पिल्लांना वाटीमागून वाटी दाट दूध पाजत. त्यांची पिल्ले गोल गरगरीत आणि जड झाली. ती दिवसभर रेशमी उशांवर पडून जांभया देत.

तीन महिने गेले. राजाने सगळ्यांना राजवाड्याच्या अंगणात बोलावले.

एकेक करून दरबारी आपली पिल्ले घेऊन आले. ती मोठी, गुबगुबीत आणि झोपाळू होती. बरीचशी नुसती उन्हात पडून डोळे मिचकावत होती.

मग तेनाली पुढे आले. चिन्नी इतरांपेक्षा सडपातळ होती, पण तिचे डोळे चमकदार होते आणि केस तुकतुकीत. ती त्यांच्या हातातून उडी मारून अंगणात पळाली आणि फडफडणाऱ्या पानामागे विजेसारखी धावली.

राजाने भुवया उंचावल्या. "तेनाली, तुझे पिल्लू तर सगळ्यात लहान आहे. तू तिला दूध दिले नाहीस का?"

"महाराज," वाकून नमस्कार करत तेनाली म्हणाले, "माझे पिल्लू दूध पीत नाही."

दरबारी हसले. "दूध न पिणारे मांजराचे पिल्लू? अशक्य!"

"पाहूया," राजा म्हणाले. त्यांनी ताज्या दुधाची वाटी मागवली आणि चिन्नीसमोर ठेवली.

चिन्नीने वास घेतला. तिचे नाक आक्रसले. शेपटी उंच करून ती वळली आणि पुन्हा आपल्या पानाकडे गेली.

सगळा दरबार खो खो हसू लागला. राजाही इतके हसले की त्यांना डोळे पुसावे लागले. थोडे हसू प्रत्येक धडा मऊ करते.

"तेनाली, नीट सांग बघू," ते म्हणाले.

तेनालींनी कडू कडुनिंबाच्या पानाची गोष्ट सांगितली.

"म्हणून मला जे वाटते ते तिने खावे, असा हट्ट मी सोडून दिला," ते म्हणाले. "त्याऐवजी मी तिला निरखले. तिला काय आवडते, कशाने ती आनंदी होते ते शिकलो. जे अपेक्षित आहे ते नव्हे, जे खरोखर गरजेचे आहे ते द्यावे. तूप-भात, थंड पाणी आणि भरपूर खेळ. ती इतरांपेक्षा लहान आहे, पण चपळ आणि निरोगी आहे, आणि उंदरांना दूर ठेवण्यात फार हुशार आहे."

राजाने हळूच मान डोलावली. "म्हणजे काळजी घेणे म्हणजे फक्त जास्त देणे नव्हे. नीट लक्ष देऊन पाहणे आणि जे खरोखर गरजेचे आहे ते देणे," ते म्हणाले.

"अगदी बरोबर, महाराज," हसत तेनाली म्हणाले.

राजाने तेनालींना छान बक्षीस दिले. मग त्यांनी सगळ्या झोपाळू पिल्लांकडे आणि त्यांच्या मालकांकडे पाहिले. "कदाचित," ते म्हणाले, "थोडे कमी दूध आणि थोडा जास्त खेळ सगळ्यांनाच मानवेल."

त्या संध्याकाळी उगवत्या चंद्राखाली तेनाली घरी चालत निघाले, चिन्नी त्यांच्या खांद्यावर बसलेली. घरी ती त्यांच्या मांडीवर गुरगुरत वेटोळे घालून बसली आणि डोळे मिटले.

चिन्नीच्या गुरगुरण्याने शांत खोली भरून गेली. बाळा, आम्हीही तुला असेच प्रेमाने निरखू, आणि तुला कशाने आनंद होतो ते शिकू.

पुढची गोष्ट वाचा →गोपाळ भांड आणि मिठाईवाला

लोककथा मधील आणखी

3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले

स्रोत: लोक परंपरेतील कथा

या गोष्टीमागे

विजयनगरच्या राजा कृष्णदेवरायांच्या दरबारातले विनोदी कवी तेनाली रामन दक्षिण भारतीय मौखिक परंपरेचे लाडके आहेत, आणि त्यांच्या गोष्टी तेलुगू, कन्नड आणि तमिळ घरांत सारख्याच सांगितल्या जातात. मांजर आणि दुधाची गोष्ट सहसा राजाची स्पर्धा जिंकण्याची एक चलाख युक्ती म्हणून आठवली जाते. ही मांडणी तिला मऊ करते: एका अपघाताने पिल्लू दूध नाकारते, आणि तेनाली तिच्यावर जबरदस्ती न करता तिला काय आवडते ते निरखतात, तूप-भातापासून उंदरांच्या पाठलागापर्यंत, आणि दूध शेजारच्या मुलांना वाटतात. धडा राजा स्वतःच काढतात. होणाऱ्या आई-बाबांसाठी ही एक खेळकर आठवण आहे की चांगली काळजी जवळून, धीराने पाहण्यापासून सुरू होते.

