Mahabharata · दिवस 137 · आठवडा 20
युधिष्ठिर आणि हरवलेलं नाणं
छोट्या युधिष्ठिर आणि भीमाला हस्तिनापुराच्या बाजारात एक सोन्याचं नाणं सापडतं. भीमाला जिलब्यांची स्वप्नं पडतात, पण युधिष्ठिर म्हणतो की ते आपलं नाही.
गोष्टीचे तात्पर्य: कोणी पाहत नसतानाही प्रामाणिकपणा महत्त्वाचा असतो.
या गोष्टीत
- पात्रे
- युधिष्ठिर, भीम, हारवाली आजी
- मूळ ग्रंथ
- महाभारत
- वाचनाचा वेळ
- 4 मिनिटे (मोठ्याने वाचताना)
दिवस 137 एका नजरेत
- आठवडा
- आठवडा 20 · ७ पैकी दिवस 4
- तिमाही
- तिमाही 2
- या आठवड्यात बाळ
- आठवडा 20: बाळाची वाढ
- आजची गोष्ट
- युधिष्ठिर आणि हरवलेलं नाणं
- मंत्र
- गायत्री मंत्र
- गर्भसंवाद
- या आठवड्यात बाळाशी बोला
महाभारतात युधिष्ठिराला धर्मराज म्हणून ओळखलं जातं, सत्याला वाहिलेला. ही हळुवार बालकथा तो प्रामाणिकपणा लहानपणीच कसा रुजला असेल याची कल्पना करते. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की आपल्या मूल्यांप्रमाणे वागल्याने मनाला एक शांत समाधान मिळतं, अगदी तसंच हलकेपण जे भीमाला जाणवलं.
जे आपलं नाही ते आपल्याला कधीच खरं सुख देऊ शकत नाही. पण योग्य ते केल्याने एक गोडवा मागे राहतो, जो कायम टिकतो
हस्तिनापुराच्या बाजारातल्या धुळीत, खाली पडलेल्या एका झेंडूच्या फुलाखाली अर्धवट लपलेलं काहीतरी सोनेरी चमकत होतं.
छोटा युधिष्ठिर आपला भाऊ भीम याच्याबरोबर शिकवणी संपवून घरी जात होता, तेव्हा त्याला ते दिसलं. रस्ता आवाजांनी आणि रंगांनी भरलेला होता. विक्रेते आपला माल विकायला हाका मारत होते. बैलगाड्या करकरत जात होत्या. हवेत मसाल्यांचा, मिठाईचा आणि मोगऱ्याचा सुगंध होता. लहानपणीसुद्धा युधिष्ठिर एका गोष्टीसाठी ओळखला जायचा: कोणी पाहत नसतानाही तो नेहमी खरं बोलायचा आणि योग्य तेच करायचा प्रयत्न करायचा.
भीमाला नेहमीच भूक लागलेली असायची. तो गरमागरम, पाकात भिजलेल्या जिलब्यांच्या ठेल्यासमोर थांबला होता. "दादा, बघ ना!"
पण युधिष्ठिर ती चमक उचलायला खाली वाकला होता. ते एक सोन्याचं नाणं होतं, जड आणि लखलखीत, त्यावर एका राजाचं चित्र कोरलेलं होतं.
भीमाचे डोळे मोठे झाले. "सोन्याचं नाणं! आपण बाजारातल्या सगळ्या जिलब्या विकत घेऊ शकतो! अख्ख्या राजवाड्यासाठी मिठाई घेऊ शकतो!"
युधिष्ठिराने ते नाणं बोटांत उलटसुलट फिरवलं. "हे आपलं नाही, भीमा."
"पण आपल्याला सापडलं ना," भीम म्हणाला. "ज्याचं पडलं तो केव्हाच निघून गेला असेल. कोणालाच कधी कळणार नाही."
"आपल्याला तर कळेल," युधिष्ठिर म्हणाला. "आणि कुठेतरी कोणीतरी हे शोधत असेल. त्यांच्यासाठी हे खूप मोठे पैसे असू शकतात."
भीमाने एक सुस्कारा सोडला, पण मान डोलावली. मनातून त्याला माहीत होतं की दादा बरोबर बोलतोय. "मग ज्याचं पडलं ते आपल्याला कसं कळणार? या बाजारात तर हजारो लोक आहेत."
नाणं जिथे पडलं होतं, त्याच्या जवळच्या दुकानांकडे युधिष्ठिराने नीट पाहिलं. अगदी शेजारीच एक म्हातारी आजी फुलांचे हार विकत बसली होती. तिची टोपली जवळजवळ रिकामी होती, आणि ती आपल्या आजूबाजूची जमीन शोधत होती, पाकळ्या आणि पानं उचलून बघत होती. तिचा चेहरा काळजीने भरलेला होता.
युधिष्ठिर तिच्याजवळ गुडघ्यावर बसला. "आजी, तुमचं काही हरवलंय का?"
आजीने ओलावलेल्या डोळ्यांनी वर पाहिलं. "एक नाणं, बाळा. सोन्याचं नाणं. आज सकाळी एका दयाळू व्यापाऱ्याने माझी सगळी फुलं घेऊन मला ते दिलं, त्याच्या मुलीच्या लग्नाच्या सजावटीसाठी. मी तीन महिन्यांत जेवढं कमावते, त्यापेक्षा ते जास्त आहे. माझ्या नवऱ्याच्या खोकल्यासाठी औषध आणि पावसाळ्यासाठी तांदूळ घ्यायचा होता. मी ते पदरात बांधलं होतं, पण पदराला एक छोटंसं भोक होतं, आणि आता ते गेलं."
युधिष्ठिराने आपली मूठ उघडली. त्याच्या तळहातावर सोन्याचं नाणं चमकत होतं.
"हेच का ते?"
आजीने आश्चर्याने श्वास घेतला. तिने नाणं घेतलं आणि छातीशी धरलं. सुटकेचे अश्रू तिच्या गालांवरून ओघळू लागले.
"देव तुझं भलं करो, बाळा. तू कोण आहेस?"
"फक्त घरी जाणारा एक विद्यार्थी," युधिष्ठिर म्हणाला.
पण हे सगळं बघत असलेल्या जिलबीवाल्याने मोठ्याने सांगितलं, "हे तर राजकुमार युधिष्ठिर आहेत, राजा पांडूंचे पुत्र!"
लोक वळून बघू लागले आणि आपापसांत कुजबुजू लागले. एखाद्या राजकुमाराने ते नाणं ठेवलं असतं, तरी कोणी त्याला काही विचारलं नसतं.
आजी नमस्कार करायला वाकू लागली, पण युधिष्ठिराने तिला हळूच थांबवलं. "नको, आजी. मी फक्त तुमचं होतं ते तुम्हाला परत दिलं."
तिने आपल्या टोपलीत हात घालून शेवटचे दोन हार काढले, पांढऱ्या मोगऱ्याचे आणि केशरी झेंडूचे. एक तिने युधिष्ठिराच्या गळ्यात घातला आणि एक भीमाच्या.
"तुम्हाला द्यायला माझ्याकडे सोनं नाही," ती म्हणाली. "पण हे तरी घ्या."
तिथून निघताना भीमाने गळ्यातल्या मऊ फुलांना हात लावला. मोगऱ्याचा सुगंध त्यांच्याभोवती दरवळत होता. त्याच्या मनात काहीतरी बदललं होतं. आता त्याला जिलब्यांची भूक वाटत नव्हती. त्याला वेगळ्याच प्रकारे पोट भरल्यासारखं वाटत होतं, उबदार आणि हलकं.
"दादा," तो म्हणाला, "मला वाटलं होतं ते नाणं आपल्याला आनंद देईल. पण ते परत दिल्यामुळे आपण जास्त आनंदी झालो."
युधिष्ठिर हसला. "जे आपलं नाही ते आपल्याला कधीच खरं सुख देऊ शकत नाही. पण योग्य ते केल्याने एक गोडवा मागे राहतो, जो कायम टिकतो," तो म्हणाला.
मग, भीम शेवटी भीमच होता ना, म्हणून युधिष्ठिराने आपल्या खिशातल्या तांब्याच्या छोट्या नाण्यांनी दोन जिलब्या घेतल्या, दोघांसाठी एकेक. हस्तिनापुरावर सूर्य मावळत असताना, गळ्यात हार घालून, राजवाड्याच्या पायऱ्यांवर बसून त्यांनी त्या सावकाश खाल्ल्या.
अनेक वर्षांनी, जेव्हा युधिष्ठिर आपल्या प्रामाणिकपणासाठी सगळ्या देशात ओळखला जाणारा राजा झाला, तेव्हा लोक त्याच्याबद्दल अनेक मोठ्या गोष्टी सांगायचे. पण भीम नेहमी म्हणायचा की त्याची सगळ्यात आवडती गोष्ट होती ती धुळीतल्या सोन्याच्या नाण्याची, आजीच्या मोगऱ्याच्या हाराची आणि त्याने आयुष्यात खाल्लेल्या सगळ्यात गोड जिलबीची.
आज रात्री राजवाड्यात एका खुंटीला मोगऱ्याचे दोन हार टांगलेले आहेत, अजूनही सुगंधी. बाळा, जेव्हा जेव्हा तू योग्य ते करशील, तेव्हा तुझं मनही असंच हलकं वाटो.