तेनाली रामकृष्ण हे सोळाव्या शतकातील खरे तेलुगू कवी होते, ज्यांना परंपरा कृष्णदेवरायाच्या दरबारातील अष्टदिग्गजांमध्ये — आठ महान कवींमध्ये — गणते, आणि त्यांचे 'पांडुरंग माहात्म्यम्' आजही तेलुगू साहित्यात अभ्यासले जाते. त्यांच्या चतुर लोककथा नंतर त्यांच्याभोवती तयार झाल्या आणि दक्षिणेतील प्रत्येक भाषेत पसरल्या; अमर चित्र कथा, दूरचित्रवाणी मालिका आणि ॲनिमेटेड कार्यक्रमांद्वारे त्या संपूर्ण देशात पोहोचल्या. हंपी येथील विजयनगरचे अवशेष, जे युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहेत, प्रवाशांना त्याच नगरीत फिरू देतात जिथे या गोष्टी घडतात — राजवाड्याच्या परिसरापासून दगडी रथापर्यंत. गर्भारपणात त्यांच्या गोष्टी सुखद हलकेपणा आणतात — त्या दाखवतात की दयाळूपणा आणि चातुर्य कधीही एकमेकांच्या विरोधी नसतात.

बाळासोबत विचार करा

तुमचे शरीर आणि बाळ जे मागत आहे ते तुम्ही कसे 'ऐकू' लागला आहात?

संकल्प: माझ्या प्रेमळ लक्षावर माझा विश्वास आहे. निरखून, ऐकून आणि काळजी घेऊन मी माझ्या बाळाला ओळखायला शिकेन.

आशीर्वाद: तुझे मन विश्वास, शांतता आणि आनंदी प्रतीक्षेने भरून जावो.

पात्रे

तेनाली रामन
— नीट निरखणारे हुशार, प्रेमळ कवी.
चिन्नी मांजर
— स्वतःची छोटीशी कारणे असलेले पट्टेरी पिल्लू.
राजा कृष्णदेवराय
— एक गमतीदार आव्हान देणारे राजा.

बोध

धीराने निरखले की इतरांना काय हवे ते समजते.

तुमच्या बाळाला काय सांगावे

माझ्या बाळा, मी तुझ्यावर हळुवारपणे लक्ष ठेवेन आणि तुला काय हवे ते समजून घ्यायचा नेहमी प्रयत्न करेन.

मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा

चिन्नीने दूध पिणे का सोडले?

स्रोत: तेनाली रामनच्या लोककथा (विजयनगरची मौखिक परंपरा)

या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 12व्या आठवड्याची माहिती वाचा.

संबंधित गोष्टी

  • गौतम स्वामी क्षमा मागतात

    तेच मूल्य

    जैन शास्त्रांतली ही गोष्ट दाखवते की नम्रता आणि सत्यवचन एकत्र असतात. सर्वात ज्ञानी माणसांकडूनही चुका होऊ शकतात, आणि लवकर क्षमा मागितल्याने मन हलके राहते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

तेनाली रामन आणि मांजरीचे दूध ही गोष्ट काय शिकवते?

हुशारी आणि दयाळूपणा सोबत जातात हे दाखवण्यासाठी तेनाली रामनच्या गोष्टी दक्षिण भारतभर फार पूर्वीपासून सांगितल्या जातात. परंपरा मानते की मूल खरोखर कसे आहे हे पाहूनच त्याची उत्तम काळजी घेता येते, आणि आईच्या मनःशांतीवरील संशोधन सांगते की सगळे एकाच वेळी करण्याच्या प्रयत्नापेक्षा शांत, लक्षपूर्वक काळजी…

तेनाली रामन आणि मांजरीचे दूध गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?

ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 12 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.

सर्व मराठी गोष्टी →

Read in Englishहिन्दी में पढ़ेंગુજરાતીમાં વાંચો

गर्भवती मैत्रिणीला पाठवा