महाभारत मधील आणखी
3 मिनिटे वाचन · गर्भारपण आणि 3–8 वर्षांची मुले
स्रोत: महाभारत · पारंपरिक पुनर्कथन
या गोष्टीमागे
महाभारत युधिष्ठिराला धर्मराज म्हणून आठवतं, सत्याला वाहिलेला ज्येष्ठ पांडव. हे हळुवार पुनर्कथन तो लहानपणी हस्तिनापुरात असताना ती निष्ठा कशी दिसली असेल याची कल्पना करतं. बाजाराच्या धुळीत सोन्याचं नाणं चमकतं, भीमाला जिलब्यांची स्वप्नं पडतात, आणि युधिष्ठिराचं उत्तर, 'आपल्याला तर कळेल', सगळं ठरवून टाकतं. नाणं एका म्हाताऱ्या हारवाल्या आजीकडे परत जातं आणि ती दोघा भावांना आपले शेवटचे दोन हार देते. महाकाव्यातल्या धर्माच्या भव्य प्रसंगांपेक्षा ही गोष्ट वेगळी आहे ती तिच्या रोजच्या साधेपणामुळे, जी राजवाड्याच्या पायऱ्यांवर प्रामाणिकपणे घेतलेल्या दोन जिलब्यांनी संपते. होणाऱ्या आई-बाबांसाठी ही योग्य वागण्याच्या टिकणाऱ्या गोडव्याची एक आनंदी गोष्ट आहे.
बाळासोबत विचार करा
तुमच्या रोजच्या आयुष्यातल्या छोट्या क्षणांमध्ये प्रामाणिकपणा कसा दिसतो?
संकल्प: मी शांत आणि प्रामाणिक मनाने योग्य तेच निवडते.
आशीर्वाद: तुमचं मन शांत राहो, तुमचा प्रवास आनंदी होवो, आणि तुमच्या बाळाला सुंदर गुणांचा आशीर्वाद मिळो.
पात्रे
- युधिष्ठिर
- — 'आपल्याला तर कळेल' म्हणणारा एक प्रामाणिक मुलगा.
- भीम
- — जिलब्यांवर प्रेम करणारा त्याचा भाऊ, जो योग्य वागायला शिकतो.
- हारवाली आजी
- — आपलं हरवलेलं नाणं शोधणारी एक म्हातारी आजी.
बोध
कोणी पाहत नसतानाही प्रामाणिकपणा महत्त्वाचा असतो.
तुमच्या बाळाला काय सांगावे
माझ्या बाळा, कठीण असलं तरी तू नेहमी योग्य तेच निवडावंस.
मोठे झाल्यावर त्यांना विचारा
युधिष्ठिराने त्या सोन्याच्या नाण्याचं काय केलं?
स्रोत: महाभारतातील पांडवांच्या बालपणापासून प्रेरित हळुवार पुनर्कथन
या गोष्टीचा भाव दिवसभर सोबत ठेवण्यासाठी गायत्री मंत्र जप करून पाहा आणि गर्भावस्थेच्या 20व्या आठवड्याची माहिती वाचा.
संबंधित गोष्टी
- युधिष्ठिर आणि प्रामाणिक उत्तर · दिवस 64
अशीच गोष्ट
परंपरेत युधिष्ठिराचं प्रामाणिक "अजून नाही" हे मूल्यं फक्त पाठ करण्याऐवजी ती जगण्याचा धडा मानलं जातं. आईच्या मनःशांतीवरचं संशोधन सांगतं की पालकत्वासह नव्या गोष्टी शिकताना स्वतःशी संयमाने वागल्याने ताण आणि स्वतःवरची टीका कमी होऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
युधिष्ठिर आणि हरवलेलं नाणं ही गोष्ट काय शिकवते?
महाभारतात युधिष्ठिराला धर्मराज म्हणून ओळखलं जातं, सत्याला वाहिलेला. ही हळुवार बालकथा तो प्रामाणिकपणा लहानपणीच कसा रुजला असेल याची कल्पना करते. आईच्या मनःशांतीवरील अभ्यास सुचवतात की आपल्या मूल्यांप्रमाणे वागल्याने मनाला एक शांत समाधान मिळतं, अगदी तसंच हलकेपण जे भीमाला जाणवलं.
युधिष्ठिर आणि हरवलेलं नाणं गर्भारपणाच्या कोणत्या आठवड्यासाठी आहे?
ही गोष्ट गर्भारपणाच्या 20 व्या आठवड्यासाठी आहे, पण तुम्ही ती कोणत्याही आठवड्यात बाळाला ऐकवू शकता.